§41Chrysippus autem cum et necessitatem inprobaret et nihil vellet sine praepositis causis evenire, causarum genera distinguit, ut et necessitatem effugiat et retineat fatum.
しかし、クリュシッポスは、必然性を否認しつつも、先行する原因なしには何事も起こることを望まなかったので、必然性を回避しつつ運命を保持するために、原因の種類を区別している。
"Causarum enim"
, inquit,
"aliae sunt perfectae et principales, aliae adiuvantes et proximae.
「というのも」と彼は言う、「原因には、一方では完全で主要なものがあり、他方では補助的で間近なものがある。
Quam ob rem, cum dicimus omnia fato fieri causis antecedentibus, non hoc intellegi volumus: causis perfectis et principalibus, sed causis adiuvantibus et proximis"
.
それゆえ、すべてのことが先行する原因によって、運命によって起こると私たちが言うとき、私たちはこれを、完全で主要な原因によって、という意味で理解されることを望むのではなく、補助的で近接する原因によって、という意味で理解されることを望むのである。
Itaque illi rationi, quam paulo ante conclusi, sic occurrit: si omnia fato fiant, sequi illud quidem, ut omnia causis fiant antepositis, verum non principalibus causis et perfectis, sed adiuvantibus et proximis.
」したがって、彼(クリュシッポス)は、私が少し前に結論づけたあの議論に、次のように対抗する。 もしすべてのことが運命によって起こるなら、すべてのことが先行する原因によって起こるということは確かに論理的に導かれるが、しかし主要で完全な原因によるのではなく、補助的で近接する原因によるのだ、と。
Quae si ipsae non sunt in nostra potestate, non sequitur, ut ne adpetitus quidem sit in nostra potestate.
もしこれら自体が私たちの支配下にないとしても、欲求さえも私たちの支配下にないということにはならない。
At hoc sequeretur, si omnia perfectis et principalibus causis fieri diceremus, ut, cum eae causae non essent in nostra potestate, ne ille quidem esset in nostra potestate.
しかし、もし私たちが、すべてのことは完全で主要な原因によって起こるのだと言っていたなら、その場合には、それらの原因が私たちの支配下にない以上、あの(欲求)も私たちの支配下にないということになったであろう。
§42Quam ob rem, qui ita fatum introducunt, ut necessitatem adiungant, in eos valebit illa conclusio;
それゆえ、必然性を付け加えるような仕方で運命を導入する人々に対しては、あの結論が当てはまるだろう。
qui autem causas antecedentis non dicent perfectas neque principalis, in eos nihil valebit.
しかし、先行する原因を完全でも主要でもないと言う人々に対しては、それは何ら当てはまらないだろう。
Quod enim dicantur adsensiones fieri causis antepositis, id quale sit, facile a se explicari putat.
というのも、同意が先行する原因によって起こると言われること、それがどのようなものであるかは、自分によって容易に説明されると彼は考えているからである。
Nam quamquam adsensio non possit fieri nisi commota viso, tamen, cum id visum proximam causam habeat, non principalem, hanc habet rationem, ut Chrysippus vult, quam dudum diximus, non ut illa quidem fieri possit nulla vi extrinsecus excitata (necesse est enim adsensionem viso commoveri), sed revertitur ad cylindrum et ad turbinem suum, quae moveri incipere nisi pulsa non possunt.
なぜなら、同意は提示によって刺激されなければ生じ得ないとはいえ、その提示は近接する原因であり、主要な原因ではないため、クリュシッポスが望むように、私たちが少し前に述べたのと同じ仕組みを持つからである。 それは、外部から刺激されたいかなる力もなしに同意が生じ得るという仕組みではなく(なぜなら、同意は提示によって刺激されることが必然だからである)、彼が円柱や独楽に戻るような仕組みである。 これらは、押されなければ動き始めることができない。
Id autem cum accidit, suapte natura, quod superest, et cylindrum volvi et versari turbinem putat.
しかし、それが起こったときには、残りのプロセスとして、円柱が転がり、独楽が回転するのはそれら自身の性質による、と彼は考えるのである。
§43'Ut igitur', inquit,
"qui protrusit cylindrum, dedit ei principium motionis, volubilitatem autem non dedit, sic visum obiectum inprimet illud quidem et quasi signabit in animo suam speciem, sed adsensio nostra erit in potestate, eaque, quem ad modum in cylindro dictum est, extrinsecus pulsa, quod reliquum est, suapte vi et natura movebitur.
「したがって、」と彼は言う、「円柱を押し出した人は、それに運動の始まりを与えたが、転がりやすさを与えたわけではないように、提示された対象は、心にその姿を押し刻み、いわば印を捺すことにはなるが、私たちの同意は私たちの支配下にあり、それは、円柱について言われたように、外部から押されつつも、残りの部分は、それ自身の力と性質によって動くだろう。
Quodsi aliqua res efficeretur sine causa antecedente, falsum esset omnia fato fieri;
もし何らかの事柄が先行する原因なしに引き起こされるなら、すべてのことが運命によって起こるということは偽となるであろう。
sin omnibus, quaecumque fiunt, veri simile est causam antecedere, quid adferri poterit, cur non omnia fato fieri fatendum sit? modo intellegatur, quae sit causarum distinctio ac dissimilitudo. "
しかし、起こるすべての事柄において原因が先行することが尤もらしいなら、すべてのことが運命によって起こることを認めるべきではないというどのような理由を持ち出し得るだろうか。 ただ、原因の区別と相違が理解されさえすればよいのである。
§44Haec cum ita sint a Chrysippo explicata, si illi, qui negant adsensiones fato fieri, †fateantur tamen eas non sine viso antecedente fieri, alia ratio est;
」クリュシッポスによってこのように説明されているとき、もし同意が運命によって起こることを否定する人々が、それでも同意は先行する提示なしには起こらないということを認めるなら、話は別である。
sed, si concedunt anteire visa, nec tamen fato fieri adsensiones, quod proxima illa et continens causa non moveat adsensionem, vide, ne idem dicant.
しかし、もし彼らが提示が先行することを認めながらも、あの近接し直接的な原因が同意を動かすわけではないという理由で、同意は運命によって起こるのではないと主張するなら、彼らが同じことを言っているのではないか、注意して見よ。
Neque enim Chrysippus, concedens adsensionis proximam et continentem causam esse in viso positam, eam causam esse ad adsentiendum necessariam concedet, ut, si omnia fato fiant, omnia causis fiant antecedentibus et necessariis;
なぜならクリュシッポスも、同意の近接し直接的な原因が提示の中に置かれていることを認めつつも、その原因が同意するために必然的なものであるとは認めないからであり、それによって、もしすべてのことが運命によって起こるとしても、すべてのことが先行しかつ必然的な原因によって起こるということにはならないからである。
itemque illi, qui ab hoc dissentiunt confitentes non fieri adsensiones sine praecursione visorum, dicent, si omnia fato fierent eius modi, ut nihil fieret nisi praegressione causae, confitendum esse fato fieri omnia;
同様に、彼から意見を異にする人々も、提示の先行なしには同意が起こらないことを認めつつ、もしすべてのことが、原因の先行なしには何事も起こらないというような意味で運命によって起こるなら、すべてのことが運命によって起こることを認めるべきだと言うだろう。
ex quo facile intellectu est, quoniam utrique patefacta atque explicata sententia sua ad eundem exitum veniant, verbis eos, non re dissidere.
このことから、両者が自らの意見を明らかにし説明したときには、同じ結論に達するのであり、言葉において異なっているのであって事実においてではない、ということは容易に理解できる。
§45Omninoque cum haec sit distinctio, ut quibusdam in rebus vere dici possit, cum hae causae antegressae sint, non esse in nostra potestate, quin illa eveniant, quorum causae fuerint, quibusdam autem in rebus causis antegressis in nostra tamen esse potestate, ut illud aliter eveniat, hanc distinctionem utrique adprobant, sed alteri censent, quibus in rebus, cum causae antecesserint, non sit in nostra potestate, ut aliter illa eveniant, eas fato fieri; quae autem in nostra potestate sint, ab iis fatum abesse
そして、そもそもこのような区別――いくつかの事柄においては、これらの原因が先行したとき、その原因となった事柄が起こるのを避けることは私たちの支配下にない、と真に言える一方で、他のいくつかの事柄においては、原因が先行したとしても、それが別の仕方で起こることはやはり私たちの支配下にある、という区別――があるとき、両者はこの区別を是認している。 しかし、一方は、原因が先行したときに、それが別の仕方で起こることが私たちの支配下にないような事柄、それらは運命によって起こると考え、他方で、私たちの支配下にあるような事柄からは、運命は除外されていると考えるのである。