Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §10.28.1-10.28.3

トレボニウスへの不満とローマの政情報告

228 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはトレボニウスに対し、カエサル暗殺時にアントニウスを生かしておいたことが現在の困難を招いたと不満を述べ、自身が元老院を奮い立たせて国家再建のために闘っている現状や、オクタウィアヌスの台頭を含むローマの緊迫した情勢を伝えている。

§10.28.1quam vellem ad illas pulcherrimas epulas me Idibus Martiis invitasses! reliquiarum nihil haberemus.
3月15日のあのこの上なく美しい饗宴に、あなたが私を招待してくれていたなら、どれほどよかったことでしょう! そうであれば、私たちは何一つ食べ残しを持たずに済んだでしょうに。
at nunc cum iis tantum negoti est, ut vestrum illud divinum in rem p. beneficium non nullam habeat querelam.
しかし今や、彼らとの間にこれほどの困難があるため、国家に対するあなたがたのあの神聖な恩恵が、少なからぬ不満を伴うことになっています。
quod vero a te, viro optimo, seductus est tuoque beneficio adhuc vivit haec pestis, interdum, quod mihi vix fas est, tibi subirascor;
しかしながら、最良の男であるあなたによって脇へ連れ出され、あなたの恩恵によってこの疫病神が未だに生きながらえているという事実については、時折、私にとって到底許されないことなのですが、あなたに対して少し腹立たしく思うことがあります。
mihi enim negoti plus reliquisti uni quam praeter me omnibus.
というのも、あなたは私一人に、私以外のすべての人々に残したよりも多くの仕事を遺したからです。
ut enim primum post Antoni foedissimum discessum senatus haberi libere potuit, ad illum animum meum reverti pristinum, quem tu cum civi acerrimo, patre tuo, in ore et amore semper habuisti.
アントニウスの極めて忌まわしい撤退の後、元老院が自由に開催されることができるようになるやいなや、私はあのかつての精神へと戻りました。 それをあなたは、最も熱烈な市民であるあなたの父君とともに、常に口にし、愛してくれていました。
§10.28.2nam cum senatum a. d. xiii K. Ian. tr. pl. vocavissent deque alia re referrent, totam rem p. sum complexus egique acerrime senatumque iam languentem et defessum ad pristinam virtutem consuetudinemque revocavi magis animi quam ingeni viribus.
なぜなら、12月20日に護民官たちが元老院を召集し、別の事柄について諮問していたとき、私は国家の全般にわたって論じ、極めて激しく議論を展開し、すでに活力を失い疲れ果てていた元老院を、才能の力よりもむしろ精神の力によって、かつての徳と伝統へと呼び戻したからです。
hic dies meaque contentio atque actio spem primum populo R. attulit libertatis reciperandae;
この日と私の奮闘、そして活動が、ローマの民衆に初めて自由を回復するという希望をもたらしました。
nec vero ipse postea tempus ullum intermisi de re p. non cogitandi solum sed etiam agendi.
そして実に、私自身もその後、国家について考えることだけでなく、行動することについても、いかなる時間も無駄にすることはありませんでした。
§10.28.3quod nisi res urbanas actaque omnia ad te perferri arbitrarer, ipse perscriberem, quamquam eram maximis occupationibus impeditus.
もし私が、都の情勢や政治上のすべての決定事項があなたのもとに届けられていると思っていなかったのであれば、私自身が詳しく書き送ったことでしょう、もっとも私は極めて重大な多忙さに妨げられていたのではありますが。
sed illa cognosces ex aliis;
しかし、それらのことは他の人々から知るでしょう。
a me pauca, et ea summatim.
私からはわずかなことを、それもかいつまんで。
habemus fortem senatum, consularis partim timidos, partim male sentientis;
私たちは勇敢な元老院を有していますが、元執政官たちは、一部は臆病であり、一部は良からぬ考えを抱いています。
magnum damnum factum est in Servio;
セルウィウスを失ったことで大きな損失が生じました。
L. Caesar optime sentit sed, quod avunculus est, non acerrimas dicit sententias;
L・カエサルは極めて優れた考えを持っていますが、叔父であるため、極めて厳しい意見を述べることはしません。
consules egregii, praeclarus D. Brutus, egregius puer Caesar, de quo spero equidem reliqua;
執政官たちは優れており、D・ブルトゥスは傑出しており、少年のカエサルは優れており、彼については私も実に将来のことに期待しています。
hoc vero certum habeto, nisi ille veteranos celeriter conscripsisset legionesque duae de exercitu Antoni ad eius se auctoritatem contulissent atque is oppositus esset terror Antonio, nihil Antonium sceleris, nihil crudelitatis praeteriturum fuisse.
しかし、このことを確実なこととして心得ておきなさい。 もし彼が退役兵たちを速やかに募兵せず、アントニウスの軍隊から二つの軍団が彼の権威へと身を寄せず、その恐怖がアントニウスに対して対置されなかったのであれば、アントニウスはいかなる犯罪も、いかなる残虐行為も控えることはなかったであろうということを。
haec tibi, etsi audita esse arbitrabar, volui tamen notiora esse.
これらのことは、あなたがすでに耳にしているとは思ったものの、それでもより詳しく知っておいてほしいと私は望んだのです。
plura scribam, si plus oti habuero.
もっと余暇ができたなら、さらに多くのことを書きましょう。

語釈・文法注

  1. 10.28.1quam vellem ad illas pulcherrimas epulas me Idibus Martiis invitasses! — vellem(接続法未完了過去、現在の実現不可能な願望)に、invitasses(invitavisses の縮約形、接続法過去完了、過去の実現不可能な願望)が接続した構文。カエサル暗殺(3月15日)を「饗宴(epulae)」に例えている。
  2. 10.28.1reliquiarum — nihil にかかる部分属格。直訳は「残飯の何ものも〜ない」であるが、カエサル暗殺から生き残ったアントニウスなどの残党を饗宴の残飯に比喩的に例えた表現。
  3. 10.28.1quod vero a te, viro optimo, seductus est tuoque beneficio adhuc vivit haec pestis, — 事実を示す quod 節(「〜という事実に関しては」)で、主節の動詞 subirascor の論理的主題あるいは前提を示している。seductus est は、カエサル暗殺の際、トレボニウスがアントニウスを現場の外に連れ出して暗殺を免れさせた歴史的事実を指す。
  4. 10.28.2magis animi quam ingeni viribus — viribus(力、手段の奪格)を修飾する animi(精神・決意の、属格)と ingeni(才能・知性の、属格)の対比構文。
  5. 10.28.3de quo spero equidem reliqua — reliqua は形容詞 reliquus の中性複数対格で、spero の直接目的語。「(オクタウィアヌスの将来における)残りの振る舞い」や「今後のこと」を期待するという意味。
  6. 10.28.3nihil Antonium sceleris, nihil crudelitatis praeteriturum fuisse — hoc certum habeto に従属する対格不定詞句(間接話法)。sceleris と crudelitatis は nihil にかかる部分属格。praeteriturum fuisse は、過去の反実仮想の帰結(直接話法なら praeterisset または praeteriturus fuit)を不定詞にした形態。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §10.28.1-10.28.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:10.28.1-10.28.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。