§2.16.1Magno dolore me adfecissent tuae litterae, nisi iam et ratio ipsa depulisset omnis molestias et diuturna desperatione rerum obduruisset animus ad dolorem novum.
もしすでに理知そのものがすべての苦悩を追い払っておらず、また事態に対する長年の絶望によって心が新たな痛みに対して頑なになっていなかったなら、あなたの手紙は私に大きな苦痛を与えたことでしょう。
sed tamen, qua re acciderit ut ex meis superioribus litteris id suspicarere, quod scribis, nescio;
しかしながら、私の以前の手紙から、あなたが書いているようなことを疑うようになったのが、どうしてなのか私は分かりません。
quid enim in illis fuit praeter querelam temporum? quae non meum animum magis sollicitum habent quam tuum.
というのも、あれらの手紙の中に、時代の嘆きのほかに何があったでしょうか。 それらは、私の心をあなた以上に不安にさせているわけではありません。
nam non eam cognovi aciem ingeni tui, quod ipse videam, te id ut non putem videre;
なぜなら、私が自分で見ていることをあなたが気づいていないなどと思うほど、あなたの才知の鋭さを私が不十分に思っているわけではないからです。
illud miror, adduci potuisse te, qui me penitus nosse deberes, ut existimares aut me tam improvidum, qui ab excitata fortuna ad inclinatam et prope iacentem desciscerem, aut tam inconstantem, ut conlectam gratiam florentissimi hominis effunderem a meque ipse deficerem et, quod initio semperque fugi, civili bello interessem.
私が驚くのは、私を深く知っているはずのあなたが、次のように考えるまでに至ってしまったということです。 すなわち、私が非常に不見識で、高揚した運命から衰退しほぼ地に伏している運命へと寝返るとか、あるいは非常に不誠実で、きわめて全盛期にある人物から得られた好意を無駄にし、自分自身を裏切り、最初から、そして常に避けてきた内乱に加わる、などとあなたが考えたことです。
quod est igitur meum 'triste consilium'?
では、私の「悲痛な計画」とは何なのでしょうか。
§2.16.2ut discederem fortasse in aliquas solitudines.
おそらく、どこか人里離れた場所に身を引くことでしょうか。
Nosti enim non modo stomachi mei, cuius tu similem quondam habebas, sed etiam oculorum in hominum insolentium indignitate fastidium.
あなたは私の胃袋だけでなく、横柄な者たちの見苦しさに対する目の嫌悪をも知っているからです。 かつてはあなたも同じようなものを持っていましたが。
accedit etiam molesta haec pompa lictorum meorum nomenque imperi, quo appellor.
さらに、私の護衛兵たちの煩わしい行列や、私がそう呼ばれている指揮官という称号も加わっています。
eo si onere carerem, quamvis parvis Italiae latebris contentus essem;
もしその負担がなければ、イタリアのいかに小さな隠れ家であっても私は満足していることでしょう。
sed incurrit haec nostra laurus non solum in oculos, sed iam etiam in voculas malevolorum.
しかし、我々のこの月桂冠は、悪意ある者たちの目に留まるだけでなく、すでに彼らの陰口の的にもなっているのです。
quod cum ita esset, nil tamen umquam de profectione nisi vobis approbantibus cogitavi.
そうではあっても、私はあなた方が賛同してくれるのでなければ、出発について決して考えたことはありません。
sed mea praediola tibi nota sunt;
しかし私の小さな別荘地はあなたも知っています。
in his mihi necesse est esse, ne amicis molestus sim.
友人に迷惑をかけないためには、私はそこにいなければなりません。
quod autem in maritimis facillime sum, moveo non nullis suspicionem velle me navigare;
しかし、私が海沿いの土地に好んでいるために、船出しようとしているという疑念を一部の人々に抱かせています。
quod tamen fortasse non nollem, si possem ad otium;
しかし、それが仮に閑暇のためであるなら、私はおそらく嫌ではないでしょう。
nam ad bellum quidem qui convenit? praesertim contra eum, cui spero me satis fecisse, ab eo, cui iam satis fieri nullo modo potest.
しかし、戦争のためなど、いったいどうして適切でしょうか。 とりわけ、私が十分に応えたと望んでいる人物に敵対し、もはやいかなる方法でも満足させることが不可能な人物の側から参戦するなど。
§2.16.3deinde sententiam meam tu facillime perspicere potuisti iam ab illo tempore, cum in Cumanum mihi obviam venisti.
次に、私の考えは、あなたがクマエの別荘の近くで私に会いに来たあの時から、きわめて容易に見抜くことができたはずです。
non enim te celavi sermonem T. Ampi;
なぜなら、私はあなたにティトゥス・アンピウスの言葉を隠さなかったからです。
vidisti, quam abhorrerem ab urbe relinquenda, cum audissem;
それを聞いたとき、私が都市を去ることをいかに嫌悪していたかを、あなたは目にしました。
nonne tibi adfirmavi quidvis me potius perpessurum quam ex Italia ad bellum civile exiturum? quid ergo accidit, cur consilium mutarem? nonne omnia potius, ut in sententia permanerem? credas hoc mihi velim, quod puto te existimare, me ex his miseriis nihil aliud quaerere nisi ut homines aliquando intellegant me nihil maluisse quam pacem, ea desperata nihil tam fugisse quam arma civilia.
私はあなたに対して、イタリアから出て内乱に向かうくらいなら、むしろ何でも耐え忍ぶと断言しませんでしたか。 では、私が考えを変えるような何が起きたというのですか。 むしろ、考えにとどまるべき理由ばかりではないですか。 私はあなたにこれを信じてほしいのです(そしてあなたはそう思っていると私は考えますが)、私がこれらの惨禍から求めているのは、人々がいつか、私が平和以上に望んだものはなく、平和が絶望的となったときには内乱の武力闘争ほど避けたものはなかったということを理解してくれることだけである、ということです。
huius me constantiae puto fore ut numquam paeniteat.
私は、この一貫性を決して悔いることはないだろうと思っています。
etenim memini in hoc genere gloriari solitum esse familiarem nostrum, Q Hortensium, quod numquam bello civili interfuisset;
なぜなら、我々の友人クィントゥス・ホルテンシウスが、内乱に一度も加わらなかったということを、この点において好んで誇っていたのを私は覚えているからです。
hoc nostra laus erit inlustrior, quod illi tribuebatur ignaviae, de nobis id existimari posse non arbitror.
私たちの場合は、この誉れはより輝かしいものとなるでしょう。 というのも、彼の場合はそれが臆病のせいにされていましたが、私たちのことについてはそのような評価はされ得ないと私は判断しているからです。
§2.16.4nec me ista terrent, quae mihi a te ad timorem fidissime atque amantissime proponuntur.
また、あなたが恐れを抱かせるために、きわめて忠実に、かつ愛情深く私に提示してくれるような事柄も、私を脅かすことはありません。
nulla est enim acerbitas, quae non omnibus hac orbis terrarum perturbatione impendere videatur;
なぜなら、この全世界の混乱において、すべての人に差し迫っているように見えない苦難など存在しないからです。
quam quidem ego a re publica meis privatis et domesticis incommodis libentissime vel istis ipsis, quae tu me mones ut caveam, redemissem.
実際、私は私の個人的・家庭的な不都合によって、あるいはまさにあなたが私に用心するようにと警告してくれるそれら自体によって、国家からその苦難をきわめて喜んで買い戻したことでしょう。
§2.16.5filio meo, quem tibi carum esse gaudeo, si erit ulla res publica, satis amplum patrimonium relinquam in memoria nominis mei;
私の息子に対して、もし何らかの国家が存続するならば、私の名前の記憶という十分に豊かな遺産を私は残すでしょう。 あなたが彼を大切に思ってくれていることを私は嬉しく思います。
sin autem nulla erit, nihil accidet ei separatim a reliquis civibus.
しかし、もし国家が存続しないならば、他の市民たちと異なって彼にだけ何かが起きるわけではありません。
nam quod rogas ut respiciam generum meum, adulescentem optimum mihique carissimum, an dubitas, qui scias quanti cum illum tum vero Tulliam meam faciam, quin ea me cura vehementissime sollicitet, et eo magis, quod in communibus miseriis hac tamen oblectabar specula, Dolabellam meum vel potius nostrum fore ab iis molestiis, quas liberalitate sua contraxerat, liberum? velim quaeras, quos ille dies sustinuerit, in urbe dum fuit, quam acerbos sibi, quam mihimet ipse socero non honestos.
さて、あなたが私の婿、あのきわめて優れた、私にとってきわめて愛おしい青年を心に留めるようにと求めていることについてですが、私が彼をも、そして何よりも私のトゥッリアをもどれほど重んじているかを知っているあなたが、その配慮が私を非常に激しく悩ませていることを疑うでしょうか。 しかもなおさらなのは、共通の惨禍の中にあっても、私は、私の、いやむしろ私たちのドラベッラが、彼自身の気前の良さによって招いたそれらの煩わしさから免れるだろうという、この希望によって慰められていたからです。 彼が都市にいた間、どのような日々を耐え忍んだか、それが彼自身にとってどれほど過酷であり、彼の義父である私自身にとっていかに不名誉なものであったかを、あなたに尋ねてもらいたいものです。
§2.16.6itaque neque ego hunc Hispaniensem casum exspecto, de quo mihi exploratum est ita esse, ut tu scribis, neque quicquam astute cogito.
したがって、私はこのヒスパニアでの出来事を待ち望んでいるわけでもありませんし(それについて、あなたが書いている通りであることを私は確かめています)、ずる賢いことを何か企んでいるわけでもありません。
si quando erit civitas, erit profecto nobis locus;
もしいつか国家が存在するなら、確実に私たちの居場所もあるでしょう。
sin autem non erit, in easdem solitudines tu ipse, ut arbitror, venies, in quibus nos consedisse audies.
しかし、もし国家が存在しないなら、私たちが落ち着いたとあなたが耳にするであろうまさにその閑地に、あなた自身も、私の思うところでは、来ることになるでしょう。
sed ego fortasse vaticinor et haec omnia meliores habebunt exitus.
しかし私はおそらく予言をしているのであって、これらすべてはより良い結末を迎えるでしょう。
recordor enim desperationes eorum, qui senes erant adulescente me.
なぜなら、私が若者だった頃に老人だった人々が見せた絶望を私は思い出すからです。
Eos ego fortasse nunc imitor et utor aetatis vitio.
私はおそらく今、彼らを模倣しており、年齢の欠点を用いているのでしょう。
velim ita sit;
そうであることを望みます。
sed tamen—.
しかしながら……。
§2.16.7togam praetextam texi Oppio puto te audisse;
オッピウスのために縁取りのある上衣が織られていることを、あなたは聞いたと思います。
nam Curtius noster dibaphum cogitat, sed eum infector moratur.
というのも、私たちのクルティウスは2度染めの衣を考えていますが、染色職人が彼を待たせているからです。
hoc aspersi, ut scires me tamen in stomacho solere ridere.
私がこれを散りばめたのは、私が腹を立てつつも笑うのを常としていることを、あなたに知ってもらうためです。
de re Dolabellae quod scripsi, suadeo videas, tamquam si tua res agatur.
ドラベッラの件について私が書いたことですが、まるであなた自身の事柄が扱われているかのように、あなたがそれを見守ることを勧めます。
extremum illud erit: nos nihil turbulenter, nihil temere faciemus;
最後の点ですが、私たちは混乱を招くようなことも、軽率なことも何一つ行いません。
te tamen oramus, quibuscumque erimus in terris, ut nos liberosque nostros ita tueare, ut amicitia nostra et tua fides postulabit.
それでも私たちはあなたに懇願します、私たちが地上のどこにいようとも、私たちの友情とあなたの信義が要求する通りに、私たちと私たちの子供たちを守ってくれるように。