§8iratum te regi Deiotaro fuisse non erant nescii;
그들은 당신이 데이오타루스 왕에게 화가 나 있었다는 것을 모르지 않았습니다.
adfectum illum quibusdam incommodis et detrimentis propter offensionem animi tui meminerant, teque cum huic iratum, tum sibi amicum esse cognoverant, quodque apud ipsum te de tuo periculo dicerent, fore putabant ut in exulcerato animo facile fictum crimen insideret.
당신의 불쾌함으로 인해 그가 어떤 불편과 손실을 겪었는지를 그들은 기억하고 있었으며, 당신이 이 왕에게는 화가 나 있는 한편, 자신들에게는 우호적이라는 것을 알고 있었습니다. 그리고 당신이 지켜보는 가운데 당신 자신의 위험에 대해 변론하는 것이었기에, 상처 입은 마음에 조작된 죄목이 쉽게 자리 잡을 것이라고 생각했습니다.
quam ob rem hoc nos primum metu, Caesar, per fidem et constantiam et clementiam tuam libera, ne residere in te ullam partem iracundiae suspicemur.
그러므로 카이사르여, 당신의 신의와 일관성, 그리고 자비에 기대어, 우리로 하여금 당신 안에 어떤 노여움의 잔재도 남아 있다고 의심하지 않도록, 우선 이 두려움에서 우리를 풀어 주십시오.
per dexteram istam te oro quam regi Deiotaro hospes hospiti porrexisti, istam, inquam, dexteram non tam in bellis neque in proeliis quam in promissis et fide firmiorem.
당신이 손님에서 손님으로 데이오타루스 왕에게 내밀었던 그 오른손에 의지하여 당신께 간청합니다. 전쟁이나 전투에서보다도 약속과 신의에 있어서 더 견고한, 내 말은, 바로 그 오른손에 의지하여 말입니다.
tu illius domum inire, tu vetus hospitium renovare voluisti;
당신은 그의 집에 들어가기를 원하셨고, 옛 수호의 정을 새롭게 하기를 원하셨습니다.
te eius di penates acceperunt, te amicum et placatum Deiotari regis arae focique viderunt.
그의 가신들이 당신을 영접했고, 데이오타루스 왕의 제단과 화로는 우호적이고 노여움을 푼 당신을 보았습니다.
§9cum facile orari, Caesar, tum semel exorari soles.
카이사르여, 당신은 간청을 쉽게 받아들일 뿐만 아니라, 일단 간청이 수용되면 한 번에 완전히 노여움을 푸는 것이 예사입니다.
nemo umquam te placavit inimicus qui ullas resedisse in te simultatis reliquias senserit.
당신의 화를 누그러뜨린 원수 중에서, 당신 안에 반목의 잔재가 조금이라도 남아 있는 것을 느낀 사람은 일찍이 아무도 없었습니다.
quamquam cui sunt inauditae cum Deiotaro querelae tuae? numquam tu illum accusavisti ut hostem, sed ut amicum officio parum functum, quod propensior in Cn.
하지만 당신과 데이오타루스 사이의 원망을 듣지 못한 사람이 누구이겠습니까? 당신은 그를 결코 적으로서 고발한 것이 아니라, 당신의 우정보다 그나이우스 폼페이우스와의 우정으로 더 기울어져 있었기에, 의무를 다하지 못한 친구로서 고발한 것뿐입니다.
Pompei amicitiam fuisset quam in tuam: cui tamen ipsi rei veniam te daturum fuisse dicebas, si tum auxilia Pompeio vel si etiam filium misisset, ipse aetatis excusatione usus esset.
그러나 그 일 자체에 대해서도, 만일 당시에 그가 폼페이우스에게 원군을 보냈거나, 혹은 아들이라도 보냈고, 자신은 나이를 핑계 삼았더라면, 당신이 용서해 주었을 것이라고 말씀하지 않으셨습니까.
§10ita cum maximis eum rebus liberares, perparvam culpam relinquebas.
이처럼 당신이 그를 가장 중대한 일들로부터 면제해 주었을 때, 당신이 남겨둔 과실은 아주 미미한 것이었습니다.
itaque non solum in eum non animadvertisti sed omni metu liberavisti, hospitem agnovisti, regem reliquisti.
그리하여 당신은 그를 처벌하지 않았을 뿐만 아니라, 모든 두려움에서 해방해 주었고, 손님으로 인정했으며, 왕의 지위에 남겨두었습니다.
neque enim ille odio tui progressus, sed errore communi lapsus est.
사실 그는 당신에 대한 미움에서 움직인 것이 아니라, 공통된 오해로 인해 실족한 것입니다.
is rex quem senatus hoc nomine saepe honorificentissimis decretis appellavisset, quique illum ordinem ab adulescentia gravissimum sanctissimumque duxisset, isdem rebus est perturbatus homo longinquus et alienigena quibus nos in media re publica nati semperque versati.
원로원이 일찍이 이 이름으로 종종 가장 영예로운 결의에서 불렀던 그 왕, 그리고 젊은 시절부터 저 계급을 가장 장엄하고 신성하게 여겼던 그 왕이, 국가의 한가운데서 태어나 언제나 활동해 온 우리를 당혹스럽게 했던 바로 그 일들 때문에, 머나먼 타국의 이방인으로서 당혹스러움을 겪은 것입니다.
§11cum audiret senatus consentientis auctoritate arma sumpta, consulibus, praetoribus, tribunis plebis, nobis imperatoribus rem publicam defendendam datam, movebatur animo et vir huic imperio amicissimus de salute populi Romani extimescebat, in qua etiam suam esse inclusam videbat.
일치단결한 원로원의 권위로 무기가 집행되고, 집정관, 법무관, 호민관, 그리고 사령관인 우리에게 국가 방위가 임무로 주어졌다는 소식을 들었을 때, 그는 마음 깊이 동요했고, 이 제국에 가장 우호적이었던 이 남자는 로마 인민의 안녕을 몹시 두려워했습니다. 그 안녕 속에 자신의 안녕도 포함되어 있음을 보았기 때문입니다.
in summo tamen timore quiescendum esse arbitrabatur.
그러나 극심한 공포 속에서도 그는 정관해야 마땅하다고 생각했습니다.
maxime vero perturbatus est, ut audivit consules ex Italia profugisse, omnis consularis—sic enim ei nuntiabatur—cunctum senatum, totam Italiam effusam.
하지만 집정관들이 이탈리아에서 도망쳤고, 모든 집정관 역임자들이――그에게는 그렇게 보고되었습니다만――, 원로원 전체가, 이탈리아 전역이 유출되었다는 소식을 들었을 때, 그는 참으로 격렬하게 동요했습니다.
talibus enim nuntiis et rumoribus patebat ad orientem via nec ulli veri subsequebantur.
그러한 소식과 소문들로 인해 동방으로 가는 길은 열려 있었고, 어떤 진실한 소식도 뒤따르지 않았기 때문입니다.
nihil ille de condicionibus tuis, nihil de studio concordiae et pacis, nihil de conspiratione audiebat certorum hominum contra dignitatem tuam.
그는 당신의 제안에 대해서도, 화합과 평화에 대한 열망에 대해서도, 당신의 존엄에 대항한 특정 인물들의 음모에 대해서도 아무것도 듣지 못했습니다.
quae cum ita essent, tamen usque eo se tenuit quoad a Cn. Pompeio legati ad eum litteraeque venerunt.
사정이 그러했음에도 불구하고, 그는 그나이우스 폼페이우스로부터 사절들과 서한이 올 때까지 자신을 자제하며 기다렸습니다.
§12ignosce, ignosce, Caesar, si eius viri auctoritati rex Deiotarus cessit quem nos omnes secuti sumus;
용서하십시오, 용서하십시오, 카이사르여, 만일 데이오타루스 왕이 우리 모두가 따랐던 그 인물의 권위에 굴복했다면 말입니다.
ad quem cum di atque homines omnia ornamenta congessissent, tum tu ipse plurima et maxima.
그 인물에 대해 신들과 인간들이 모든 영예를 쏟아부었으며, 특히 당신 자신도 가장 많고 가장 위대한 영예를 쏟아부었던 분입니다.
nec enim, si tuae res gestae ceterorum laudibus obscuritatem attulerunt, idcirco Cn. Pompei memoriam amisimus.
왜냐하면 당신의 업적이 다른 모든 이들의 찬사를 무색하게 만들었을지라도, 그렇다고 해서 우리가 그나이우스 폼페이우스의 기억을 잃어버린 것은 아니기 때문입니다.
quantum nomen illius fuerit, quantae opes, quanta in omni genere bellorum gloria, quanti honores populi Romani, quanti senatus, quanti tui, quis ignorat? tanto ille superiores vicerat gloria quanto tu omnibus praestitisti.
그의 이름이 얼마나 위대했는지, 그 자원이 얼마나 막강했는지, 온갖 종류의 전쟁에서의 영광이 얼마나 대단했는지, 로마 인민들의 영예가, 원로원의 영예가, 그리고 당신이 그에게 보낸 영예가 얼마나 컸는지 누가 모르겠습니까? 그는 당신이 모든 사람보다 뛰어난 것과 마찬가지로, 그 영광에서 선인들을 능가했습니다.
itaque Cn.
그리하여 우리는 그나이우스 폼페이우스의 전쟁, 승리, 개선식, 집정관직을 감탄하며 세어보곤 했습니다.
Pompei bella, victorias, triumphos, consulatus admirantes numerabamus: tuos enumerare non possumus.
하지만 당신의 것은 다 열거할 수조차 없습니다.