Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §4.14.1-4.14.4

失われた尊厳と内戦の悲惨および再婚の事情

72 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

コルキュラから届いた二通の手紙への返信。キケロは自らの「尊厳」の現状を語り、内戦のいずれの結末も悲惨であったと回顧した上で、家庭の危機から再婚に踏み切った事情を釈明し、相手の安全と支援を約する。

§4.14.1binas a te accepi litteras Corcyrae datas;
コルキュラから送られた二通の手紙をあなたから受け取りました。
quarum alteris mihi gratulabare, quod audisses me meam pristinam dignitatem obtinere, alteris dicebas te velle, quae egissem, bene et feliciter evenire.
その一方では、私が以前の尊厳を維持していると聞いたとのことで私を祝ってくれており、他方では、私がなしたことが首尾よく幸運に運ぶことを望むと述べていました。
ego autem, si dignitas est bene de re publica sentire et bonis viris probare quod sentias, obtineo dignitatem meam;
しかし私の方は、もし尊厳とは国家について正しく考え、自分が考えていることを善き人々に是認してもらうことにあるならば、私は自分の尊厳を維持しています。
sin autem in eo dignitas est, si, quod sentias, aut re efficere possis aut denique libera oratione defendere, ne vestigium quidem ullum est reliquum nobis dignitatis, agiturque praeclare, si nosmet ipsos regere possumus, ut ea, quae partim iam adsunt, partim impendent, moderate feramus;
しかし、もし尊厳というものが、自分が考えていることを行動で実現できるか、あるいは少なくとも自由な言論で擁護できるかということにあるならば、私たちには尊厳のいかなる痕跡すら残されておらず、もし私たちが自分自身を制御し、一部はすでに存在し、一部は差し迫っている事柄を穏やかに耐え忍ぶことができるならば、それで万々歳なのです。
quod est difficile in eius modi bello, cuius exitus ex altera parte caedem ostentet, ex altera servitutem.
それは、その結末が一方からは虐殺を、他方からは奴隷状態を指し示しているような戦争においては困難なことですが。
§4.14.2quo in periculo non nihil me consolatur, cum recordor haec me tum vidisse, cum secundas etiam res nostras, non modo adversas pertimescebam videbamque, quanto periculo de iure publico disceptaretur armis quibus si ii vicissent, ad quos ego pacis spe, non belli cupiditate adductus accesseram, tamen intellegebam, et iratorum hominum et cupidorum et insolentium quam crudelis esset futura victoria, sin autem victi essent, quantus interitus esset futurus civium partim amplissimorum, partim etiam optimorum, qui me haec praedicentem atque optime consulentem saluti suae malebant nimium timidum quam satis prudentem existimari.
この危険において、私が次のことを思い出すとき、私にとって少なからぬ慰めとなります。 すなわち、私たちの状況が順調なときでさえ、逆境のときだけでなく、私が恐れを抱いており、また、公的な権利についてどれほどの危険を伴って武力によって争われているかを見ていたとき、私がこれらのことをすでに見抜いていたということです。 もし、私が戦争への熱望からではなく平和への希望に導かれて合流した人々がその武力によって勝利していたとしても、怒りに燃え、貪欲で、不遜な男たちの勝利がいかに残酷なものになったであろうかを、私はやはり理解していたのです。 しかし逆に、もし彼らが敗北したならば、ある者は極めて高貴であり、ある者は極めて善良でもある市民たちの、いかに大きな破滅が訪れるであろうか(を私は理解していました)。 彼らは、私がこれらのことを予言し、彼らの安全のために最善の助言をしていたときに、私を十分に思慮深いと見なすよりは、過度に臆病であると見なす方を好んでいたのです。
§4.14.3quod autem mihi de eo, quod egerim, gratularis, te ita velle certo scio;
ところで、私がなしたことについてあなたが祝ってくれることについては、あなたがそう望んでくれていることを私は確かに知っています。
sed ego tam misero tempore nihil novi consili cepissem, nisi in reditu meo nihilo meliores res domesticas quam rem publicani offendissem.
しかし、私はこのような悲惨な時期に、新しい決定を下すことはなかったでしょう。 もし私が帰還した際、我が家の状況が国家の状況に劣らず悪いものであることを見出さなかったならば。
quibus enim pro meis immortalibus beneficiis carissima mea salus et meae fortunae esse debebant, cum propter eorum scelus nihil mihi intra meos parietes tutum, nihil insidiis vacuum viderem, novarum me necessitudinum fidelitate contra veterum perfidiam muniendum putavi.
なぜなら、私の不滅の恩恵の代わりに、私のこの上なく大切な安全と財産を重んじるべきであった人々の悪行のために、我が家(壁の内側)に安全なものは何もなく、陰謀から免れているものは何もないと分かったとき、私は古い人々の裏切りに対して、新しい結びつきの忠実さによって自らを防衛すべきだと考えたからです。
sed de nostris rebus satis vel etiam nimium multa.
しかし、私の個人的な事柄についてはこれで十分、いや、あまりにも多くを語りすぎました。
§4.14.4de tuis velim ut eo sis animo, quo debes esse, id est ut ne quid tibi praecipue timendum putes.
あなたの事柄については、あなたがそうあるべきであるような精神でいることを、すなわち、あなたが自分にとって特別に恐れるべきことは何もないと考えることを望みます。
si enim status erit aliquis civitatis, quicumque erit, te omnium periculorum video expertem fore;
なぜなら、もし国家のいかなる体制であれ、それがどのようなものであれ存在するならば、あなたがすべての危険を免れることになるのを私は見ているからです。
nam alteros tibi iam placatos' esse intellego, alteros numquam iratos fuisse.
というのも、一方(カエサル派)はすでにあなたに対して宥められており、他方(ポンペイウス派)は決して怒っていなかったと私は理解しているからです。
de mea autem in ite voluntate sic velim iudices, me, quibuscumque rebus opus esse intellegam, quamquam videam, qui sini hoc tempore et quid possim, opera tamen et consilio, studio quidem certe rei, famae, saluti tuae praesto futurum.
また、あなたに対する私の好意については、このように判断してほしいと思います。 すなわち、どのような事柄が必要であると私が理解しようとも、現在の私がどのような者であり、何ができるかをわきまえているとはいえ、それでもなお行動と助言、そして確かに熱意によって、あなたの財産、名声、安全のために力になる用意がある、と。
tu velim, et quid agas et quid acturum te putes, facias me quam diligentissime certiorem.
あなたには、あなたが何をしており、何をしようと考えているのかを、できるだけ入念に私に知らせてほしいと思います。
vale.
お元気で。

語釈・文法注

  1. §4.14.1quae egissem — 主文の動詞 *velle* に従属する対格不定詞句 *quae egissem ... evenire* の内部で、従属節の動詞が接続法過去完了(*egissem*)になっている。これは間接話法における従属節の接続法(suboblique subjunctive)を示す。内容的にはキケロが私的に決定したこと、特にテレンティアとの離婚および再婚などの家庭内の決定を指す。
  2. §4.14.2quibus si ii vicissent — 関係代名詞 `quibus` は、前文の `armis` を先行詞とする「関係代名詞の連結(connection of the relative)」であり、条件節の `si ii vicissent` の中で手段の奪格として機能している(「その武力によって彼らが勝利していたとしても」)。
  3. §4.14.3quibus — 文頭の `quibus` は関係代名詞の連結であり、主文の動詞 `debebant` の間接目的語(与格)である。この `quibus` は、キケロの財産管理を怠り背信行為を働いたとされる元妻テレンティアらの家族を指している。
  4. §4.14.4sic velim iudices, me... praesto futurum — `velim` は願望を表す和らげられた接続法で、接続詞 `ut` が省略された接続法現在 `iudices` を従える。さらに `iudices` の目的語節として、対格 `me` と未来不定詞 `praesto futurum [esse]` からなる対格不定詞構文が続いている。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §4.14.1-4.14.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:4.14.1-4.14.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。