§4.9.1etsi perpaucis ante diebus dederam Q. Mucio litteras ad te pluribus verbis scriptas, quibus declaraveram, quo te animo censerem esse oportere et quid tibi faciendum arbitrarer, tamen, cum Theophilus, libertus tuus, proficisceretur, cuius ego fidem erga te benevolentiamque perspexeram, sine meis litteris eum ad te venire nolui.
わずか数日前に、私はあなた宛てに詳しく書いた手紙をクィントゥス・ムキウスに託し、その中で、あなたがどのような心構えでいるべきだと私が考えているか、また、あなたは何をすべきだと私が判断しているかを明らかにしておきましたが、それでも、あなたの解放奴隷であるテオピロスが出発するに際して――彼のあなたへの忠実さと好意を私はよく知っているのですが――彼が私の手紙を持たずにあなたのところへ行くのを私は望みませんでした。
isdem igitur te rebus etiam atque etiam hortor, quibus superioribus litteris hortatus sum, ut in ea re publica, quaecumque est, quam primum velis esse.
それゆえ、前の手紙であなたを促したのとまさに同じ事柄によって、私は重ねてあなたに勧めます、どのような状態であれ、その国家の中に、できるだけ早く身を置くことを望むように、と。
multa videbis fortasse, quae nolis, non plura tamen, quam audis cotidie.
あなたは、好まない多くのことを目にするかもしれませんが、それは日々耳にしていることより多くはないでしょう。
non est porro tuum uno sensu solum oculorum moveri, cum idem illud auribus percipias, quod etiam maius videri solet, minus laborare.
さらに、耳で同じことを知覚するときには――そして聞くこと(噂)は通常、実際よりも大きく感じられるものですが――それほど心を痛めないのに、目というただ一つの感覚だけで動揺するというのは、あなたにふさわしいことではありません。
§4.9.2at tibi ipsi dicendum erit aliquid, quod non sentias, aut faciendum, quod non probes.
だが、「あなた自身、思ってもいないことを口にしたり、賛成できないことを行わねばならなくなったりするだろう」と言うかもしれません。
primum tempori cedere, id est necessitati parere, semper. sapientis est habitum;
第一に、時に従うこと、すなわち必要に服することは、常に賢者の習いとみなされてきました。
deinde non habet, ut nunc quidem est, id viti res.
第二に、少なくとも現在の状況においては、事態はそのような不都合を含んでいません。
dicere fortasse quae sentias non licet, tacere plane licet.
おそらく、思っていることを言うことは許されないでしょうが、沈黙を守ることは完全に許されています。
omnia enim delata ad unum sunt; is utitur consilio ne suorum quidem, sed suo.
なぜなら、すべての権力は一人の者に委ねられており、彼は自分の身内の助言すら用いず、自分自身の助言に従っているからです。
quod non multo secus fieret, si is rem publicam teneret, quem secuti sumus.
このことは、もし私たちが従ったあの人物が国家を握っていたとしても、大して異ならなかったでしょう。
an, qui in bello, cum omnium nostrum coniunctum esset periculum, suo et certorum hominum minime prudentium consilio uteretur, eum magis communem censemus in victoria futurum fuisse, quam incertis in rebus fuisset? et, qui nec te consule tuum sapientissimum consilium secutus esset nec fratre tuo consulatum ex auctoritate tua gerente vobis auctoribus uti voluerit, nunc omnia tenentem nostras sententias desideraturum censes fuisse?
それとも、戦争において、私たち全員の危険が共有されていたときに、自分自身と、およそ思慮深いとは言えない特定の者たちの助言を用いていたあの人物が、勝利を収めたあかつきには、不確実な状況においてそうであったよりも、より協調的になっただろうと私たちは思うでしょうか。 そして、あなたが執政官であったときにあなたのきわめて賢明な助言に従うこともせず、あなたの兄弟があなたの権威のもとで執政官職を遂行していたときにもあなたがたを相談相手として用いることを望まなかったあの人物が、今やすべてを握っている状況において、私たちの意見を求めたであろうとあなたは思うのですか。
§4.9.3omnia sunt misera in bellis civilibus, quae maiores nostri ne semel quidem, nostra aetas saepe iam sensit, sed miserius nihil quam ipsa victoria;
内乱においてはすべてのことが悲惨であり、それは私たちの先祖は一度も経験しなかったものの、私たちの世代はすでに幾度も経験していますが、勝利そのものより悲惨なものはありません。
quae, etiam si ad meliores venit, tamen eos ipsos ferociores impotentioresque reddit, ut etiam si natura tales non sint, necessitate esse cogantur;
その勝利は、たとえより優れた人々に転がり込んだとしても、やはり彼ら自身をより獰猛で自制を欠いたものにしてしまうので、彼らが生まれつきそのような者でなくても、必要に迫られてそうせざるを得なくなります。
multa enim victori eorum arbitrio, per quos vicit, etiam invito facienda sunt.
なぜなら、勝者は、たとえ自分が望まなくても、自分が勝利するのを助けてくれた者たちの意向に従って、多くのことを行わねばならないからです。
an tu non videbas mecum simul, quam illa crudelis esset futura victoria? igitur tunc quoque careres patria, ne quae nolles videres? 'non,' inquies;
それとも、あの(ポンペイウス側の)勝利がどれほど残酷なものになったであろうかを、あなたは私と一緒に見ていなかったのですか。 だとしたら、そのときにもやはり、好まないものを見ないために、祖国を離れていたというのですか。 「いいえ」とあなたは言うでしょう。
'ego enim ipse tenerem opes et dignitatem meam.
「なぜなら、私自身が自分の財産と尊厳を保持していただろうから」と。
at erat tuae virtutis in minimis tuas res ponere, de re publica vehementius laborare.
しかし、自分の事柄を最も些細なこととみなし、国家のことをより強く思い悩むことこそが、あなたの徳にふさわしいことでした。
deinde qui finis istius consili est? nam adhuc et factum tuum probatur, et ut in tali re etiam fortuna laudatur, factum, quod et initium belli necessario secutus sis et extrema sapienter persequi nolueris, fortuna, quod honesto otio tenueris et statum et famam dignitatis tuae.
次に、その決意の終わりはどこにあるのですか。 というのも、これまでのところ、あなたの行動は是認されており、このような状況においてはあなたの運命さえも称賛されているからです。 行動が是認されているというのは、あなたが戦争の始まりにはやむを得ず従ったものの、その結末を賢明にも最後まで追い求めようとしなかったからであり、運命が称賛されているというのは、あなたが名誉ある閑暇において、自分の尊厳の地位と評判を保ってきたからです。
nunc vero nec locus tibi ullus dulcior esse debet patria, nec eam diligere minus debes, quod deformior est, sed misereri potius nec eam multis claris viris orbatam privare etiam aspectu tuo.
しかし今や、あなたにとって祖国より愛すべき場所があってはならないし、祖国が醜くなったからといって、祖国を愛することを減じてはなりません。 むしろ祖国を憐れむべきであり、多くの名誉ある人々を奪われた祖国から、あなた自身の姿さえも奪ってはならないのです。
§4.9.4denique, si fuit magni animi non esse supplicem victori, vide ne superbi sit aspernari eiusdem liberalitatem et, si sapientis est carere patria, duri non desiderare;
最後に、勝者に対して哀願者にならないことが偉大な精神の現れであったとするなら、同じ勝者の寛大さを拒絶することは傲慢の現れではないか、よく考えてください。 また、祖国を離れていることが賢者のすることであるなら、祖国を恋しく思わないのは冷酷なことではないか、よく考えてください。
et, si re publica non possis frui, stultum est nolle privata.
そして、もし国家を享受できないとしても、私的な生活を享受することを拒むのは愚かなことです。
caput illud est, ut, si ista vita tibi commodior esse videatur, cogitandum tamen sit, ne tutior non sit.
最も重要な点は、たとえ現在の生活があなたにとってより快適に思えるとしても、それがより安全ではないかもしれない、と考えねばならないことです。
Magna gladiorum est licentia, sed in externis locis minor etiam ad facinus verecundia.
剣の横行は凄まじいものですが、外国の地においては、悪行に対する羞恥心はさらに小さくなります。
mihi salus tua tantae cura est, ut Marcello, fratri tuo, aut par aut certe proximus sini;
私にとってあなたの安全は、あなたの兄弟であるマルケッルスと同等、あるいは確かにそれに次ぐほど、大きな関心事です。
tuum est consulere temporibus et incolumitati et vitae et fortunis tuis
時代と、あなた自身の安全、命、そして財産を顧みることは、あなたのなすべきことです。