§4.3.1vehementer te esse sollicitum et in communibus miseriis praecipuo quodam dolore angi multi ad nos cotidie deferunt.
毎日多くの人々が私のもとに、あなたが激しく心配し、共通の不幸の中で際立った苦痛に苦しんでいると伝えてきています。
quod quamquam minime miror et meum quodam modo agnosco, doleo tamen te sapientia praeditum prope singulari non tuis bonis delectari potius quam alienis malis laborare.
私はこのことを決して不思議には思わず、ある意味で私自身のことのように受け止めますが、卓越した知恵を備えたあなたが、ご自身の美徳を喜ぶことよりも、他人の不幸に苦しむことに労しているのを悲しく思います。
me quidem, etsi nemini concedo, qui maiorem ex pernicie et peste rei publicae molestiam traxerit, tamen multa iam consolantur maximeque conscientia consiliorum meorum.
確かに、国家の破滅と災厄から私以上に大きな苦悩を被った者は誰もいないと自負していますが、それでも今では多くのこと、特に私自身の計画に対する自負が私を慰めてくれています。
multo enim ante tamquam ex aliqua specula prospexi tempestatem futuram, neque id solum mea sponte, sed multo etiam magis monente et denuntiante te.
というのも、私ははるか以前に、いわばどこかの見晴らし台から、将来の嵐を予見していたのであり、それも私自身の意志だけでなく、あなたが助言し警告してくれたことによって、はるかに強く予見していたからです。
etsi enim afui magnam partem consulatus tui, tamen et absens cognoscebam, quae esset tua in hoc pestifero bello cavendo et praedicendo sententia, et ipse adfui primis temporibus tui consulatus, cum accuratissime monuisti senatum conlectis omnibus bellis civilibus, ut et illa timerent, quae meminissent, et scirent, cum superiores nullo tali exemplo antea in re publica cognito tam crudeles fuissent, quicumque postea rem publicam oppressisset armis, multo intolerabiliorem futurum.
実際、私はあなたの執政官期の大部分において不在でしたが、それでも離れていながら、この破滅的な戦争を回避し警告することにおけるあなたの意見がどのようなものであるかを知っていました。 また、あなたの執政官期の最初の時期には私自身も立ち会っており、そのときあなたは、過去のすべての内乱を挙げながら、元老院に対して極めて入念に警告し、彼らが記憶している事態を恐れるとともに、以前に国家においてそのような先例が知られていなかったにもかかわらず先人たちがあれほど残酷であったのだから、その後、武器によって国家を制圧する者は誰であれ、はるかに耐え難い存在になるであろうことを知るべきだと諭されました。
nam, quod exemplo fit, id etiam iure fieri putant, ipsi aliquid atque adeo multa addunt et adferunt de suo.
というのも、前例に基づいて行われることは、権利に基づいても行われると人々は考え、彼ら自身が何かしら、いや実に多くのことを自らの側から付け加え、持ち込むものだからです。
§4.3.2qua re meminisse debes eos, qui auctoritatem et consilium tuum non sint secuti, sua stultitia occidisse, cum tua prudentia salvi esse potuissent.
したがって、あなたの権威と計画に従わなかった人々が、あなたの思慮深さによって救われ得たはずなのに、自らの愚かさによって滅びてしまったのだということを、あなたは思い出すべきです。
dices: 'quid me ista res consolatur in tantis tenebris et quasi parietinis rei publicae?' est omnino vix consolabilis dolor;
あなたは「国家のこれほどの暗黒と、いわば廃墟の中で、そのようなことが私に何の慰めになるだろうか」とおっしゃるでしょう。 確かに、その苦痛はほとんど慰めがたいものです。
tanta est omnium rerum amissio et desperatio reciperandi;
あらゆるものの喪失と、それを取り戻すことへの絶望はそれほどまでに大きいのです。
sed tamen et Caesar ipse ita de te iudicat et omnes cives sic existimant, quasi lumen aliquod exstinctis ceteris elucere sanctitatem et prudentiam et dignitatem tuam.
しかしながら、カエサル自身もあなたについてそのように判断しており、すべての市民もまた、他のすべての光が消え去った中で、あなたの神聖さと、思慮深さと、尊厳とが、いわば一つの光のように輝き出ていると見なしています。
haec tibi ad levandas molestias magna esse debent.
これらのことは、あなたの苦悩を和らげるために大きな力となるはずです。
quod autem a tuis abes, id eo levius ferendum est, quod eodem tempore a multis et magnis molestiis abes;
また、あなたが家族や親しい人々から離れていることについては、それと同じ時期に、多くの重大な苦悩から離れているということでもあるため、より軽やかに受け止めるべきです。
quas ad te omnis perscriberem, nisi vererer ne ea cognosceres absens, quae quia non vides, mihi videris meliore esse condicione quam nos, qui videmus.
もしあなたが不在の地で、見ずにおられる事柄を知ってしまうことを私が恐れないのであれば、それらの苦悩のすべてをあなたに書き送るのですが。 それらを見ずに済んでいるがゆえに、あなたは、見ている私たちよりも恵まれた状況にあると私には思われます。
§4.3.3hactenus existimo nostram consolationem recte adhibitam esse, quoad certior ab homine amicissimo fieres iis de rebus, quibus levari possent molestiae tuae.
私は、最も親しい友人からあなたの苦悩を和らげ得る事柄について知らされる限りにおいて、私たちの慰めがこれまで正しく適用されてきたと考えます。
reliqua sunt in te ipso neque mihi ignota nec minima solacia, ut quidem ego sentio, multo maxima;
あとに残されたものは、あなた自身の中にある慰めであり、それは私にとっても未知のものではなく、決して小さなものでもありません。 いや、私自身が感じているように、はるかに最大の慰めです。
quae ego experiens cotidie sic probo, ut ea mihi salutem adferre videantur.
私はそれを毎日経験する中で、それが私に救いをもたらしてくれると思われるほどに価値を認めています。
te autem ab initio aetatis memoria teneo summe omnium doctrinarum studiosum fuisse omniaque, quae a sapientissimis ad bene vivendum tradita essent, summo studio curaque didicisse;
私は、あなたが人生の初期からすべての学問に極めて熱心であり、最も賢明な人々が善く生きるために伝えたすべての教えを、最高の熱意と注意をもって学ばれたことを記憶しています。
quae quidem vel optimis rebus et usui et delectationi esse possent, his vero temporibus habemus aliud nihil, in quo adquiescamus.
それらの教えは、最も順調な時期においてさえ実用と喜びの喜びになり得るものですが、このような現代においては、私たちが心安らげるものは他に何ひとつありません。
nihil faciam insolenter neque te tali vel scientia vel natura praeditum hortabor, ut ad eas te referas artis, quibus a primis temporibus aetatis studium tuum dedisti;
私は不遜なことは何もするつもりはありませんし、そのような知識や天性に恵まれたあなたに対して、人生の初期から熱意を傾けてこられたそれらの知的営みに立ち戻るよう勧めることもしません。
§4.3.4tantum dicam, quod te spero approbaturum, me, postea quam illi arti, cui studueram, nihil esse loci neque in curia neque in foro viderem, omnem meam curam atque operam ad philosophiam contulisse.
私がただ申し上げたいのは、あなたも賛同してくださることを望みますが、私がかつて励んでいたあの技術を発揮する場所が元老院にも広場にもまったく残されていないことを見て取ったのち、自身のすべての関心と努力を哲学へと注ぎ込んだということです。
tuae scientiae excellenti ac singulari non multo plus quam nostrae relictum est loci.
あなたの卓越した無類の知識にとっても、私と同じように、活躍の場所はそれほど残されていません。
qua re non equidem te moneo, sed mihi ita persuasi, te quoque in isdem versari rebus, quae etiam si minus prodessent, animum tamen a sollicitudine abducerent.
したがって、私はあなたに忠告するわけではありませんが、あなたも同じような営みに携わっておられるはずだと確信しています。 それらの営みは、たとえそれほど役には立たないとしても、心を心配から遠ざけてくれるからです。
Servius quidem tuus in omnibus ingenuis artibus in primisque in hac, in qua ego me scripsi adquiescere, ita versatur, ut excellat;
実際に、あなたのセルウィウスは、すべての自由学芸において、そして何よりも私がそこに安らぎを見出すと書いたこの哲学において、傑出した存在となるほど熱心に取り組んでいます。
a me vero sic diligitur, ut tibi, uni concedam, praeterea nemini;
そして彼は、私から非常に深く愛されており、私がその愛において譲るのはあなた一人だけで、それ以外の誰に対しても譲ることはありません。
mihique ab eo gratia refertur, in quo ille existimat, quod facile appareat, cum me colat et observet, tibi quoque in eo se facere gratissimum.
そして彼からも私に対して感謝が返されていますが、その中で彼は、私を敬い配慮する際に、それが容易に見て取れる通り、あなたに対してもその行為によって最も喜ばしいことをしているのだと考えているのです。