Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §1.9.13-1.9.15

追放の危機と不完全な復権への批判

15 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは自身がローマを去った危機の政治的状況を振り返り、支持者たちの連帯を称賛しつつも指導者の不在を嘆く。さらに政敵クロディウスの免罪と自身に対する政治的復権の不完全さを、画家アペレスの未完成作品に例えて批判する。

§1.9.13postea, cum tu Hispaniam citeriorem cum imperio obtineres neque res publica consules haberet, sed mercatores provinciarum et seditionum servos ac ministros, iecit quidam casus caput meum quasi certaminis causa in mediam contentionem dissensionemque civilem.
その後、あなたがインペリウムをもって近ヒスパニアを治めており、国家には執政官がおらず、代わりに属州の商人たちや、反乱の奴隷や召使いのような者たちがいたとき、ある偶然の出来事が、いわば争いの対象として私の身を市民の対立と分裂のただ中へと投げ込みました。
quo in discrimine cum mirificus senatus, incredibilis Italiae totius, singularis omnium bonorum consensus in me tuendo exstitisset, non dicam, quid acciderit (multorum est enim et varia culpa), tantum dicam brevi, non mihi exercitum sed duces defuisse.
この危機において、私を保護することにおける、元老院の驚くべき、全イタリアの信じられないほどの、すべての善き人々の比類なき合意が立ち現れたのですが、何が起こったかは言いません(というのも多くの者にそれぞれ様々な過失があるからです)。 ただ手短に、私に不足していたのは軍勢ではなく指導者であった、ということだけを言いましょう。
in quo ut iam sit in iis culpa, qui me non defenderunt, non minor est in iis, qui reliquerunt, et, si accusandi sunt, si qui pertimuerunt, magis etiam reprehendendi, si qui se timere simularunt.
この点において、私を守らなかった者たちに過失があるのは当然として、私を見捨てた者たちにおける過失も劣らず大きく、もし恐れおののいた人々が非難されるべきであるなら、恐れているふりをした人々はなおいっそう咎められるべきです。
illud quidem certe nostrum consilium iure laudandum est, qui meos civis et a me conservatos et me servare cupientis spoliatos ducibus ervis armatis obici noluerim declararique maluerim, quanta vis esse potuisset in consensu bonorum, si iis pro me stante pugnare licuisset, cum adflictum excitare potuissent;
ともかくも、私によって救われ、また私を救うことを切望していたものの指導者たちを奪われたわが市民たちを、武装した奴隷どもにさらすことを望まず、もし私が毅然と立っているなかで善き人々が私のために戦うことを許されていたなら、彼らが打ち倒された私を立ち上がらせることができたときに、彼らの合意にどれほどの力が存在しえたかを明らかにすることをむしろ好んだという、私のあの決断は正当に称賛されるべきです。
quorum quidem animum tu non perspexisti solum, cum de me ageres, sed etiam confirmasti atque tenuisti.
実に彼らのその志を、あなたは私のために行動してくれていたときに、見抜いただけでなく、強め、維持してくれたのです。
§1.9.14qua in causa (non modo non negabo, sed etiam semper et meminero et praedicabo libenter) usus es quibus dam nobilissimis hominibus fortioribus in me restituendo, quam fuerant idem in tenendo.
この大義において(私はそれを否定しないだけでなく、常に記憶し、喜んで公言するでしょう)、あなたは、私を連れ戻すにあたって、かつて私を引き留めるにあたってそうであったよりも、より勇敢な特定の極めて高貴な人々を用いたのです。
qua in sententia si constare voluissent, suam auctoritatem simul cum salute mea reciperassent.
もし彼らがその方針において一貫していることを望んだなら、彼らは私の安全と同時に、自らの権威をも取り戻したことでしょう。
recreatis enim bonis viris consulatu tuo et constantissimis atque optimis actionibus tuis excitatis, Cn. Pompeio praesertim ad causam adiuncto, cum etiam Caesar rebus maximis gestis singularibus ornatus et novis honoribus ac iudiciis senatus ad auctoritatem eius ordinis adiungeretur, nulli improbo civi locus ad rem publicam violandam esse potuisset.
というのも、あなたの執政官期によって善き人々が再起し、あなたのきわめて一貫した最善の行動によって奮起させられ、とりわけクナエウス・ポンペイウスがこの大義に加わり、さらにはカエサルまでもが、極めて偉大な偉業を成し遂げて比類なき新しい名誉と元老院の決議によって飾られ、その階級の権威に結び付けられていたときには、いかなる不届きな市民にも、国家を侵害する余地など存在しえなかったはずだからです。
§1.9.15sed attende, quaeso, quae sint consecuta.
しかし、どうか、その後に何が続いたかに注目してください。
primum illa furia muliebrium religionum, qui non pluris fecerat bonam deam quam tris sorores, impunitatem est illorum sententiis adsecutus, qui, cum tr.
第一に、女性の儀式に対するあの復讐の女神が(彼はボナ・デアを自分の3人の姉妹よりも重んじていなかったのですが)、免罪を彼らの投票によって獲得したのです。
pl. poenas a seditioso civi per bonos viros iudicio persequi vellet, exemplum praeclarissimum in posterum vindicandae seditionis de re publica sustulerunt, idemque postea non meum monumentum (non enim illae manubiae meae, sed operis locatio mea fuerat), monumentum vero senatus hostili nomine et cruentis inustum litteris esse passi sunt.
彼らは、護民官が善き人々を通じて裁判によってこの反乱的な市民から罰を取り立てようとしたときに、将来において反乱を処罰するための極めて優れた前例を国家から奪い去った者たちであり、また同じ彼らが、後に、私の記念碑(というのもあれは私の戦利品によるものではなく、私の発注工事にすぎなかったからです)ではなく、実に元老院の記念碑が、敵の名前と血塗られた文字を焼き付けられるのを許したのです。
qui me homines quod salvum esse voluerunt, est mihi gratissimum;
これらの人々が、私を無事であらせたいと望んだことは私にとって極めてありがたいことです。
sed vellem non solum salutis meae quem ad modum medici, sed ut aliptae etiam virium et coloris rationem habere voluissent.
しかし、医師たちがそうするように私の安全だけに配慮するのではなく、トレーナーのように体力や血色にも配慮してほしかったと私は望みます。
nunc, ut Apelles Veneris caput et summa pectoris politissima arte perfecit, reliquam partem corporis incohatam reliquit, sic quidam homines in capite meo solum elaborarunt, reliquum corpus imperfectum ac rude reliquerunt.
今や、アペレスがウェヌスの頭部と胸の最上部を極めて洗練された技術で完成させながら、身体の残りの部分を未完成のまま残したように、そのように、ある人々は私の頭についてのみ苦心し、残りの身体を未完成で荒削りなまま残したのです。

語釈・文法注

  1. 1.9.13qui meos civis... obici noluerim — 関係代名詞 `qui` の先行詞は、直前の所有形容詞 `nostrum`(=`meum`、私の)に含まれる代名詞的意味(「私」)であり、そのため関係節内の動詞 `noluerim` と `maluerim` は1人称単数の接続法完了となっている。この接続法は、決断の性質や理由(「〜したくなかったので」)を記述する。
  2. 1.9.13pro me stante — 現在分詞 `stante` は `me` に一致する奪格。`me stante` を独立奪格(私が踏みとどまっている状態で)とし、前置詞 `pro` を `me` だけ、あるいは全体の句に係らせる解釈も可能だが、ここでは前置詞 `pro`(〜のために)が `me stante`(毅然と立っている私)全体を支配し、「踏みとどまっている私のために(戦う)」とする解釈が最も自然である。
  3. 1.9.15illa furia muliebrium religionum, qui — `furia`(復讐の女神、狂気)は女性名詞であるが、関係代名詞 `qui` は男性単数形である。これは文法的な性ではなく、実際に指している人物(プブリウス・クロディウス・プルケル、男性)の自然の性(男性)に一致させた、意味重視の一致(ad sensum)の典型例である。
  4. 1.9.15non meum monumentum... monumentum vero senatus... esse passi sunt — `passi sunt`(彼らは許した)に支配される対格不定詞構文。対格の主語として `monumentum` が置かれ、受動完了不定詞 `inustum esse`(焼き付けられること)がこれに続く。前半の `non meum monumentum` にも同じ不定詞 `inustum esse` が補われて解釈される。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §1.9.13-1.9.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:1.9.13-1.9.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。