Humanitext Reader

キケロ · 運命について §19-23

カルネアデスによる自発的運動と自由意志の擁護

5 / 10 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは、すべての言言明が真か偽かであることを認めつつも運命の必然性を回避できると説き、エピクロスの「原子の逸れ」を無原因の運動として批判し、カルネアデスが提示した「心の自発的運動」に基づく自由意志の擁護を支持する。

§19Licet enim Epicuro concedenti omne enuntiatum aut verum aut falsum esse non vereri, ne omnia fato fieri sit necesse;
というのも、エピクロスは、すべての言明が真か偽かのどちらかであることを認めるとしても、すべてのことが運命によって起こるのが必然であるということを恐れる必要はないからである。
non enim aeternis causis naturae necessitate manantibus verum est id, quod ita enuntiatur: "Descendit in Academiam Carneades" , nec tamen sine causis, sed interest inter causas fortuito antegressas et inter causas cohibentis in se efficientiam naturalem.
なぜなら、「カルネアデスがアカデメイアに下りていく」とこのように言明される事柄が真であるのは、自然の必然性から流れ出る永遠の原因によるのではないからであり、かといって原因がないわけではない。 ただ、偶然に先行した原因と、自らのうちに自然な作用力を内包している原因との間には違いがあるからである。
Ita et semper verum fuit "Morietur Epicurus, cum duo et septuaginta annos vixerit, archonte Pytharato" , neque tamen erant causae fatales, cur ita accideret, sed, quod ita cecidit, serie certa causarum casurum, sicut cecidit, fuit.
このように、「エピクロスは、七十二歳まで生きた時、ピュタラトスが執政官の年に死ぬだろう」ということも常に真であったが、そのように起こる運命的な原因があったわけではなく、ただそのように起こったということは、確実な原因の連鎖によって、そのように起こることになっていたのである。
§20Nec ii, qui dicunt inmutabilia esse, quae futura sint, nec posse verum futurum convertere in falsum, fati necessitatem confirmant, sed verborum vim interpretantur.
また、将来の事柄は不変であり、将来の真を偽へと変えることはできないと言う人々も、運命の必然性を主張しているのではなく、言葉の力を解釈しているのである。
At qui introducunt causarum seriem sempiternam, ii mentem hominis voluntate libera spoliatam necessitate fati devinciunt.
しかし、原因の永遠の連鎖を導入する人々は、人間の心を自由意志から奪い去り、運命の必然性によって縛り付けるのである。
Sed haec hactenus;
だが、これらはここまでにしよう。
alia videamus.
他のことを見よう。
Concludit enim Chrysippus hoc modo: "Si est motus sine causa, non omnis enuntiatio, quod a)ci/wma dialectici appellant, aut vera aut falsa erit;
というのも、クリュシッポスは次のように結論づけているからである。 「もし原因のない運動があるなら、弁証学者たちが命題と呼ぶところの、すべての言明が真か偽かであるわけではなくなるだろう。
causas enim efficientis quod non habebit, id nec verum nec falsum erit;
なぜなら、作用原因を持たないものは、真でも偽でもないだろうからである。
omnis autem enuntiatio aut vera aut falsa est;
しかし、すべての言明は真か偽かである。
motus ergo sine causa nullus est.
したがって、原因のない運動は存在しない。
Quod si ita est, omnia, quae fiunt, causis fiunt antegressis;
もしそうなら、起こるすべてのことは、先行する原因によって起こる。
id si ita est, fato omnia fiunt;
もしそうなら、すべてのことは運命によって起こる。
efficitur igitur fato fieri, quaecumque fiant. "
したがって、起こることは何であれ、運命によって起こるという結果になる。
§21Hic primum si mihi libeat adsentiri Epicuro et negare omnem enuntiationem aut veram esse aut falsam, eam plagam potius accipiam quam fato omnia fieri conprobem;
」ここでまず、もし私がエピクロスに同意して、すべての言明が真か偽かであるわけではないと否定したくなったとしても、すべてのことが運命によって起こるということを認めるよりは、むしろその打撃を受け入れるだろう。
illa enim sententia habet aliquid disputationis, haec vero non est tolerabilis.
なぜなら、前者の意見には議論の余地があるが、後者は容認できないからである。
Itaque contendit omnis nervos Chrysippus, ut persuadeat omne a)ci/wma aut verum esse aut falsum.
それゆえ、クリュシッポスは、すべての命題が真か偽かであることを納得させようと、全力を尽くしている。
Ut enim Epicurus veretur, ne, si hoc concesserit, concedendum sit fato fieri, quaecumque fiant, (si enim alterum utrum ex aeternitate verum sit, esse id etiam certum et, si certum, etiam necessarium;
というのも、エピクロスは、もしこれを認めてしまうなら、起こることは何であれ運命によって起こるということを認めなければならなくなるのではないかと恐れているが(もしどちらか一方が永遠から真であるなら、それは確実でもあり、もし確実なら必然でもある。
ita et necessitatem et fatum confirmari putat) sic Chrysippus metuit, ne, si non obtinuerit omne, quod enuntietur, aut verum esse aut falsum, non teneat omnia fato fieri et ex causis aeternis rerum futurarum.
このようにして必然性と運命の両方が確立されると彼は考えるのである)、それと同じように、クリュシッポスは、もし言明されるすべてのことが真か偽かであるということを勝ち取れなければ、すべてのことが未来の事柄の永遠の原因によって運命的に起こるということを維持できなくなるのではないかと恐れているのである。
§22Sed Epicurus declinatione atomi vitari necessitatem fati putat.
しかし、エピクロスは原子の逸れによって運命の必然性が避けられると考えている。
Itaque tertius quidam motus oritur extra pondus et plagam, cum declinat atomus intervallo minimo (id appellat e)la/- xiston);
それゆえ、原子が極小の間隔(彼はこれをエラキストンと呼ぶ)だけ逸れるとき、重さと衝撃のほかに、第三のある種の運動が生じる。
quam declinationem sine causa fieri si minus verbis, re cogitur confiteri.
この逸れが原因なしに起こるということを、彼は言葉の上では否定するにしても、事実において認めざるを得ない。
Non enim atomus ab atomo pulsa declinat.
なぜなら、原子は他の原子に衝突されて逸れるのではないからである。
Nam qui potest pelli alia ab alia, si gravitate feruntur ad perpendiculum corpora individua rectis lineis, ut Epicuro placet? Sequitur enim, ut, si alia ab alia numquam depellatur, ne contingat quidem alia aliam.
というのも、もしエピクロスが望むように、不可分体が重さによって垂直に直線的に運ばれるとするなら、どのようにして一方が他方に衝突され得るだろうか。 なぜなら、もし一方が他方によって決して弾き飛ばされないならば、一方が他方に接触することさえ起こらないという結果になるからである。
Ex quo efficitur, etiamsi sit atomus eaque declinet, declinare sine causa.
このことから、たとえ原子が存在し、それが逸れるとしても、原因なしに逸れるという結論になる。
§23Hanc Epicurus rationem induxit ob eam rem, quod veritus est, ne, si semper atomus gravitate ferretur naturali ac necessaria, nihil liberum nobis esset, cum ita moveretur animus, ut atomorum motu cogeretur.
エピクロスがこの説を導入したのは、もし常に原子が自然的かつ必然的な重さによって運ばれるならば、私たちの心が原子の運動によって強制されるように動かされることになり、私たちに自由なものは何一つ残されないのではないか、と恐れたからである。
Id Democritus, auctor atomorum, accipere maluit, necessitate omnia fieri, quam a corporibus individuis naturalis motus avellere.
原子の創始者であるデモクリトスは、不可分体から自然な運動を奪い取るよりは、すべてのことが必然性によって起こるということを受け入れる方を好んだ。
Acutius Carneades, qui docebat posse Epicureos suam causam sine hac commenticia declinatione defendere.
より鋭かったのはカルネアデスであり、彼はエピクロス派がこの架空の逸れなしに自らの主張を擁護できることを教えていた。
Nam cum docerent esse posse quendam animi motum voluntarium, id fuit defendi melius quam introducere declinationem, cuius praesertim causam reperire non possent;
というのも、彼らが心の何らかの自発的な運動があり得ることを教えていた以上、その原因をどうしても見つけることができないような逸れを導入するよりは、そのことを擁護する方がはるかに勝っていたからである。
quo defenso facile Chrysippo possent resistere.
それが擁護されれば、彼らはクリュシッポスに容易に対抗できたはずである。
Cum enim concessissent motum nullum esse sine causa, non concederent omnia, quae fierent, fieri causis antecedentibus;
なぜなら、彼らは原因のない運動は存在しないということを認めたとしても、起こるすべてのことが先行する原因によって起こるということは認めないだろうからである。
voluntatis enim nostrae non esse causas externas et antecedentis.
というのも、私たちの意志には、外部の先行する原因は存在しないからである。

語釈・文法注

  1. §19cohibentis — 現在分詞 cohibens の対格複数形(古風な綴りで -is となっている。cohibentesと同等)であり、causas を修飾する。その目的語として efficientiam naturalem を取っており、「自然な作用力を自らのうちに内包している原因」という意味になる。
  2. §22si minus verbis, re — si minus は「そうでなければ」「そうではないにしても」を表す慣用表現。全体で「言葉の上では認めないにしても、事実において(認めざるを得ない)」という譲歩的な対比構造を成している。
  3. §23quo defenso — 関係代名詞を含む奪格絶対構文(quō dēfēnsō)。先行する animi motum voluntarium(心の自発的運動)の擁護を指し、「これが擁護されれば」という意味で条件節のように機能する。
  4. §23voluntatis enim nostrae non esse causas externas et antecedentis — 間接話法における対格不定詞句であり、causas(対格複数、-isは古風な綴り)が主語、esse が不定詞(否定の non を伴う)。voluntatis nostrae は属格(所有・所属または関係)で、「私たちの意志には、外部の先行する原因は存在しない」という意味を表す。

この箇所を引用する

キケロ, 運命について §19-23. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi054.humanitext-lat1:19-23

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。