Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §10.33.1-10.33.5

ムティナ戦況の遅延とポッリオの弁明および決意

233 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

アシニウス・ポッリオは、レピドゥスの妨害によりムティナでの戦闘の報告が遅れたことを説明し、彼の地を通るためにお世辞の手紙を書く必要があった事情や、自らの敬虔な意図の正当性を弁護したうえで、届いたばかりのムティナ戦況の風評を詳細に伝え、国家のために行動を起こす意志を表明している。

§10.33.1S. v. h. e.
もしあなたが健康であれば幸いです。
e. q. v.
私も健康です。
quo tardius certior fierem de proeliis apud Mutinam factis Lepidus effecit, qui meos tabellarios novem dies retinuit;
ムティナの近くで行われた戦闘についての知らせを私がより遅く受け取るようにと、レピドゥスが仕向けたのです。 彼は私の伝令を9日間引き留めました。
tametsi tantam calamitatem rei p. quam tardissime audire optandum est, sed illis, qui prodesse nihil possunt neque mederi.
もっとも、国家にとってのこれほどの災厄をできるだけ遅く聞くことは望ましいことではありますが、しかしそれは、何の役にも立てず、治療を施すこともできない人々にとってのことです。
atque utinam eodem s. c. , quo Plancum et Lepidum in Italiam arcessistis me quoque iussissetis venire! profecto non accepisset res p. hoc vulnus.
そして、あなた方がプランクスとレピドゥスをイタリアへと召還したのと同じ元老院決議によって、私をも来るように命じてくださっていたならよかったのに! そうすれば間違いなく、国家はこの傷を負わずに済んだことでしょう。
quo si qui laetantur in praesentia, quia videntur et duces et veterani Caesaris partium interisse, tamen postmodo necesse est doleant, cum vastitatem Italiae respexerint;
現在このことを喜んでいる人々がいるとして――なぜならカエサル派の指導者たちと退役兵たちの双方が死んだように見えるからです――それでも彼らは、後にイタリアの荒廃に目を向ける時、嘆かざるを得なくなるでしょう。
nam et robur et suboles militum interiit, si quidem quae nuntiantur ulla ex parte vera sunt.
というのも、もし伝えられていることがいささかでも真実であるならば、兵士たちの精鋭も若い力も失われてしまったからです。
§10.33.2neque ego non videbam quanto usui rei p. essem futurus, si ad Lepidum venissem;
また、もし私がレピドゥスのもとに行っていたなら、自分が国家にとっていかに役立つはずであったかを、私も理解していなかったわけではありません。
omnem enim cunctationem eius discussissem, praesertim adiutore Planco;
というのも、とりわけプランクスという助け手がいれば、私は彼のあらゆる躊躇を払拭したはずだからです。
sed scribenti ad me eius modi litteras quas leges et contionibus videlicet, quas Narbone habuisse dicitur, similis palparer necesse erat, si vellem commeatus per provinciam eius iter faciens habere.
しかし、あなたがこれから読むような手紙を私に書き、またナルボで行ったと言われる演説に似た手紙を書いてよこす彼に対して、もし私が彼の属州を通って旅をする際、糧食を得ることを望むならば、私がお世辞を言う必要があったのです。
praeterea verebar ne, si ante quam ego incepta perficerem proelium confectum esset, pium consilium meum raperent in contrariam partem obtrectatores mei propter amicitiam, quae mihi cum Antonio non maior tamen quam Planco fuit
さらに私は、私が着手したことを完了する前に戦闘が決着してしまった場合、私を中傷する人々が、私とアントニウスとの間の――もっとも、それはプランクスと彼との間より大きいわけではありませんでしたが――友情を理由にして、私の敬虔な意図を悪い方向へと歪めて解釈するのではないかと恐れていました。
§10.33.3itaque a Gadibus mense Aprili binis tabellariis in duas navis impositis et tibi et consulibus et Octaviano scripsi ut me faceretis certiorem quonam modo Nurimum possem prodesse rei p.
そのため、4月にガデスから2組の伝令を2隻の船に乗せ、あなたと執政官たち、そしてオクタウィアヌスに手紙を書き、私がどのようにして国家に最大限に役立ちうるか、私に知らせてくれるよう求めました。
sed, ut rationem ineo, quo die proelium Pansa commisit, eodem a Gadibus naves profectae sunt nulla enim post hiemem fuit ante eam diem navigatio.
しかし、計算してみると、パンサが戦闘を開始したまさにその日に、ガデスから船が出発したのです。 というのも、冬の後、その日までは航海が全く不可能だったからです。
et ego me hercules longe remotus ab omni suspicione futuri civilis tumultus penitus in Lusitania legiones in hibernis conlocaram.
そして、ヘラクレスにかけて、私自身は将来の市民の動乱に対するあらゆる疑念から遠く離れて、ルシタニアの奥地に軍団を冬営させていたのです。
ita porro festinavit uterque confligere, tamquam nihil peius timerent quam ne sine maximo rei p. detrimento bellum componeretur.
このようにして、双方はあまりにも急いで衝突したため、国家に最大の損害を与えることなしに戦争が調停されることを、何よりも恐れているかのようでした。
sed si properandum fuit, nihil non summi ducis consilio gessisse Hirtium video.
しかし、もし急ぐ必要があったのだとすれば、ヒルティウスは最高の名将の判断のもとにすべてのことを行ったのだと私には思われます。
§10.33.4nunc haec mihi scribuntur ex Gallia Lepidi et nuntiantur, Pansae exercitum concisum esse, Pansam ex vulneribus mortuum, eodem proelio Martiam legionem interisse et L. Fabatum et C. Peducaeum et D. Carfulenum;
現在、レピドゥスのガリアから私に以下のようなことが書かれ、また報じられています。 すなわち、パンサの軍隊が壊滅したこと、パンサが負傷により死亡したこと、同じ戦闘でマルス軍団が全滅し、ルキウス・ファバトゥス、ガイウス・ペドゥカエウス、デキムス・カルフレヌスも死亡したこと。
† Hirtino is autem proelio et quartam legionem et omnis peraeque Antoni caesas, item Hirti, quartam vero, cum castra quoque Antoni cepisset, a quinta legione concisam esse;
しかし、†ヒルティウスのあの戦闘においては、第4軍団とアントニウスのすべての軍団が同様に壊滅し、またヒルティウスの軍もそうであり、第4軍団はアントニウスの陣営をも占領したものの、第5軍団によって壊滅させられたこと。
ibi Hirtium quoque perisse et Pontium Aquilam;
そこでヒルティウスも、またポンティウス・アクィラも死亡したこと。
dici etiam Octavianum cecidisse (quae si, quod di prohibeant! vera sunt, non mediocriter doleo);
オクタウィアヌスも戦死したと言われていること(これらのことが、神々が禁じてくださるように! もし真実であるなら、私は少なからず深く悲しみます)。
Antonium turpiter Mutinae obsessionem reliquisse sed habere equitum v legiones sub signis armatas tris et P. Bagienni unam, inermis bene multos;
アントニウスはみっともなくもムティナの包囲を解いて撤退したものの、5,000の騎兵、軍旗のもとに武装した3個軍団、そしてプブリウス・バギエンヌスの1個軍団を擁しており、武装していない者も非常に多く従えていること。
Ventidium quoque se cum legione vii, viii, viiii coniunxisse;
ウェンティディウスもまた、第7、第8、第9軍団を率いて彼と合流したこと。
si nihil in Lepido spei sit, descensurum ad extrema et non modo nationes sed etiam servitia concitaturum;
もしレピドゥスに何の望みもないならば、アントニウスは極端な手段に訴え、諸民族だけでなく奴隷たちをも煽り立てるであろうこと。
Parmam direptam;
パルマが略奪されたこと。
L. Antonium Alpis occupasse.
ルキウス・アントニウスがアルプスを占拠したこと。
§10.33.5quae si vera sunt, nemini nostrum cessandum est nec exspectandum quid decernat senatus;
もしこれらのことが真実であるなら、私たちの誰も怠けているわけにはいかず、元老院が何を議決するかを待っているわけにもいきません。
res enim cogit huic tanto incendio succurrere omnis, qui aut imperium aut nomen denique populi R. salvum volunt esse.
というのも、事態は、支配権あるいはローマ民衆の名そのものが安全であることを望むすべての人々に、この大きな火災を救いに行くことを強いているからです。
Brutum enim cohortis xvii et duas non frequentis tironum legiones, quas conscripserat Antonius, habere audio.
実際、ブルトゥスは17のコホルスと、アントニウスが徴募した、人員の揃っていない新兵の2個軍団を保持していると聞いています。
neque tamen dubito quin omnes qui supersint de Hirti exercitu confluant ad eum.
しかし、ヒルティウスの軍隊の生き残り全員が彼のもとに集まることを、私は疑いません。
nam in dilectu non multum spei puto esse, praesertim cum nihil sit periculosius quam spatium confirmandi sese Antonio dari.
というのも、兵の徴集には多くの望みがあるとは思いませんし、何よりもアントニウスに自らを立て直すための時間が与えられることほど危険なことはないからです。
Anni autem tempus libertatem maiorem mihi dat, propterea quia frumenta aut in agris aut in villis sunt.
また、季節が私により大きな行動の自由を与えています。 なぜなら、穀物が畑か農地にあるからです。
itaque proximis litteris consilium meum expedietur;
したがって、次の手紙で私の計画が明らかにされるでしょう。
nam neque desse neque superesse rei p. volo.
というのも、私は国家に欠けることも、余分になることも望まないからです。
maxime tamen doleo adeo et longo et infesto itinere ad me veniri, ut die quadragesimo post aut ultra etiam quam facta sunt omnia nuntientur.
しかしながら、私のもとに至る旅路がこれほど長くかつ危険であるため、すべてのことが起こってから40日目かあるいはそれ以上経って初めて報告されるということを、私は最も深く嘆いています。

語釈・文法注

  1. 10.33.1quo — `quo tardius certior fierem` における `quo` は、比較級 `tardius` を伴う目的節を導く接続詞(`ut` の代わり)であり、レピドゥスが伝令を引き留めた目的を表している。
  2. 10.33.1sed illis — 直前の `optandum est`(望ましい)が省略されており、`sed [optandum est] illis, qui...`(しかし〜な人々にとって[望ましいことである])と補完して解釈する。災厄を遅く聞くことが望ましいのは、事態に対処できない傍観者たちにとってのみであることを示す。
  3. 10.33.2similis — `similis` は対格複数女性形(`eius modi litteras... quas` に対応)で、与格複数形 `contionibus` を伴い、「彼の[ナルボでの]演説に似た[手紙]」という意味で `litteras` を修飾している。
  4. 10.33.3Nurimum — 写本の誤記であり、通常は `plurimum`(副詞的に「最も」「最大限に」の意)と訂正(校勘)して解釈される。
  5. 10.33.5neque desse neque superesse — `desse`(`deesse` の縮約形、「欠ける、見捨てる」)と `superesse`(「生き残る、余計である、傍観する」)の対比。国家の危機において「義務を怠ることも、国家が滅びる中で独り生き残る(余計な存在として傍観する)ことも望まない」という著者の決意を表す。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §10.33.1-10.33.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:10.33.1-10.33.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。