§4.5.1postea quam mihi renuntiatum est de obitu Tulliae, filiae tuae, sane quam pro eo ac debui, graviter molesteque tuli communemque eam calamitatem existimavi;
あなたの娘トゥッリアの訃報が私に届いてから、私は、義務として当然そうすべきであった以上に、実に深く悲しみ、苦しみ、それを私たち共通の災厄と見なしました。
qui, si istic adfuissem, neque tibi defuissem coramque meum dolorem tibi declarassem.
もし私がそちらに居合わせたなら、あなたを見舞うことを怠らなかったでしょうし、直接私の悲しみをあなたに表明したことでしょう。
etsi genus hoc consolationis miserum atque acerbum est, propterea quia, per quos ea confieri debet, propinquos ac familiaris, ii ipsi pari molestia adficiuntur neque sine lacrimis multis id conari possunt, uti magis ipsi videantur aliorum consolatione indigere quam aliis posse suum officium praestare, tamen, quae in praesentia in mentem mihi venerunt, decrevi brevi ad te perscribere, non quo ea te fugere existimem, sed quod forsitan dolore impeditus minus ea perspicias.
もっとも、この種の慰めは惨めで辛いものです。 なぜなら、それを行うべき親族や友人といった人々自身が、同じ悲しみに襲われており、多くの涙を流すことなしにはそれを試みることさえできず、彼ら自身が他者からの慰めを必要としているように見え、他者に対して自らの務めを果たすことができないように見えるほどだからです。 それでもなお、今私の心に思い浮かんだことを、手短にあなたに書き送ることに決めました。 それは、それらのことがあなたから見落とされていると私が思っているからではなく、おそらく悲しみに妨げられて、それらを十分に洞察できていないかもしれないからです。
§4.5.2quid est quod tanto opere te commoveat tuus dolor intestinus? cogita, quem ad modum adhuc fortuna nobis cum egerit;
あなたの内なる悲しみが、これほどまでにあなたを激しく動揺させているのはなぜでしょうか。 運命がこれまで私たちをどのように扱ってきたかを考えなさい。
ea nobis erepta esse, quae hominibus non minus quam liberi cara esse debent, patriam, honestatem, dignitatem honores omnis.
人間にとって子供たちと同じくらい大切であるべきもの、すなわち祖国、名誉、尊厳、そしてすべての名誉職が、私たちから奪われてしまったということを。
hoc 'uno incommodo addito quid ad dolorem adiungi potuit? aut qui non in illis rebus exercitatus animus callere iam debet atque omnia minoris existimare? an illius vicem, cedo, doles?
この一つの不運が加えられたところで、これまでの悲しみにこれ以上何が付け加わり得たというのでしょうか。 あるいは、それらの事柄によって鍛えられた心が、今や頑健になり、すべてのことをより小さなことと見なすべきではないでしょうか。 それとも、さあ、彼女の運命を悲しんでいるのですか。
§4.5.3quotiens in eam cogitationem necesse est et tu veneris et nos saepe incidimus, hisce temporibus non pessime cum iis esse actum, quibus sine dolore licitum est mortem cum vita commutare! quid autem fuit quod illam hoc tempore ad vivendum magno opere invitare posset? quae res, quae spes, quod animi solacium? ut cum aliquo adulescente primario coniuncta aetatem gereret? licitum est tibi, credo, pro tua dignitate ex hac iuventute generum deligere, cuius fidei liberos tuos te tuto committere putares.
あなたもそうした考えに達したに違いありませんし、私たちもしばしば思い至ることですが、この時代においては、苦痛なしに生を死と交換することが許された人々こそが、最も悪い扱いを受けなかったのだ、と! しかし、この時代において、彼女を生きるよう強く誘うことができたものが、何かあったでしょうか。 どんな事柄が、どんな希望が、どんな心の慰めが? 一流の青年と結ばれて人生を送るということでしょうか。 あなたの威厳にふさわしく、現在の若者の中から、あなたが自分の子供たちを安全に委ねることができると信じるような婿を選ぶことが、あなたに許されているとでもいうのでしょうか。
an ut ea liberos ex sese pareret, quos cum florentis videret laetaretur, qui rem a parente traditam per se tenere possent, honores ordinatim petituri essent in re publica, in amicorum negotiis libertate sua usuri? quid horum fuit quod non priusquam datum est ademptum sit? at vero malum est liberos amittere.
それとも、彼女が子供たちを産み、その子供たちが栄えているのを見て喜ぶためでしょうか。 その子供たちは親から受け継いだ財産を自力で維持することができ、国家において順序正しく公職に立候補し、友人たちの用事において自らの自由を行使することができた子供たちでしょうか。 これらのうちで、与えられる前に奪い去られなかったものが、何かあったでしょうか。 しかし、子供を失うことは確かに不幸です。
malum;
不幸です。
nisi hoc peius sit, haec sufferre et perpeti.
ただし、これらのことを耐え忍び、耐え抜くことが、それ以上に不幸なことでないならば。