Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §16.21.1-16.21.8

アテネでの学業の報告とティロの農地購入への祝意

408 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

アテネに留学中の小キケロがティロに対し、手紙が遅れた言い訳の受容を感謝し、現在の勉強の進捗や学者たちとの親密な交流、ゴルギアス解雇の経緯を報告するとともに、ティロの農地購入を祝福して金銭的援助を約束している。

§16.21.1Cum vehementer tabellarios exspectarem cotidie, aliquando venerunt post diem quadragesimum et sextum quam a vobis discesserant.
飛脚が毎日来るのを心待ちにしていたが、ついに彼らが君たちのもとを発ってから46日後に到着した。
quorum mihi fuit adventus exoptatissimus;
彼らの到着は私にとってこの上なく待ち望まれたものであった。
nam cum maximam cepissem laetitiam ex humanissimi et carissimi patris epistula, tum vero iucundissimae tuae litterae cumulum mihi gaudi attulerunt.
というのも、最も情け深く愛する父からの手紙によって私は最大の喜びを得たし、さらに君の極めて愉快な手紙が私の喜びに最後の仕上げをもたらしてくれたからだ。
itaque me iam non paenitebat intercapedinem scribendi fecisse sed potius laetabar;
したがって、私は手紙の空白期間を設けたことを今は後悔しておらず、むしろ喜んでいる。
fructum enim magnum humanitatis tuae capiebam ex silentio mearum litterarum.
私の手紙の沈黙から、君の思いやりの大きな果実を得ていたからだ。
vehementer igitur gaudeo te meam sine dubitatione accepisse excusationem.
それゆえ、君が私の言い訳を何の疑いもなく受け入れてくれたことを、私は非常に喜んでいる。
§16.21.2gratos tibi optatosque esse qui de me rumores adferuntur non dubito, mi dulcissime Tiro, praestaboque et enitar ut in dies magis magisque haec nascens de me duplicetur opinio.
私について伝えられる噂が、私の最も愛しいティロよ、君にとって喜ばしく好ましいものであることを私は疑わない。 そして、私についてのこの生まれつつある評判が日ごとにますます倍増するよう、私は尽力し努めるつもりだ。
qua re, quod polliceris te bucinatorem fore existiluationis meae, firmo id constantique animo facias licet;
それゆえ、君が私の評判の喇叭吹きになると約束してくれていることについて、君はそれを毅然とした一貫した心で行ってよい。
tantum enim mihi dolorem cruciatumque attulerunt errata aetatis meae, ut non solum animus a factis sed aures quoque a commemoratione abhorreant.
というのも、私の若気の至りが私にあまりにも大きな苦痛と苦悶をもたらしたため、私の心はその行いから、また私の耳もその言及から忌み嫌って遠ざかるほどだからだ。
cuius te sollicitudinis et doloris participem fuisse notum exploratumque est mihi, nec id mirum;
君がこの心配と苦痛を分かち合ってくれたことは、私によく知られ確実なことであり、それは驚くべきことではない。
nam cum omnia mea causa velles mihi successa tum etiam tua;
なぜなら、君は私のためにすべてのことが私に、そして君自身にも、うまくいくことを望んでくれたからだ。
socium enim te meorum commodorum semper esse volui.
私は君を私の利益の常に相棒としたいと望んできたからだ。
§16.21.3quoniam igitur tum ex me doluisti, nunc ut duplicetur a tuum ex me gaudium praestabo.
それゆえ、あの時君が私を理由に苦しんだのだから、今度は私から君の喜びが倍増するように私は取り計らおう。
Cratippo me scito non ut discipulum sed ut filium esse coniunctissimum;
クラティッポスに私が弟子としてではなく、息子として極めて緊密に結びついていることを知っておいてほしい。
nam cum audio illum libenter tum etiam propriam eius suavitatem vehementer amplector.
というのも、私は彼の講義を喜んで聴くだけでなく、彼自身の人柄の良さを心から愛しているからだ。
sum totos dies cum eo noctisque saepe numero partem;
私は丸一日彼と共に過ごし、夜の大部分もしばしば共にしている。
exoro enim ut mecum quam saepissime cenet.
できるだけ頻繁に私と夕食を共にするよう、私は彼を説得しているからだ。
hac introducta consuetudine saepe inscientibus nobis et cenantibus obrepit sublataque severitate philosophiae humanissime nobiscum iocatur.
この習慣が始まってから、彼はしばしば私たちが気づかないうちに、そして食事をしている最中に忍び込み、哲学の厳格さを取り去って、極めて優しく私たちと冗談を言い合う。
qua re da operam ut hunc talem, tam iucundum, tam excellentem virum videas quam primum.
それゆえ、このような、これほど愉快で、これほど優れた人物に、できるだけ早く会うように努めなさい。
§16.21.4nam quid ego de Bruttio dicam? quem nullo tempore a me patior discedere;
というのも、ブルッティウスについて私は何を言うべきだろうか。 私は彼をいかなる時も私から離れることを許さない。
cuius cum frugi severaque est vita tum etiam iucundissima convictio non est enim seiunctus iocus a filologi/a| et cotidiana suzhth/sei.
彼の生活は質素で厳格である一方、その交際は極めて愉快である。 冗談は学問や日々の議論から切り離されていないのだから。
huic ego locum in proximo conduxi et, ut possum, ex meis angustiis illius sustento tenuitatem.
私は彼のためにすぐ近くに部屋を借り、私の乏しい財政の中から、できる限りで彼の貧しさを支えている。
§16.21.5praeterea declamitare Graece apud Cassium institui, Latine autem apud Bruttium exerceri volo.
さらに、カッシウスのもとでギリシア語で弁論の練習をすることを始め、またラテン語ではブルッティウスのもとで訓練されたいと望んでいる。
utor familiaribus et cotidianis convictoribus, quos secum Mitylenis Cratippus adduxit, hominibus et doctis et illi probatissimis.
私は、クラティッポスがミティレネから同伴してきた、学識があり彼から極めて高く評価されている人々を、親しい日々の同伴者として付き合っている。
multum etiam mecum est Epicrates, princeps Atheniensium, et Leonides et horum ceteri similes.
また、アテネの第一人者であるエピクラテス、レオニデス、その他彼らに似た人々も私としばしば共にいる。
ta\ me\n ou)=n kaq' h(ma=s ta/de.
さて、私たちの状況はこのようなものである。
§16.21.6de Gorgia autem quod mihi scribis, erat quidem ille in cotidiana declamatione utilis, sed omnia postposui, dum modo praeceptis patris parerem;
だが、ゴルギアスについて君が私に書いてくれていることについて言えば、彼は日々の弁論練習においては確かに有用であったが、私は父の命令に従いさえすれば何事も二の次に置いた。
diarrh/dhn enim scripserat ut eum dimitterem statim.
というのも、父は私に彼を直ちに解雇するよう、明示的に書いてこられたからだ。
tergiversari nolui, ne mea nimia modo praeceptis patris parerem;
私は言辞を左右にして逃れようとはしなかった。
diarrh/dhn spoudh\ suspicionem ei aliquam importaret;
私の過度な熱意が父に何らかの疑念を抱かせることのないようにするためだ。
deinde illud etiam mihi succurrebat, grave esse me de iudicio patris iudicare.
さらに、私自身が父の判断について是非を判断することは重大すぎるということも、私の心に浮かんだ。
§16.21.7tuum tamen studium et consilium gratum acceptumque est mihi.
それでも、君の熱意と助言は私にとって嬉しく、受け入れられるものだ。
excusationem angustiarum tui temporis accipio;
君の時間の余裕のなさの言い訳を受け入れよう。
scio enim quam soleas esse occupatus.
君がいつもいかに忙しいか知っているからだ。
emisse te praedium vehementer gaudeo feliciterque tibi rem istam evenire cupio (hoc loco me tibi gratulari noli mirari;
君が土地を購入したことを私は非常に喜んでおり、その件が君にとって幸運な結末を迎えることを望んでいる(この箇所で私が君に祝意を述べることを不思議に思わないでほしい。
eodem enim fere loco tu quoque emisse te fecisti me certiorem).
というのも、ほぼ同じ箇所で君も、自分が土地を購入したことを私に知らせてくれたのだから)。
habes;
君は手に入れたのだ。
deponendae tibi sunt urbanitates;
都会の洗練は捨てなければならない。
rusticus Romanus factus es, quo modo ego mihi nunc ante oculos tuum iucundissimum conspectum propono;
君はローマの農夫になったのだ。 私は今、君の極めて愉快な姿を目の前に思い浮かべている。
videor enim videre ementem te rusticas res, cum vilico loquentem, in lacinia servantem ex mensa secunda semina.
農具を買い、農場管理人に話しかけ、衣服の端にデザートの種を保管している君の姿が見えるかのようだ。
sed quod ad rem pertinet, me tum tibi defuisse aeque ac tu doleo.
しかし、肝心なことについて言えば、あの時私が君を助けられなかったことを、君と同じくらい私も痛ましく思っている。
sed noli dubitare, mi Tiro, quin te sublevaturus sim, si modo fortuna me, praesertim cum sciam communem nobis emptum esse istum fundum.
だが、私のティロよ、もし運命が私を助けてくれるなら、私が君を援助することに疑いを持たないでほしい。 特にあの農園が私たちにとって共有のものとして購入されたのだと知っているのだから。
§16.21.8de mandatis quod tibi curae fuit est mihi gratum;
依頼したことについて君が気にかけてくれたことは私にとって嬉しい。
sed peto a te ut quam celerrime mihi librarius mittatur, maxime quidem Graecus;
しかし、できるだけ早く写字生、それも特にギリシア語の写字生を私に送ってくれるよう頼む。
multum enim mihi eripitur operae in exscribendis hypomnematis.
講義録を書き写すことに、私の労力の多くが奪われているからだ。
tu velim in primis cures ut valeas, ut una sumfilologei=n possimus.
君には何よりもまず健康に気をつけてほしい。 私たちが共に学問を共にすることができるように。
Anterum tibi commendo.
アンテルスを君に推薦する。

語釈・文法注

  1. 16.21.2facias licet — 非人称動詞 licet は、ut を伴わない接続法(ここでは facias)を直接従属節として取り、「〜してよい」「〜するのを許す」という譲歩・許容の表現を作る。
  2. 16.21.6ne mea nimia modo praeceptis patris parerem; diarrh/dhn spoudh\ — 写本伝承における重複錯誤(dittography)が見られる箇所。直前の 'modo praeceptis patris parerem ; diarrh/dhn' が誤って再び挿入されたものであり、本来の文脈は 'ne mea nimia spoudh\ suspicionem...' (私の過度な熱意が何らかの疑念をもたらさないように)という構造である。
  3. 16.21.7si modo fortuna me — 条件節 'si modo' の中で動詞が省略されている。文脈上、'sublevabit'(助ける)または 'faverit'(味方する)などの動詞が想定され、前後の主節 'te sublevaturus sim'(君を援助するつもりだ)との対応から意味が補われる。
  4. 16.21.7communem nobis emptum esse — 与格 'nobis' は形容詞 'communem'(私たちに共通の)に係り、「私たちに共有のものとして購入された」という意味を表す。小キケロが仕送りからティロの土地購入資金を一部援助したこと、または将来の共有財産を意味する。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §16.21.1-16.21.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:16.21.1-16.21.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。