Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §3.8.1-3.8.3

使節経費の削減措置に関するアッピウスへの弁明

47 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはアッピウスからの不満に対して、アパメアなどの諸都市で使節の旅費を削減した措置の正当性を説明し、アッピウスへの敬意を損なう意図はなかったと弁明しています。

§3.8.1etsi, quantum ex tuis litteris intellegere potui, videbam te hanc epistulam, cum ad urbem esses, esse lecturum refrigerato iam levissimo sermone hominum provincialium, tamen cum tu tam multis verbis ad me de improborum oratione scripsisses, faciendum mihi putavi ut tuis litteris brevi responderem.
あなたの手紙から私が理解できた限りでは、地方の人々の極めて軽薄な噂話がすでに下火になった頃に、あなたが都の近くにいてこの手紙を読むであろうことは分かっていましたが、それでも、あなたが不届き者たちの言辞についてこれほど多くの言葉で私に書いてよこしたからには、あなたの手紙に手短に答えるべきであると私は考えました。
§3.8.2sed prima duo capita epistulae tuae tacita mihi quodam modo relinquenda sunt;
しかし、あなたの手紙の最初の二つの項目については、私としてはある意味で言及せずに残しておかなければなりません。
nihil enim habent, quod definitum sit aut certum, nisi me vultu et taciturnitate significasse tibi non esse amicum, idque, pro tribunali cum aliquid ageretur, et non nullis in conviviis intellegi potuisse.
というのも、私が表情や沈黙によってあなたに友好的ではないと示したこと、そしてそのことが、裁判席で何かが執り行われていた際や、いくつかの宴席において看取され得たということ以外には、そこには明確なことも確実なことも何も含まれていないからです。
hoc totum nihil esse possum intellegere;
これらすべてが根も葉もないことであると私は理解できます。
sed, cum sit nihil, ne quid dicatur quidem intellego;
しかし、それが根も葉もないことである以上、何が言わんとしているのかさえ私には分かりません。
illud quidem scio, meos multos et inlustris et ex superiore et ex aequo loco sermones habitos cum tua summa laude et cum magna significatione nostrae familiaritatis ad te vere potuisse deferri.
ただ次のことだけは確かに知っています。 私が高い場所からも対等の場所からも行った、あなたの多大な称賛と我々の親密さの大きな表明を伴う、数々の際立った発言は、真実としてあなたに報告され得たはずだということです。
nam quod ad legatos attinet, quid a me fieri potuit aut elegantius aut iustius quam ut sumptus egentissimarum civitatum minuerem sine ulla imminutione dignitatis tuae, praesertim ipsis civitatibus postulantibus? nam mihi totum genus legationum tuo nomine proficiscentium notum non erat.
さて、使節たちに関することですが、とりわけ諸都市自身が要求しているときに、あなたの尊厳をいささかも損なうことなく、極めて困窮している諸都市の費用を削減すること以上に、配慮に富み、かつ公正な何が私になし得たでしょうか。 というのも、あなたの名において出発する使節団の全貌を私は知らなかったからです。
Apameae cum essem, multarum civitatum principes ad me detulerunt sumptus decerni legatis nimis magnos, cum solvendo civitates non essent.
アパメアにいたとき、多くの都市の有力者たちが、諸都市には支払能力がないにもかかわらず、使節たちに法外な費用が割り当てられていると私に申し立てました。
hic ego multa simul cogitavi.
ここで私は同時に多くのことを考えました。
§3.8.3primum te, hominem non solum sapientem, verum etiam, ut nunc loquimur, urbanum, non arbitrabar genere isto legationum delectari, idque me arbitror Synnadis pro tribunali multis verbis disputavisse, primum Ap.
第一に、賢明であるだけでなく、今日言われるように「洗練された」人物であるあなたが、そのような種類の使節団によって喜ぶとは私は考えていませんでした。 そしてそのことを、私はシンナダにおいて裁判席から多くの言葉で論じたと記憶しています。
Claudium senatui populoque Romano non Midaeensium testimonio (in ea enim civitate mentio facta est), sed sua sponte esse laudatum;
すなわち、第一に、アッピウス・クラウディウスがローマの元老院と人民に称賛されたのは、ミダエウムの人々の証言によってではなく(というのも、その都市において言及がなされたからです)、彼ら自身の自発的な意思によるものであるということ。
deinde me ista vidisse accidere multis, ut eorum causa legationes Romam venirent, sed iis legationibus non meminisse ullum tempus laudandi aut locum dari;
第二に、私自身、多くの人々について同様のことが起こるのを見てきた、すなわち彼らのために使節団がローマに赴いたものの、それらの使節団に対して称賛の言葉を述べる時間も場所も与えられた記憶はないということ。
studia mihi corum placere, quod in te bene merito grati essent;
彼らの熱意は、恩人であるあなたに対して感謝しているという点で、私にとっても喜ばしいものであること。
consilium totum videri minime necessarium;
しかし、この計画全体は全く必要ではないと思われること。
si autem vellent declarare in eo officium suum, laudaturum me, si qui suo sumptu functus esset officio, concessurum, si legitimo, non permissurum, si infinito.
だが、もし彼らがそのことで敬意を示したいと望むなら、自費でその任務を果たす者がいれば私は称賛するだろうし、法定の額であれば容認するが、法外な額であれば許可しないだろう、ということです。
quid enim reprehendi potest? nisi quod addis visum esse quibusdam edictum meum quasi consulto ad istas legationes impediendas esse accommodatum.
一体これのどこが非難され得るでしょうか。 ただあなたが、「私の布告がまるで意図的にそれらの使節団を妨げるために適合させられたかのように一部の人々に見えた」と書き添えている点を除いては。
iam non tantum mihi videntur iniuriam facere ii qui haec disputant, quam si cuius aures ad hanc disputationem patent.
今や、これらの不満を論じる人々が私に不当な仕打ちをしているというよりは、むしろ、そのような議論に耳を傾ける者の耳こそが、私に不当な仕打ちをしているように思われます。

語釈・文法注

  1. 3.8.1refrigerato iam levissimo sermone — 名詞 sermo(噂、話)と受動完了分詞 refrigeratus(冷まされた)からなる独立奪格構文。主節の動作に対する付帯状況または時を表す。
  2. 3.8.2quod definitum sit aut certum — 先行詞 nihil(何もない)を修飾する関係節で、動詞 sit は接続法現在形。特性(〜するようなもの)を表す関係節の用法である。
  3. 3.8.2ex superiore et ex aequo loco — ex superiore loco は「高い場所(裁判席 tribunal など)から」を指し、公的な資格での演説を意味する。対して ex aequo loco は「対等の場所(平地)から」を指し、私的な対話や懇談を意味する。
  4. 3.8.2solvendo — 動形容詞(ゲルンディウム的形容詞)の与格。ここでは「支払うことに対して」から転じて、債務支払い能力がある状態を示す「支払能力がある(solvent)」という意味の述語的表現として esse と共に用いられている。
  5. 3.8.3non tantum ... quam si — 比較表現。文字通りには「これらを議論する人々が私に与える害は、〜する者の耳が開かれている場合ほど大きくはない」となり、実質的に「これらを議論する者よりも、そのような議論に耳を傾ける者の方が私に大きな害を与えている」という比較・強調を表す。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §3.8.1-3.8.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:3.8.1-3.8.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。