§8iratum te regi Deiotaro fuisse non erant nescii;
彼らは、あなたがデイオタルス王に対して怒っていたことを知らないわけではありませんでした。
adfectum illum quibusdam incommodis et detrimentis propter offensionem animi tui meminerant, teque cum huic iratum, tum sibi amicum esse cognoverant, quodque apud ipsum te de tuo periculo dicerent, fore putabant ut in exulcerato animo facile fictum crimen insideret.
あなたの心の不快感によって彼がいくつかの不利益や損失を被ったことを彼らは覚えており、あなたがこの王に対して怒っている一方で、自分たちに対しては好意的であることを知っていました。 そして、あなた自身のもとで、あなた自身の危険について弁明するのだから、傷ついたあなたの心には、捏造された罪状が容易に入り込むだろうと考えていたのです。
quam ob rem hoc nos primum metu, Caesar, per fidem et constantiam et clementiam tuam libera, ne residere in te ullam partem iracundiae suspicemur.
それゆえ、カエサルよ、あなたの誠実さと、首尾一貫性、そして慈悲にかけて、私たちがあなたの中にいささかでも怒りの残滓があるのではないかと疑うことのないよう、まずこの恐れから私たちを解放してください。
per dexteram istam te oro quam regi Deiotaro hospes hospiti porrexisti, istam, inquam, dexteram non tam in bellis neque in proeliis quam in promissis et fide firmiorem.
あなたが客人から客人へとデイオタルス王に差し伸べたその右手に懸けて、私はあなたに懇願します。 その右手、私は言いますが、戦争や戦闘においてよりも、約束と信義において、より堅固なあの右手に懸けて。
tu illius domum inire, tu vetus hospitium renovare voluisti;
あなたは彼の家に入り、古き客人の交わりを新たにする(温める)ことを望まれました。
te eius di penates acceperunt, te amicum et placatum Deiotari regis arae focique viderunt.
彼の守護神(ペナテース)はあなたを迎え入れ、デイオタルス王の祭壇と炉は、友好的で穏やかになったあなたを目にしたのです。
§9cum facile orari, Caesar, tum semel exorari soles.
カエサルよ、あなたは懇願されやすいだけでなく、一度(完全に)懇願されれば聞き届けるのが常です。
nemo umquam te placavit inimicus qui ullas resedisse in te simultatis reliquias senserit.
あなたを和らげた敵対者で、あなたの中に何らかの敵意の残滓が残っているのを感じた者は、かつて一人もいませんでした。
quamquam cui sunt inauditae cum Deiotaro querelae tuae? numquam tu illum accusavisti ut hostem, sed ut amicum officio parum functum, quod propensior in Cn. Pompei amicitiam fuisset quam in tuam: cui tamen ipsi rei veniam te daturum fuisse dicebas, si tum auxilia Pompeio vel si etiam filium misisset, ipse aetatis excusatione usus esset.
もっとも、デイオタルスに対するあなたの不満を耳にしたことのない者など、誰がいるでしょうか。 あなたは決して彼を敵として非難したのではなく、義務を十分に果たさなかった友人として非難したのです。 その理由は、彼があなたに対するよりも、グナエウス・ポンペイウスとの友情へとより傾いていたからでした。 しかし、それ自体についても、もし彼がそのときポンペイウスに援軍を送るか、あるいは息子だけでも送り、自らは年齢を言い訳にしていたならば、あなたは許しを与えたであろうと語っていたではありませんか。
§10ita cum maximis eum rebus liberares, perparvam culpam relinquebas.
このように、あなたが彼を最も重大な事柄から解放したとき、あなたが残した過失はごくわずかなものでした。
itaque non solum in eum non animadvertisti sed omni metu liberavisti, hospitem agnovisti, regem reliquisti.
それゆえ、あなたは彼を罰しなかっただけでなく、あらゆる恐れから解放し、客人として認め、王として(その地位に)留めたのです。
neque enim ille odio tui progressus, sed errore communi lapsus est.
実際、彼はあなたへの憎しみから行動を起こしたのではなく、共通の過ちによって躓いたにすぎません。
is rex quem senatus hoc nomine saepe honorificentissimis decretis appellavisset, quique illum ordinem ab adulescentia gravissimum sanctissimumque duxisset, isdem rebus est perturbatus homo longinquus et alienigena quibus nos in media re publica nati semperque versati.
元老院がその名(王という名)をもって、しばしば最も光栄に満ちた決議において呼びかけたあの王、そして若い頃からあの階級(元老院)を最も重々しく神聖なものとみなしてきたあの王が、国家のただ中に生まれ、常にそこで活動してきた私たちを当惑させたのと同じ事柄によって、遠国に住む外国人として、当惑させられたのです。
§11cum audiret senatus consentientis auctoritate arma sumpta, consulibus, praetoribus, tribunis plebis, nobis imperatoribus rem publicam defendendam datam, movebatur animo et vir huic imperio amicissimus de salute populi Romani extimescebat, in qua etiam suam esse inclusam videbat.
一致団結した元老院の権威によって武器が執られ、執政官、法務官、護民官、そして最高司令官である私たちに国家の防衛が委ねられたと聞いたとき、彼は心から動揺し、この帝国にとって最大の友邦であったこの男は、ローマの人々の安全を深く恐れました。 その安全の中に、自らの安全も含まれていると見ていたからです。
in summo tamen timore quiescendum esse arbitrabatur.
それでも、最大の恐怖の中で、彼は静観すべきだと考えていました。
maxime vero perturbatus est, ut audivit consules ex Italia profugisse, omnis consularis—sic enim ei nuntiabatur—cunctum senatum, totam Italiam effusam.
しかし、執政官たちがイタリアから逃亡し、すべての執政官経験者(コンスラリス)が――彼にはそのように伝えられたのですが――、元老院全体が、イタリア全土が流出したと聞いたとき、彼は実に激しく動揺しました。
talibus enim nuntiis et rumoribus patebat ad orientem via nec ulli veri subsequebantur.
そのような報告や噂によって、東方への道は開かれており、いかなる真実の報告も後に続かなかったからです。
nihil ille de condicionibus tuis, nihil de studio concordiae et pacis, nihil de conspiratione audiebat certorum hominum contra dignitatem tuam.
彼は、あなたの提案についても、調和と平和への熱意についても、あなたの尊厳(地位)に対する特定の者たちの陰謀についても、何も耳にしていませんでした。
quae cum ita essent, tamen usque eo se tenuit quoad a Cn. Pompeio legati ad eum litteraeque venerunt.
事態がこのようであったにもかかわらず、彼はグナエウス・ポンペイウスからの使節と書簡が届くまで、身を控えていたのです。
§12ignosce, ignosce, Caesar, si eius viri auctoritati rex Deiotarus cessit quem nos omnes secuti sumus;
お許しください、お許しください、カエサルよ、もしデイオタルス王が、私たち全員が従ったあの人物の権威に屈したのだとすれば。
ad quem cum di atque homines omnia ornamenta congessissent, tum tu ipse plurima et maxima.
その人物に対して、神々と人間があらゆる栄誉を積み重ね、とりわけあなた自身が最も多く、最も偉大な栄誉を積み重ねたのです。
nec enim, si tuae res gestae ceterorum laudibus obscuritatem attulerunt, idcirco Cn. Pompei memoriam amisimus.
実際、もしあなたの偉業が他者への称賛に陰りをもたらしたとしても、だからといって私たちがグナエウス・ポンペイウスの記憶を失ったわけではありません。
quantum nomen illius fuerit, quantae opes, quanta in omni genere bellorum gloria, quanti honores populi Romani, quanti senatus, quanti tui, quis ignorat? tanto ille superiores vicerat gloria quanto tu omnibus praestitisti.
彼の名がいかに偉大であったか、その富が、あらゆる種類の戦争における栄光が、ローマの人々による、元老院による、そしてあなたによる栄誉がいかに偉大であったか、誰が知らないでしょうか。 彼は、あなたがすべての人に勝っているのと同じほど、その栄光において先人たちに勝っていたのです。
itaque Cn. Pompei bella, victorias, triumphos, consulatus admirantes numerabamus: tuos enumerare non possumus.
それゆえ、私たちはグナエウス・ポンペイウスの戦争、勝利、凱旋式、執政官職を感嘆しながら数え上げていましたが、あなたのそれを数え上げることは(多すぎて)できません。