Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §1.9.1-1.9.4

レントゥルスへの感謝と政治的行動の弁明の端緒

12 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは、レントゥルスが自分に寄せる信頼と敬愛に感謝し、遠く離れた属州にいる彼との共同活動や不実な人々への対処について語りつつ、彼からの質問に答える形でカエサルやアッピウス、ワティニウスとの関係について自らの政治的意図を遡って説明し始める。

§1.9.1periucundae mihi fuerunt litterae tuae, quibus intellexi te perspicere meam in te pietatem;
あなたからの手紙は私にとって大変嬉しいものでした。 それによって、私は、あなたが私に対する敬愛をはっきりと見抜いているのだと理解しました。
quid enim dicam benevolentiam, cum illud ipsum gravissimum et sanctissimum nomen pietatis levius mihi meritis erga me tuis esse videatur? quod autem tibi grata mea erga te studia scribis esse, facis tu quidem abundantia quadam amoris, ut etiam grata sint ea, quae praetermitti sine nefario scelere non possunt.
というのも、私に対するあなたの功績に比べれば、あの極めて重々しく神聖な敬愛という言葉さえも私にとっては軽すぎると思われるのに、どうして単なる好意などと言えましょうか。 しかし、あなたに対する私の熱意があなたにとって快いものであるとあなたが書いておられることについて、あなたは、極悪非道な犯罪なしには怠ることのできないようなことさえも快いと思われるほどに、あふれんばかりの愛をもってそうしておられるのです。
tibi autem multo notior atque inlustrior meus in te animus esset, si hoc tempore omni, quo diiuncti fuimus, et una et Romae fuissemus.
しかし、もし私たちが離れ離れになっていたこのすべての期間、一緒に、しかもローマにいたならば、あなたに対する私の気持ちは、あなたにとってもっとはるかに知られ、明らかになっていたことでしょう。
§1.9.2nam in eo ipso, quod te ostendis esse facturum quodque et in primis potes et ego a te vehementer exspecto, in sententiis senatoriis et in omni actione atque administratione rei publicae floruissemus (de qua ostendam equidem paulo post qui sit meus sensus et status, et rescribam tibi ad ea, quae quaeris);
というのも、あなたがこれから行おうとしていると示しておられ、かつ、あなたがとりわけ行う能力があり、私もあなたに強く期待しているまさにそのことにおいて、すなわち元老院での意見表明や、国家のすべての活動と運営において、私たちはともに輝かしい活動をしたはずだからです(それについての私の見解や状況がいかなるものであるかは、少し後で示すつもりですし、あなたの問いに対して返事を書きます)。
sed certe et ego te auctore amicissimo ac sapientissimo et tu me consiliario fortasse non imperitissimo, fideli quidem et benevolo certe usus esses.
しかし確かに、私もまた、最も友好的で賢明な勧告者としてのあなたを、そしてあなたもまた、おそらく最も未熟というわけではなく、忠実で、かつ確かに好意的な相談相手としての私を得ていたことでしょう。
quamquam tua quidem causa te esse imperatorem provinciamque bene gestis rebus cum exercitu victore obtinere, ut debeo, laetor;
もっとも、あなたのためには、あなたが将軍であり、事態をうまく処理して勝利した軍隊とともに属州を保持していることを、私は当然のこととして喜んでいますが。
sed certe, qui tibi ex me fructus debentur, eos uberiores et praesentiores praesens capere potuisses;
しかし確かに、私からあなたに支払われるべき恩恵を、もし私がそこにいたなら、あなたはより豊かに、より直接的に受け取ることができたでしょう。
in eis vero ulciscendis, quos tibi partim inimicos esse intellegis propter tuam propugnationem salutis meae, partim invidere propter illius actionis amplitudinem et gloriam, mirificum me tibi comitem praebuissem;
また、あなた自身、私の救済を擁護してくれたがゆえにあなたに敵対していると理解している者たち、あるいはその行動の偉大さと栄光のゆえにあなたを妬んでいる者たちに報復することにおいても、私はあなたに対して素晴らしい相棒となったことでしょう。
quam quam ille perennis inimicus amicorum suorum, qui tuis maximis beneficiis ornatus in te potissimum fractam illam et debilitatam vim suam contulit, nostram vicem ultus est ipse sese.
もっとも、自分の友人たちの永遠の敵であり、あなたの多大なる恩恵にあずかりながら、他ならぬあなたに対して、あの砕かれ弱められた己の力を向けたあの男は、私たちに代わって自らに報復したのですが。
ea est enim conatus, quibus patefactis nullam sibi in posterum non modo dignitatis sed ne libertatis quidem partem reliquit.
というのも、彼はそのようなことを企て、それが露見したため、将来における自分の尊厳のいかなる部分も、いや自由のいかなる部分さえも、自分に残さなかったからです。
§1.9.3te autem etsi mallem in meis rebus expertum quam etiam in tuis, tamen in molestia gaudeo eam fidem cognosse hominum non ita magna mercede quam ego maximo dolore cognoram.
しかし私は、あなたが人々の信義を私自身の事柄において経験する方を、あなたの事柄において経験するよりは望んだでしょうが、それでも、この困難の中で、人々のあのような信義を、私が最大の苦痛を伴って知ったほどには大きくない代償であなたが知ることになったのを喜んでいます。
de qua ratione tota iam videtur mihi exponendi tempus dari, ut tibi rescribam ad ea, quae quaeris.
この方針の全体について、今や私に説明する機会が与えられているように思われますので、あなたの質問に対して返事を書きましょう。
§1.9.4certiorem te per litteras scribis esse factum me cum Caesare et cum Appio esse in gratia teque id non reprehendere adscribis;
あなたは手紙で、私がカエサルおよびアッピウスと親密な関係にあると知らされたと書いており、またあなたがそれを非難しないと言い添えています。
Vatinium autem scire te velle ostendis quibus rebus adductus defenderim et laudarim.
しかしワティニウスについては、私がどのような理由に導かれて彼を弁護し、称賛したのかを知りたがっていると示しています。
quod tibi ut planius exponam, altius paulo rationem consiliorum meorum repetam necesse est.
これをあなたにより明確に説明するためには、私の計画の根拠を少し遡って説明する必要があります。
ego me, Lentule, initio rerum atque actionum tuarum non solum meis sed etiam rei publicae restitutum putabam et, quoniam tibi incredibilem quendam amorem et omnia in te ipsum summa ac singularia studia deberem, rei publicae, quae te in me restituendo multum adiuvisset, eum certe me animum merito ipsius debere arbitrabar, quem antea tantum modo communi officio civium, non aliquo erga me singulari beneficio debitum praestitissem.
レントゥルスよ、私はあなたの活動の始まりにおいて、私自身のためだけでなく国家のためにも自分が復帰させられたのだと考えていました。 そして、私はあなたに対して信じられないほどの愛と、あなた自身に対するすべての最高かつ比類のない熱意を負っているので、私の復帰においてあなたを大いに助けてくれた国家に対しても、以前なら市民の共通の義務としてのみ示し、私に対する何か特別な恩恵によって負っているものとしては示さなかったであろうような、そうした気持ちを、国家自身の功績のゆえに確かに負っていると考えていたのです。
hac me mente fuisse et senatus ex me te consule audivit et tu in nostris sermonibus conlocutionibusque vidisti.
私がこのような考えを抱いていたことは、あなたが執政官であったときに元老院も私から聞きましたし、あなたも私たちの会話や対談の中で目にしました。

語釈・文法注

  1. §1.9.1quid enim dicam benevolentiam — quid dicam は「私はなぜ…と言おうか(言うべきか)」という修辞的疑問(接続法現在)。対格の benevolentiam を伴い、「単なる好意などと言って何になろうか、いや敬愛(pietas)と呼ぶべきだ」という含意を表す。
  2. §1.9.1facis tu quidem... ut etiam grata sint ea — facere ut 構文で、結果や状況をもたらすことを示す。「あなたは…(という結果に)している」の意。
  3. §1.9.2et ego te auctore... et tu me consiliario... usus esses — 接続法過去完了 usus esses(utor の奪格支配)は非現実の条件文。本来主語は ego と tu の複数(usus essemus)になるべきところ、または et ego... usus essem, et tu... usus esses となるべきところ、後半の tu に引きずられて2人称単数の usus esses のみで結ばれている。
  4. §1.9.2nostram vicem ultus est ipse sese — nostram vicem は「私たちの代わりに(あるいは私たちのために)」という対格の慣用的副詞用法。sese は ultus est の目的語(再帰代名詞)で、「彼自身に報復した(自滅した)」の意。
  5. §1.9.3de qua ratione tota — ratio はここではキケロの「政治的方針・身の処し方」を指す。exponendi は属格の動名詞で tempus を修飾する(「説明する時間・機会」)。
  6. §1.9.4quem antea... praestitissem — praestitissem(接続法過去完了)は、関係節の中で、主節の時制(過去の思考 arbitrabar)に従属して接続法となっている(主観的理由、または間接話法的な思考内の特徴描写)。また debitum(形容詞・分詞)は quem(=animum)にかかり、「特別な恩恵によって負うものとしては示さなかったであろうような」を意味する。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §1.9.1-1.9.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:1.9.1-1.9.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。