§46Hoc modo hanc causam disceptari oportet, non ab atomis errantibus et de via declinantibus petere praesidium.
このようにしてこの件について議論されるべきであって、さまよえる原子や軌道から逸れる原子に救いを求めるべきではない。
"Declinat"
, inquit,
"atomus"
.
「原子は逸れる」と(エピクロスは)言う。
Primum cur? aliam enim quandam vim motus habebant a Democrito inpulsionis, quam plagam ille appellat, a te, Epicure, gravitatis et ponderis.
まず第一に、なぜか。 デモクリトスからは、彼が「衝撃(打撃)」と呼ぶところの、ある別の運動の力を彼ら(原子)は持っていたし、エピクロスよ、あなたからは「重力と重量」による力を持っていたからである。
Quae ergo nova causa in natura est, quae declinet atomum? aut num sortiuntur inter se, quae declinet, quae non? aut cur minimo declinent intervallo, maiore non? aut cur declinent uno minimo, non declinent duobus aut tribus?
では、自然界において、原子を逸れさせるどのような新しい原因があるというのか。 あるいは、どの原子が逸れてどの原子が逸れないかを、原子同士でくじ引きでもしているのだろうか。 あるいは、なぜ極小の間隔だけ逸れて、それより大きな間隔では逸れないのか。 あるいは、なぜ一回の極小だけ逸れて、二回や三回の極小では逸れないのか。
§47Optare hoc quidem est, non disputare.
これは全くの願望であって、議論ではない。
Nam neque extrinsecus inpulsam atomum loco moveri et declinare dicis, neque in illo inani, per quod feratur atomus, quicquam fuisse causae, cur ea non e regione ferretur, nec in ipsa atomo mutationis aliquid factum est, quam ob rem naturalem motum sui ponderis non teneret.
なぜなら、外部から押された原子が場所を動いて逸れるとあなた(エピクロス)は言うわけではなく、原子が運ばれるあの虚空のなかに、原子が直進しないことのいかなる原因があったと言うわけでもなく、また原子そのものの中に、自らの重量による自然な運動を維持し得なくなるような何らかの変化が生じたと言うわけでもないからである。
Ita cum attulisset nullam causam, quae istam declinationem efficeret, tamen aliquid sibi dicere videtur, cum id dicat, quod omnium mentes aspernentur ac respuant.
このように、あの逸れを引き起こす原因を何らもたらさなかったにもかかわらず、彼は、すべての人の理性が軽蔑し退けるようなことを言っていながら、それでも自分は何か中身のあることを言っていると思っているのである。
§48Nec vero quisquam magis confirmare mihi videtur non modo fatum, verum etiam necessitatem et vim omnium rerum sustulisseque motus animi voluntarios, quam hic, qui aliter obsistere fato fatetur se non potuisse, nisi ad has commenticias declinationes confugisset.
実際、この人(エピクロス)ほど、運命だけでなく、万物の必然性と強制をも強固にし、心の自発的な運動を奪い去ってしまったように私に思われる者はいない。 彼は、これらのでっち上げの「逸れ」に逃げ込まなければ、別の方法では運命に抗うことができなかったと告白しているのである。
Nam, ut essent atomi, quas quidem esse mihi probari nullo modo potest, tamen declinationes istae numquam explicarentur.
なぜなら、仮に原子が存在するとしても(私には原子が存在するなどとは到底納得できないが)、それでもそれらの「逸れ」は決して説明されないであろうからである。
Nam si atomis, ut gravitate ferantur, tributum est necessitate naturae, quod omne pondus nulla re inpediente moveatur et feratur necesse est, illud quoque necesse est, declinare, quibusdam atomis vel, si volunt, omnibus naturaliter
Fragmenta
"Itaque M. Cicero in libro, quem de fato conscripsit, cum quaestionem istam diceret obscurissimam esse et inplicatissimam, Chrysippum quoque philosophum non expedisse se in ea ait his verbis
"Chrysippus aestuans laboransque, quonam pacto explicet et fato omnia fieri, et esse aliquid in nobis, intricatur hoc modo.
もし原子に対して、自然の必然性によって、重力によって運ばれることが割り当てられているなら(というのも、すべての重いものは、何ものにも妨げられない限り、動き運ばれることが必然だからである)、いくつかの原子、あるいは彼らが望むならすべての原子が自然に逸れるということもまた、必然である…… 断片「したがって、M. キケロは『運命について』と題して執筆した書物の中で、あの問いはきわめて不明瞭で複雑極まるものであると述べつつ、哲学者クリュシッポスもその中で自らを解決へと導けなかったとして、次の言葉で語っている。
"
"
"volvitque vices definitio fati secundum Tullium, qui ait:
"fatum est conexio rerum per aeternitatem se invicem tenens, quae suo ordine et lege variatur, ita tamen, ut ipsa varietas habeat aeternitatem.
『クリュシッポスは、どのようにすれば、すべてのことが運命によって起こることと、私たちのなかに何か(私たちの支配下にあるもの)が存在することの両方を説明できるか、苦しみもがきながら、次のように混乱に陥っている。 』」「そして、トゥッリウス(キケロ)によれば、運命の定義は次のようにめぐっている。 彼は言う。 『運命とは、永遠にわたって互いに保持し合う事物の連結であり、それは自らの秩序と法に従って多様化するが、しかしその多様性自体が永遠性を持つような仕方においてである。
"
"
"illi quoque versus Homerici huic sententiae suffragantur, quos Cicero in Latinum vertit:
"
Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse
Iuppiter auctiferas lustravit lumine terras.
』」「ホメロスのあの詩句もまた、この意見を支持しており、キケロはそれをラテン語に翻訳している。 『人間の心とは、父なるジュピター自身が、実りをもたらす大地をその光で照らすときの、そのようなものである。
"
"
"Cicero dicit Hippocratem, nobilissimum medicum, scriptum reliquisse quosdam fratres, cum simul aegrotare coepissent et eorum morbus eodem tempore ingravesceret, eodem levaretur, geminos suspicatum.
』」「キケロの言うところでは、きわめて高名な医師ヒッポクラテスは次のような記述を残している。 ある兄弟が同時に病気にかかり始め、彼らの病は同じ時間に悪化し、同じ時間に回復したため、彼らを双子ではないかと疑った。
quos Posidonius Stoicus multum astrologiae deditus eadem constitutione astrorum natos eademque conceptos solebat asserere.
これに対して、占星術に深く傾倒していたストア派のポセイドニオスは、彼らは同じ星の配置のもとで生まれ、同じ星の配置のもとで受胎したのだと主張するのが常であった。
ita, quod medicus pertinere credebat ad simillimam temperiem valetudinis, hoc philosophus astrologus ad vim constitutionemque siderum quae fuerat, quo tempore concepti natique sun.
このように、医師が体質のきわめて類似した状態に起因すると信じたことを、哲学者にして占星術師の彼は、彼らが受胎し生まれた時の星の力と配置に帰したのである。
"
"et ne vilior sit testis poeta, accipite adsertore Cicerone, in quo honore fuerit hic piscis apud P. Scipionem Africanum illum et Numantinum.
」「そして、詩人という証人が取るに足らないものとされないために、キケロの主張のもとで、この魚がかのP. スキピオ・アフリカヌス(ヌマンティヌス征服者)のもとでいかに尊重されていたかをお聞きなさい。
Haec sunt in dialogo de fato verba Ciceronis:
"Nam cum esset apud se ad Lavernium Scipio unaque Pontius, adlatus est forte Scipioni acupenser, qui admodum raro capitur, sed est piscis, ut ferunt, in primis nobilis.
キケロの『運命について』の対話篇には次の言葉がある。 『というのも、スキピオがラウェルニウムの自邸におり、ポンティウスも一緒にいたとき、たまたまスキピオのもとに、めったに捕れないが、人々が言うにはとりわけ高貴な魚であるチョウザメが運ばれてきた。
Cum autem Scipio unum et alterum ex iis, qui eum salutatum venerant, invitavisset pluresque etiam invitaturus videretur, in aurem Pontius:
"Scipio"
, inquit, 'vide, quid agas;
スキピオは、彼に挨拶に来ていた人々のうちの一人や二人を招待し、さらに多くの人々をも招待しそうに見えたとき、ポンティウスは彼の耳元で言った。 「スキピオよ」と彼は言った、「自分が何をしているか気をつけるがよい。
acupenser iste paucorum hominum est. '"
"
あのチョウザメは少数の人々のためのものだ。 」』」