§24Communi igitur consuetudine sermonis abutimur, cum ita dicimus, velle aliquid quempiam aut nolle sine causa;
それゆえ、誰かがあることを原因なしに欲したり欲しなかったりすると言うとき、私たちは日常の言葉の習慣を誤って用いているのである。
ita enim dicimus
"sine causa"
, ut dicamus: sine externa et antecedente causa, non sine aliqua;
なぜなら、私たちが "sine causa" (原因なしに)と言うのは、外部の先行する原因なしにと言っているのであって、いかなる原因もなしにと言っているのではないからである。
ut, cum vas inane dicimus, non ita loquimur, ut physici, quibus inane esse nihil placet, sed ita, ut verbi causa sine aqua, sine vino, sine oleo vas esse dicamus, sic, cum sine causa animum dicimus moveri, sine antecedente et externa causa moveri, non omnino sine causa dicimus.
それはちょうど、私たちが容器が空であると言うとき、空なるものは何も存在しないとする自然学者たちのように話しているのではなく、例えば、水やワインや油が入っていない容器であることを言っているのと同じである。 同様に、私たちが心は原因なしに動かされると言うとき、それは先行する外部の原因なしに動かされると言っているのであって、まったく原因なしにと言っているのではない。
De ipsa atomo dici potest, cum per inane moveatur gravitate et pondere, sine causa moveri, quia nulla causa accedat extrinsecus.
原子そのものについても、それが重さと重量によって空虚の中を動くとき、外部からいかなる原因も加わらないために、原因なしに動くと言うことができる。
§25Rursus autem, ne omnes physici inrideant nos, si dicamus quicquam fieri sine causa, distinguendum est et ita dicendum, ipsius individui hanc esse naturam, ut pondere et gravitate moveatur, eamque ipsam esse causam, cur ita feratur.
しかし他方で、もし私たちが何らかのことが原因なしに起こると言うなら、すべての自然学者たちから嘲笑されないために、区別をして次のように言わねばならない。 すなわち、不可分体それ自体の性質が、重量と重さによって動くというものであり、それ自体の性質こそが、そのように運ばれる原因である、と。
Similiter ad animorum motus voluntarios non est requirenda externa causa;
同様に、心の自発的な運動に対しても、外部の原因を求める必要はない。
motus enim voluntarius eam naturam in se ipse continet, ut sit in nostra potestate nobisque pareat, nec id sine causa;
なぜなら、自発的な運動は、それが私たちの支配下にあり、私たちに従うという性質をそれ自体のうちに含んでいるからであり、それも原因なしにではない。
eius rei enim causa ipsa natura est.
というのも、そのことの原因は本性そのものだからである。
§26Quod cum ita sit, quid est, cur non omnis pronuntiatio aut vera aut falsa sit, nisi concesserimus fato fieri, quaecumque fiant? Quia futura vera, inquit, non possunt esse ea, quae causas, cur futura sint, non habent;
そうであるならば、起こることは何であれ運命によって起こるということを認めない限り、すべての言明が真か偽かではないとする理由がどこにあろうか。 「なぜなら」と彼(対論者)は言う。 「未来の真なる事柄は、なぜそれが未来において起こるのかという原因を持たないものであり得ないからだ。
habeant igitur causas necesse est ea, quae vera sunt; ita, cum evenerint, fato evenerint.
したがって、真であるものは原因を持つことが必然であり、その結果、それらが起こるときには運命によって起こったことになるのだ。
Confectum negotium, siquidem concedendum tibi est aut fato omnia fieri, aut quicquam fieri posse sine causa.
」もし君が、すべてのことが運命によって起こるか、あるいは何らかのことが原因なしに起こり得るかのいずれかを認めなければならないとするなら、勝負はついたのである。
§27An aliter haec enuntiatio vera esse non potest:
"Capiet Numantiam Scipio"
, nisi ex aeternitate causa causam serens hoc erit effectura? An hoc falsum potuisset esse, si esset sescentis saeculis ante dictum? Et si tum non esset vera haec enuntiatio:
"Capiet Numantiam Scipio"
, ne illa quidem eversa vera est haec enuntiatio:
"Cepit Numantiam Scipio.
それとも、この言明: "Capiet Numantiam Scipio" (スキピオはヌマンティアを占領するだろう)は、永遠から原因が原因を紡ぎ出してこれを実現させるのでなければ、真であり得ないのだろうか。 もしこれが六百世紀前に言われていたとしたら、偽であり得ただろうか。 そして、もし当時「スキピオはヌマンティアを占領するだろう」というこの言明が真でなかったとするなら、あの都市が破壊された後であっても、この言明: "Cepit Numantiam Scipio" (スキピオはヌマンティアを占領した)は真ではないことになる。
"
Potest igitur quicquam factum esse, quod non verum fuerit futurum esse? Nam ut praeterita ea vera dicimus, quorum superiore tempore vera fuerit instantia, sic futura, quorum consequenti tempore vera erit instantia, ea vera dicemus.
それならば、将来起こるということが真でなかったような事柄が、実際に起こったということはあり得るだろうか。 なぜなら、過去のことについては、それより前の時点において存在が真であったものを私たちが真と言うように、未来のことについては、その後の時点において存在が真となるものを、私たちは真と言うだろうからである。
§28Nec, si omne enuntiatum aut verum aut falsum est, sequitur ilico esse causas inmutabilis, easque aeternas, quae prohibeant quicquam secus cadere, atque casurum sit;
また、すべての言明が真か偽かであるからといって、直ちに、事柄がこれから起こるであろうあり方とは異なる形で起こることを妨げるような、不変の、しかも永遠の原因が存在することになるわけではない。
fortuitae sunt causae, quae efficiant, ut vere dicantur, quae ita dicentur:
"Veniet in senatum Cato"
, non inclusae in rerum natura atque mundo;
この言明: "Veniet in senatum Cato" (カトは元老院に来るだろう)とこのように言われる事柄が真実として語られるようにする原因は、偶然の原因であり、自然の本性や世界の中に組み込まれているものではない。
et tamen tam est inmutabile venturum, cum est verum, quam venisse, nec ob eam causam fatum aut necessitas extimescenda est.
それにもかかわらず、来ることが真であるとき、それはすでに来たことと同じくらい不変であるが、だからといって運命や必然性を恐れる必要はない。
Etenim erit confiteri necesse:
"Si hoc enuntiatum: "Veniet in Tusculanum Hortensius" verum non est, sequitur, ut falsum sit.
というのも、「もし『ホルテンシウスはトゥスクルムの別荘に来るだろう』というこの言明が真でないなら、偽であるという結果になる」ということを認めるのが必然だからである。
"
Quorum isti neutrum volunt; quod fieri non potest.
そして、彼らはそのどちらも望まないが、それは不可能なことである。
Nec nos impediet illa ignava ratio, quae dicitur;
また、いわゆる「無為の議論」も私たちを妨げることはない。
appellatur enim quidam a philosophis a)rgo\s lo/gos, cui si pareamus, nihil omnino agamus in vita.
哲学者たちによってアルゴス・ロゴス(無為の議論)と呼ばれるものがあるが、もし私たちがこれに従うなら、人生においてまったく何も行わなくなるだろう。
§29Sic enim interrogant:
"Si fatum tibi est ex hoc morbo convalescere, sive tu medicum adhibueris sive non adhibueris, convalesces;
なぜなら、彼らはこのように問うからである。 「もしあなたがこの病気から回復することが運命づけられているなら、医師を呼ぼうが呼ばまいが、あなたは回復するだろう。
item, si fatum tibi est ex hoc morbo non convalescere, sive tu medicum adhibueris sive non adhibueris, non convalesces;
同様に、もしあなたがこの病気から回復しないことが運命づけられているなら、医師を呼ぼうが呼ばまいが、回復しないだろう。
et alterutrum fatum est;
そして、どちらか一方が運命づけられている。
medicum ergo adhibere nihil attinet.
したがって、医師を呼ぶことには何の意味もない。
"
Recte genus hoc interrogationis ignavum atque iners nominatum est, quod eadem ratione omnis e vita tolletur actio.
」この種の問いかけが「怠惰で無為なもの」と名付けられたのは正しい。 なぜなら同じ理屈によって、すべての行動が人生から取り去られることになるからである。
Licet etiam inmutare, ut fati nomen ne adiungas et eandem tamen teneas sententiam, hoc modo:
"Si ex aeternitate verum hoc fuit: "Ex isto morbo convalesces", sive adhibueris medicum sive non adhibueris, convalesces;
運命という名前を加えないように変更しつつも、同じ趣旨を維持することも可能であり、それは次のようになる。 「もし永遠から『あなたはあの病気から回復するだろう』ということが真であったなら、医師を呼ぼうが呼ばまいが、あなたは回復するだろう。
itemque, si ex aeternitate falsum hoc fuit: "Ex isto morbo convalesces", sive adhibueris medicum sive non adhibueris, non convalesces"
;
同様に、もし永遠から『あなたはあの病気から回復するだろう』ということが偽であったなら、医師を呼ぼうが呼ばまいが、回復しないだろう。
deinde cetera.
」そしてその後に続く。
Haec ratio a Chrysippo reprehenditur.
この議論はクリュシッポスによって論駁される。