§4.1.1C. Trebativs, familiaris meus, ad me scripsit te ex se quaesisse, quibus in locis essem, molesteque te ferre, quod me propter valetudinem tuam, cum ad urbem accessissem, non vidisses, et hoc tempore velle te mecum, si propius accessissem, de officio utriusque nostrum communicare.
나의 절친한 친구인 가이우스 트레바티우스가 나에게 편지를 보내기를, 당신이 그에게 내가 어느 곳에 있는지 물었으며, 내가 도성에 접근했을 때 당신의 건강 상태 때문에 나를 보지 못한 것을 매우 아쉬워하고 있고, 지금 이 시기에 만일 내가 더 가까이 다가갔더라면 우리 쌍방의 의무에 대해 나와 상의하고 싶어 한다고 했습니다.
utinam, Servi, salvis rebus (sic enim est dicendum) conloqui potuissemus inter nos! profecto aliquid opis occidenti rei publicae tulissemus.
세르비우스여, 국가가 아직 온전할 때에(실로 그렇게 말해야 하니까요) 우리가 서로 대화를 나눌 수 있었더라면 좋았을 텐데! 그랬더라면 틀림없이 우리는 몰락해 가는 공화국에 얼마간의 도움을 줄 수 있었을 것입니다.
cognoram enim iam absens te haec mala multo ante providentem defensorem pacis et in consulatu tuo et post consulatum fuisse;
나는 비록 떨어져 있으면서도, 당신이 이러한 재앙들을 훨씬 전부터 예견하고 당신의 집정관 임기 중에도 그 후에도 평화의 수호자였음을 이미 알고 있었기 때문입니다.
ego autem, cum consilium tuum probarem et idem ipse sentirem, nihil proficiebam;
하지만 나는 당신의 계획을 찬성하고 나 역시 동일하게 느끼고 있었으면서도 아무런 성과도 내지 못했습니다.
sero enim veneram, solus eram, rudis esse videbar in causa, incideram in hominum pugnandi cupidorum insanias.
나는 늦게 도착했고, 혼자였으며, 이 소송에서 미숙한 것처럼 보였고, 싸움을 열망하는 자들의 광기 속에 빠져버렸기 때문입니다.
. nunc, quoniam nihil iam videmur opitulari posse rei publicae, si quid est, in quo nobismet ipsis consulere possimus, non ut aliquid ex pristino statu nostro retineamus, sed ut quam honestissime lugeamus, nemo est omnium, quicum potius mihi quam tecum communicandum putem;
이제 우리는 공화국에 더 이상 아무런 도움도 줄 수 없을 것처럼 보이니, 만일 우리 자신을 위해 고려할 수 있는 어떤 일이 있다면――그것은 우리의 예전 지위에서 무언가를 붙잡아 두기 위함이 아니라, 가능한 한 가장 품위 있게 슬퍼하기 위함입니다만――내가 상의해야 할 사람으로 당신보다 더 나은 사람은 온 인류 중에 아무도 없다고 생각합니다.
nec enim clarissimorum virorum, quorum similes esse debemus, exempla neque doctissimorum, quos semper coluisti, praecepta te fugiunt.
우리가 닮아야 할 가장 저명한 이들의 선례도, 당신이 늘 존중해 온 가장 학식 있는 이들의 가르침도 당신이 모르는 바가 아니기 때문입니다.
atque ipse antea ad te scripsissem te frustra in senatum sive potius in conventum senatorum esse venturum, ni veritus essem ne eius animum offenderem, qui a me, ut te imitarer, petebat.
그리고 나에게 당신을 모방하라고 요구하던 그 사람의 마음을 상하게 할까 두려워하지 않았더라면, 나는 이전에 직접 당신에게 원로원 혹은 차라리 원로원 의원들의 집회에 가봐야 소용없는 일일 것이라고 써 보냈을 것입니다.
cui quidem ego, cum me rogaret ut adessem in senatu, eadem omnia, quae a te de pace et de Hispaniis dicta sunt, ostendi me esse dicturum.
실로 그가 나에게 원로원에 출석해 달라고 요청했을 때, 나는 평화와 히스파니아 영토들에 관하여 당신이 말한 것과 완전히 똑같은 것들을 나 역시 말할 것임을 그에게 보여주었습니다.
§4.1.2res vides quo modo se habeat, orbem terrarum.
당신은 사태가 어떻게 돌아가고 있는지 보고 있습니다.
imperiis distributis ardere bello, urbem sine legibus, sine iudiciis, sine iure, sine fide relictam direptioni et incendiis.
군사 지휘권이 분할되어 전 세계가 전쟁의 화염에 휩싸여 있으며, 도성은 법도 없고, 재판도 없고, 정의도 없고, 신의도 없이 버려진 채 약탈과 방화에 내맡겨져 있습니다.
itaque mihi venire in mentem nihil potest, non modo quod sperem, sed vix iam quod audeam optare.
그러므로 나에게는 기대할 만한 것은 말할 것도 없고, 이제 감히 바라볼 수 있는 것조차 거의 아무것도 마음에 떠오르지 않습니다.
sin autem tibi, homini prudentissimo, videtur utile esse nos conloqui, quamquam longius etiam cogitabam ab urbe discedere, cuius iam etiam nomen invitus audio, tamen propius accedam, Trebatioque mandavi ut, si quid tu eum velles ad me mittere, ne recusaret, idque ut facias velim aut, si quem tuorum fidelium voles, ad me mittas, ne aut tibi exire ex urbe necesse sit aut mihi accedere.
하지만 매우 현명한 사람인 당신에게 우리가 대화를 나누는 것이 유익하다고 여겨진다면, 나는 이제 그 이름조차 듣기 싫어하는 도성으로부터 훨씬 더 멀리 떠날 생각을 하고 있었음에도 불구하고, 더 가까이 다가가겠습니다. 그리고 트레바티우스에게는 만일 당신이 그를 나에게 보내 무언가를 전하고자 한다면 거절하지 말라고 지시해 두었습니다. 당신이 그렇게 해 주시기를 바라며, 아니면 당신의 충실한 사람들 중 누군가를 나에게 보내 주십시오. 당신이 도성 밖으로 나올 필요도 없고 내가 접근할 필요도 없도록 말입니다.
ego tantum tibi tribuo, quantum mihi fortasse adrogo, ut exploratum habeam, quicquid nos communi sententia statuerimus, id omnis homines probaturos.
나는 어쩌면 나 자신에게 자부하고 있는 것만큼이나 당신에게 큰 신뢰를 두고 있기에, 우리가 공동의 의견으로 결정한 것은 무엇이든 모든 사람들이 찬성할 것임을 확신하고 있습니다.
vale.
작별을 고합니다.