Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §4.1.1-4.1.2

スルピキウスへの書簡と内戦下の身の振り方

57 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはセルウィウス・スルピキウス・ルフスに対し、対談を望むルフスの意向を受けて内戦による国家の悲劇的な状況を憂い、今後の身の振り方について二人で緊密に相談することを提案している。

§4.1.1C. Trebativs, familiaris meus, ad me scripsit te ex se quaesisse, quibus in locis essem, molesteque te ferre, quod me propter valetudinem tuam, cum ad urbem accessissem, non vidisses, et hoc tempore velle te mecum, si propius accessissem, de officio utriusque nostrum communicare.
私の親しい友人であるガイウス・トレバティウスが私に書き送ってきたところによると、あなたは彼に、私がどこにいるのかを尋ね、また、私が都に近づいたときに、あなたの健康状態のせいで私に会えなかったことを残念に思っており、さらに今この時に、もし私がもっと近くに行くならば、私たち双方の義務について私と意見を交わしたいと望んでいるとのことでした。
utinam, Servi, salvis rebus (sic enim est dicendum) conloqui potuissemus inter nos! profecto aliquid opis occidenti rei publicae tulissemus.
セルウィウスよ、国家が安全なうちに(実のところ、そのように言うべきなのですが)私たちが互いに語り合うことができたならよかったのですが! そうしていれば、確かに私たちは衰退しつつある国家に何らかの助けをもたらしたことでしょう。
cognoram enim iam absens te haec mala multo ante providentem defensorem pacis et in consulatu tuo et post consulatum fuisse;
なぜなら、私は離れていながらも、あなたがこれら(の差し迫る)災厄をずっと前から予見し、あなたの執政官期においても執政官期ののちにおいても平和の擁護者であったことをすでに知っていたからです。
ego autem, cum consilium tuum probarem et idem ipse sentirem, nihil proficiebam;
しかし私はといえば、あなたの計画を認め、私自身も同じように感じていながら、何も成し遂げられませんでした。
sero enim veneram, solus eram, rudis esse videbar in causa, incideram in hominum pugnandi cupidorum insanias. .
というのも、私は遅れて到着し、一人であり、この件において不慣れであるように見え、戦うことを熱望する人々の狂気の中に陥ってしまっていたからです。
nunc, quoniam nihil iam videmur opitulari posse rei publicae, si quid est, in quo nobismet ipsis consulere possimus, non ut aliquid ex pristino statu nostro retineamus, sed ut quam honestissime lugeamus, nemo est omnium, quicum potius mihi quam tecum communicandum putem;
今や、私たちは国家に対してこれ以上何の助けも与えることができないと思われる以上、もし私たちが自分たち自身のために考慮できる何事かがあるとするなら――それは私たちの以前の地位から何かを保持するためではなく、できる限り高潔に喪に服すためのものですが――、私が意見を交わすべき相手として、あなた以上に望ましい人は誰一人としていないと私は考えます。
nec enim clarissimorum virorum, quorum similes esse debemus, exempla neque doctissimorum, quos semper coluisti, praecepta te fugiunt.
なぜなら、私たちが倣うべき最も輝かしい人々の先例も、あなたが常に敬ってきた最も学識ある人々の教えも、あなたが忘れているわけではないからです。
atque ipse antea ad te scripsissem te frustra in senatum sive potius in conventum senatorum esse venturum, ni veritus essem ne eius animum offenderem, qui a me, ut te imitarer, petebat.
そして、もし私にあなたを真似るよう求めていたあの人の心を害することを私が恐れていなかったならば、私は以前にあなたに対して、あなたが元老院へ、というよりはむしろ元老院議員たちの集まりへ赴くのは無駄なことになるだろう、と自分で書き送っていたことでしょう。
cui quidem ego, cum me rogaret ut adessem in senatu, eadem omnia, quae a te de pace et de Hispaniis dicta sunt, ostendi me esse dicturum.
実にその彼が、私に元老院に出席するよう求めたとき、私は、あなたが平和について、またヒスパニアについて述べたこととまったく同じことすべてを、自分が述べるつもりであることを示しました。
§4.1.2res vides quo modo se habeat, orbem terrarum.
事態がどのような状況にあるか、あなたは見ています。
imperiis distributis ardere bello, urbem sine legibus, sine iudiciis, sine iure, sine fide relictam direptioni et incendiis.
世界は支配権が分割されて戦争で燃え上がっており、都は法律もなく、裁判もなく、正義もなく、信義もなく、略奪と放火に晒されたまま放置されています。
itaque mihi venire in mentem nihil potest, non modo quod sperem, sed vix iam quod audeam optare.
それゆえ、私には、期待できるようなことは言うまでもなく、今やあえて望むことさえほとんど何も思い浮かびません。
sin autem tibi, homini prudentissimo, videtur utile esse nos conloqui, quamquam longius etiam cogitabam ab urbe discedere, cuius iam etiam nomen invitus audio, tamen propius accedam, Trebatioque mandavi ut, si quid tu eum velles ad me mittere, ne recusaret, idque ut facias velim aut, si quem tuorum fidelium voles, ad me mittas, ne aut tibi exire ex urbe necesse sit aut mihi accedere.
しかし、最も思慮深い人であるあなたに、私たちが対談することが有益であると思われるなら、私は、今やその名前さえ聞くのを嫌っている都からさらに遠くへ離れようと考えていたものの、より近くまで行くことにしましょう。 そしてトレバティウスには、もしあなたが彼を介して私に何かを書き送りたいと望むなら断らないようにと命じておきました。 あなたがそのようにしてくださることを望みます。 あるいは、もしあなたの忠実な者たちのうち誰かを送りたいなら、彼を私のところに送ってください。 あなたが都を出る必要も、私が近づく必要もなくなるように。
ego tantum tibi tribuo, quantum mihi fortasse adrogo, ut exploratum habeam, quicquid nos communi sententia statuerimus, id omnis homines probaturos.
私は、おそらく自分自身に自負しているのと同じくらい大きな信頼をあなたに寄せているので、私たちが共通の意見によって決定したことは何であれ、すべての人が認めるであろうということを確信しています。
vale.
健やかに。

語釈・文法注

  1. §4.1.1salvis rebus — 名詞と形容詞からなる独立奪格。直訳すると「諸々の事態(国家の状況)が安全であるうちに」。内戦によって共和政が崩壊する直前の、まだ回復の望みがあった平穏な時期を指す。
  2. §4.1.1quicum — 関係代名詞の古い奪格形 qui に前置詞 cum が後置されたもの(quocum と同義)。「誰と意見を交わすべきか」を表す。
  3. §4.1.1scripsissem... ni veritus essem — 接続法過去完了を用いた過去の事実に反する反実仮想条件文。帰結節が scripsissem(私は書き送っていただろう)、条件節が否定の接続詞 ni (= nisi) を伴う ni veritus essem(もし恐れていなかったなら)となる。
  4. §4.1.1eius — 指示代名詞 is の属格。関係代名詞 qui の先行詞。この人物は当時の権力者カエサルを指し、キケロに(元老院に出席してルフスのように中立を保つのではなく、ルフスの先例に従って穏健に振る舞うよう、あるいはカエサルに従うよう)求めていた文脈を指す。
  5. §4.1.2exploratum habeam — 完了分詞 exploratum と habeo の組み合わせで、「確実なものとして保持する(=確信している)」という確実な認識状態を表す慣用表現。続く quicquid... id... probaturos [esse](対格不定詞句)を目的語とする。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §4.1.1-4.1.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:4.1.1-4.1.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。