Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §15.5.1-15.5.3

カトからの返書と感謝祭の意義

374 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

カトはキケロに対し、彼の属州統治における平和的な徳行(無垢や自制)を元老院が称えたことは、軍功による凱旋式よりもはるかに名誉あることだと主張し、キケロ自身の尊厳を尊重しつつ、現在の感謝祭の決定を喜ぶよう諭す。

§15.5.1quod et res p. me et nostra amicitia hortatur, libenter facio ut tuam virtutem, innocentiam, diligentiam cognitam in maximis rebus domi togati, armati foris pari industria administrare gaudeam.
国家も私たちの友情も私に勧めていることですので、私は喜んで、国内でトガをまとった市民として極めて重大な事柄において知られたあなたの徳、無垢、勤勉が、国外で武装した将軍としても、等しい精励さをもって職務を遂行していることを喜んでいます。
itaque, quod pro meo iudicio facere potui, ut innocentia consilioque tuo defensam provinciam, servatum Ariobarzanis cum ipso rege regnum, sociorum revocatam ad studium imperi nostri voluntatem sententia mea et decreto laudarem, feci.
それゆえ、私の判断において私にできたこととして、あなたの無垢と策略によって防衛された属州、王自身とともに救われたアリオバルザネスの王国、そして我が帝国の支持へと呼び戻された同盟者たちの好意を、私の意見表明と決議によって称えることを、私は行いました。
§15.5.2supplicationem decretam, si tu, qua in re nihil fortuito sed summa tua ratione et continentia rei p. provisum est, dis immortalibus gratulari nos quam tibi referre acceptum mavis, gaudeo;
決議された感謝祭について、――そのことにおいて、何一つ偶然によるのではなく、あなたの最大の理性と自制によって国家の安泰が図られたのですが、――もし私たちが不滅の神々に感謝を捧げることを、あなた自身に功績を帰することよりもあなたが望むのであれば、私は嬉しく思います。
quod si triumphi praerogativam putas supplicationem et idcirco casum potius quam te laudari mavis, neque supplicationem sequitur semper triumphus, et triumpho multo clarius est senatum iudicare potius mansuetudine et innocentia imperatoris provinciam quam vi militum aut benignitate deorum retentam atque conservatam esse;
しかし、もしあなたが感謝祭を凱旋式の前兆と考え、それゆえにあなた自身よりもむしろ偶然が称えられることを望むのであれば、感謝祭の後に常に凱旋式が続くわけではありませんし、また、属州が兵士の力や神々の慈悲によってではなく、むしろ将軍の温厚さと無垢によって保持され維持されたと元老院が判断することの方が、凱旋式よりもはるかに輝かしいことです。
quod ego mea sententia censebam.
そして私は自分の意見表明において、まさにそのように主張していたのです。
§15.5.3atque haec ego idcirco ad te contra consuetudinem meam pluribus scripsi ut, quod maxime volo, existimes me laborare ut tibi persuadeam me et voluisse de tua maiestate quod amplissimum sim arbitratus et quod tu maluisti factum esse gaudere.
そして、これらのことを私が習慣に反して長々とあなたに書いたのは、私が最も望んでいることですが、私が次のことをあなたに確信させようと骨折っていると、あなたに考えてもらうためです。 すなわち、私があなたの尊厳に関して、自分が最も名誉あるとみなしたことを望んだということ、そして、あなたがより好んだことが実現したことを私が喜んでいるということです。
vale et nos dilige et instituto itinere severitatem diligentiamque sociis et rei p. praesta.
健やかに。 そして私に好意を持ち続け、歩み始めたその道において、同盟者たちと国家に対して厳格さと勤勉さを示し続けてください。

語釈・文法注

  1. 15.5.1libenter facio ut tuam virtutem, innocentiam, diligentiam cognitam in maximis rebus domi togati, armati foris pari industria administrare gaudeam — `facio ut` + 接続法は、単に「〜するようにしている」または「実際に〜している」という事実を強調する迂言的表現。ここでは `gaudeam` (喜ぶ)を伴って「喜んで〜を喜んでいる」というニュアンスを形成している。また、`togati`(トガを着た市民として、すなわち国内の内政において)と `armati`(武装した将軍として、すなわち国外の軍事において)が好対照をなしている。
  2. 15.5.1quod pro meo iudicio facere potui, ut ... laudarem, feci — `ut ... laudarem` 節は、主節の動詞 `feci` の目的語となる名詞節であり、直前の関係節 `quod ... potui` の具体的な内容を同格的に説明している。称賛の対象(`laudarem` の目的語)は、`provinciam`、`regnum`、`voluntatem` の3つの名詞であり、それぞれに完了分詞(`defensam`、`servatum`、`revocatam`)が伴って「属州が防衛されたこと」などの事実(いわゆる ab urbe condita 構文に類する表現)を表している。
  3. 15.5.2supplicationem decretam, si tu ... mavis, gaudeo — 文頭の `supplicationem decretam` は、対格不定詞句(esse の省略)として `gaudeo` の直接の対象(「〜を喜ぶ」)とも取れるが、文脈上は「決議された感謝祭について言えば」という話題提示(respect の対格)として機能し、その後に条件節 `si tu ... mavis` と主節 `gaudeo` が続いている。
  4. 15.5.2triumpho multo clarius est senatum iudicare — `triumpho` は比較級 `clarius` に係る比較の奪格。「凱旋式よりも(はるかに輝かしい)」。`clarius` は中性単数主格で、非人称構文 `est` の補語。実質的な主語は、対格不定詞句である `senatum iudicare` (元老院が判断すること)である。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §15.5.1-15.5.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:15.5.1-15.5.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。