Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §1.8.1-1.8.7

三頭政治下の屈従と学問への慰め

11 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはレントゥルスに対し、現在のローマの政治状況がポンペイウスらの支配下にあり、自身の政治的自由が失われたため彼らに同調しつつ学問に慰めを見出していることを報告し、レントゥルスにも今後の身の処し方について熟考するよう促す。

§1.8.1de omnibus rebus, quae ad te pertinent, quid actum, quid constitutum sit, quid Pompeius susceperit, optime ex M. Plaetorio cognosces, qui non solum interfuit iis rebus, sed etiam praefuit neque ullum officium erga te hominis amantissimi, prudentissimi, diligentissimi praetermisit.
あなたに関連するすべての事柄について、何がなされ、何が決定され、ポンペイウスが何を引き受けたかについては、マルクス・プラエトリウスから最もよく知ることができるでしょう。 彼はそれらの事柄に関わっただけでなく、自ら指揮を執り、またあなたに対する、極めて愛情深く、極めて思慮深く、極めて勤勉な人間としてのいかなる義務も怠りませんでした。
ex eodem de toto statu rerum communium cognosces.
同じ彼から、公共の事柄の全体的な状況についても知ることになるでしょう。
quae quales sint, non facile est scribere.
それらがどのようなものであるかは、書くのが容易ではありません。
sunt quidem certe in amicorum nostrorum potestate, atque ita, ut nullam mutationem umquam hac hominum aetate habitura res esse videatur.
確かにそれらは私たちの友人たちの支配下にあり、しかも、この世代の人々の間では、事態がいかなる変化も決して被ることはないと思われるほどです。
§1.8.2ego quidem, ut debeo et ut tute mihi praecepisti et ut me pietas utilitasque cogit, me ad eius rationes adiungo, quem tu in meis rationibus tibi esse adiungendum putasti sed te non praeterit, quam sit difficile sensum in re publica, praesertim rectum et confirmatum, deponere.
私自身は、そうすべきであり、またあなた自身が私に指示した通り、そして義務感と実利が私に強いる通り、あの人の行動方針に自分を合わせています。 その人を、あなたは私の諸事情において、自分と結びつけるべきだと考えたのです。 しかし、国家に対する見解を、特に正しく確立された見解を捨てるのがいかに困難であるかは、あなたもご存じのことです。
verum tamen ipse me conformo ad eius voluntatem, a quo honeste dissentire non possum, neque id facio, ut forsitan quibusdam videar, simulatione;
しかしそれでも、私は名誉を保ったままでは異を唱えることのできないその人の意志に自分を適合させています。 そして私はこれを、おそらく一部の人々にはそう見えるかもしれませんが、偽りによって行っているのではありません。
tantum enim animi inductio et me hercule amor erga Pompeium apud me valet, ut, quae illi utilia sunt, et quae ille vult, ea mihi omnia iam et recta et vera videantur;
というのも、心に決めたこと、そして本当にポンペイウスに対する愛が私の中で非常に強く働いているので、彼にとって有益なこと、そして彼が望むことのすべてが、今や私にとっても正しく真実であると思われるほどなのです。
neque, ut ego arbitror, errarent ne adversarii quidem eius, si, cum pares esse non possent, pugnare desisterent.
また、私の考えでは、彼の敵対者たちですら、対等でいられない以上、戦うのをやめれば過ちを犯すことはないでしょう。
§1.8.3me quidem etiam illa res consolatur, quod ego is sum, cui vel maxime concedant omnes, ut vel ea defendam, quae Pompeius velit, vel taceam vel etiam, id quod mihi maxime libet, ad nostra me studia referam litterarum;
実際、私にとっては次のことも慰めとなっています。 すなわち、私が、ポンペイウスが望むことを擁護するか、沈黙するか、あるいは私にとって最も心地よいことですが、私の学問の探求へと戻ることを、誰もが最も容易に許してくれるような、そういう立場にあるということです。
quod profecto faciam, si mihi per eiusdem amicitiam licebit.
もしその同じ人の友情を通じて許されるなら、私は本当にそうするつもりです。
quae enim proposita fuerat nobis, cum et honoribus amplissimis et laboribus maximis perfuncti essemus, dignitas in sententiis dicendis, libertas in re publica capessenda, ea sublata totast, nec mihi magis quam omnibus;
というのも、私たちが最も栄誉ある官職と最も重い労苦を果たし終えたときに、私たちの前に置かれていたはずの、意見を述べる際のみんなの尊厳や、国政に携わる際の自由は、完全に奪われてしまったからです。 それは私にとってだけでなく、すべての人にとって同様です。
nam aut adsentiendum est nulla cum gravitate paucis aut frustra dissentiendum.
なぜなら、何の威厳もなく少数の人々に賛同するか、さもなければ無駄に反対するかのどちらかしかないからです。
§1.8.4haec ego ad te ob eam causam maxime scribo, ut iam de tua quoque ratione meditere.
私がこれらのことをあなたに書く主な理由は、あなたが今や自分自身の身の処し方についても熟考するためです。
commutata tota ratio est senatus, iudiciorum, rei totius publicae;
元老院、裁判、そして国家全体の仕組みは、完全に変わってしまいました。
otium nobis exoptandum est, quod ii, qui potiuntur rerum, praestaturi videntur, si quidam homines patientius eorum potentiam ferre potuerint;
私たちは平穏を切望すべきであり、国政を掌握している者たちは、もし特定の人々が彼らの権力をより忍耐強く受け入れることができるなら、それを保証してくれるように思われます。
dignitatem quidem illam consularem fortis et constantis senatoris nihil est quod cogitemus;
勇敢で一貫した元老院議員としての、あの執政官経験者の尊厳については、私たちが考えるべき理由は何もありません。
amissa culpa est eorum, qui a senatu et ordinem coniunctissimum et hominem clarissimum abalienarunt.
それは、元老院から、最も固く結びついていた階級と、最も著名な人物を遠ざけてしまった者たちの過ちによって失われたのです。
§1.8.5sed ut ad ea, quae coniunctiora rebus tuis sunt, revertar, Pompeium tibi valde amicum esse cognovi, et eo tu consule, quantum ego perspicio, omnia, quae voles, obtinebis, quibus in rebus me sibi ille adfixum habebit, neque a me ulla res, quae ad te pertineat, neglegetur;
しかし、あなたの状況により密接に関連する事柄に戻るなら、私はポンペイウスがあなたに対して非常に友好的であることを知っています。 そして、私の見通す限り、彼が執政官である間に、あなたは自分が望むすべてのことを獲得するでしょう。 これらの事柄において、彼は私をそばに寄り添わせることになりますし、あなたに関するいかなる事柄も、私によって怠られることはありません。
neque enim verebor, ne sim ei molestus, cui iucundum erit etiam propter se ipsum, quom me esse gratum videbit.
というのも、私が感謝しているのを見るとき、それ自体が喜びとなるであろうその人に対して、私が迷惑になるのではないかと恐れる必要はないからです。
§1.8.6tu velim tibi ita persuadeas, nullam rem esse minimam, quae ad te pertineat, quae mihi non carior sit quam meae res omnes;
あなたに関するどんなに些細なことでも、私のすべての用事よりも大切でないものはないと、どうか確信してください。
idque cum sentiam, sedulitate mihimet ipse satis facere possum, re quidem ipsa ideo mihi non satis facio, quod nullam partem tuorum meritorum non modo referenda, sed ne cogitanda quidem gratia consequi possum.
そして、そのように感じているので、私は勤勉さによって自分自身を満足させることができますが、実際のところは、私は自分自身に満足していません。 なぜなら、あなたの功績のいかなる部分に対しても、恩を返すことはおろか、恩を返すことを考えることすら、私の感謝が追いつかないからです。
§1.8.7rem te valde bene gessisse rumor erat;
あなたが職務を非常にうまく遂行したという噂がありました。
exspectabantur litterae tuae, de quibus eramus iam cum Pompeio locuti.
あなたの手紙が待たれており、それについては私たちはすでにポンペイウスと話していました。
quae si erunt allatae, nostrum studium exstabit in conveniendis magistratibus et senatoribus, ceteraque, quae ad te pertinebunt cum etiam plus contenderimus quam possumus, minus tamen faciemus quam debemus.
それが届けられたなら、政務官や元老院議員たちと面会することや、その他あなたに関係する事柄において、私たちの熱意がはっきりと示されるでしょう。 私たちが自分にできる以上の努力を尽くしたとしても、私たちがなすべき義務に比べれば、なお足りないことでしょう。

語釈・文法注

  1. §1.8.1habitura res esse videatur — res が主語で、videatur は個人的(personal)構文として用いられている。habitura [esse] は未来能動不定詞で、主語の res(女性名詞・単数)と性・数が一致している。nullam mutationem は habitura の対格目的語。
  2. §1.8.2quem tu in meis rationibus tibi esse adiungendum putasti — quem(先行詞は eius = ポンペイウス)は動形容詞を伴う不定詞句 tibi esse adiungendum の意味上の主語(対格)。tibi は与格(「あなた自身に」)。in meis rationibus は「私の諸事情(キケロの帰還問題など)において」を意味する。
  3. §1.8.3cui vel maxime concedant omnes, ut vel ea defendam... — cui は関係代名詞の与格で、concedant の間接目的語。concedant は特徴を表す関係節(characterizing relative clause)であるため接続法。ut... 節は concedant の目的語となる名詞節。
  4. §1.8.4nihil est quod cogitemus — nihil est quod +接続法(cogitemus)の構文で、「私たちが〜を考えるべき理由はまったくない」という意味を表す。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §1.8.1-1.8.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:1.8.1-1.8.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。