§13ad eum igitur rex Deiotarus venit hoc misero fatalique bello quem antea iustis hostilibusque bellis adiuverat, quocum erat non hospitio solum verum etiam familiaritate coniunctus, et venit vel rogatus ut amicus, vel arcessitus ut socius, vel evocatus ut is qui senatui parere didicisset: postremo venit ut ad fugientem, non ut ad insequentem, id est ad periculi, non ad victoriae societatem.
それゆえ、デイオタルス王はこの悲惨で破滅的な戦争において、以前には正当な対外戦争で自らが援助し、客人の交わりだけでなく親密な交友関係によっても結ばれていたあの人物のもとへ赴いたのでした。 そして、友人として請われて赴き、あるいは同盟者として招集されて赴き、あるいは元老院に従うことを学んだ者として召集されて赴いたのです。 最後に、彼は追跡する者のもとへではなく、逃亡する者のもとへ赴きました。 すなわち、勝利の同盟ではなく、危険の共同関係へと。
itaque Pharsalico proelio facto a Pompeio discessit;
それゆえ、ファルサロスの戦いが終わると、彼はポンペイウスのもとを去りました。
spem infinitam persequi noluit;
際限のない希望を追い求めることを望まなかったのです。
vel officio si quid debuerat, vel errori si quid nescierat, satis factum esse duxit;
義務に対して負うべきことがあったにせよ、誤りに対して知らなかったことがあったにせよ、すでに十分果たされたと考えたのでした。
domum se contulit, teque Alexandrinum bellum gerente utilitatibus tuis paruit.
彼は自宅に戻り、あなたがアレクサンドリア戦争を戦っている間、あなたの便宜に従いました。
§14ille exercitum Cn. Domiti, amplissimi viri, suis tectis et copiis sustentavit;
彼は、きわめて高貴な人物であるグナエウス・ドミティウスの軍隊を、自らの宿舎と物資で維持しました。
ille Ephesum ad eum quem tu ex tuis fidelissimum et probatissimum omnibus delegisti pecuniam misit;
彼はエフェソスへ、あなたが自らの部下の中で最も忠実で、万人から最も信頼されている者として選んだ人物に向けて、資金を送りました。
ille iterum, ille tertio auctionibus factis pecuniam dedit qua ad bellum uterere;
彼は二度、三度と、競売を行ってまで、あなたが戦争で使うための資金を提供しました。
ille corpus suum periculo obiecit, tecumque in acie contra Pharnacem fuit tuumque hostem esse duxit suum.
彼は自らの体を危険にさらし、あなたとともにファルナケスに対する戦列に加わり、あなたの敵を自らの敵とみなしたのです。
quae quidem a te in eam partem accepta sunt, Caesar, ut eum amplissimo regis honore et nomine adfeceris.
これらのことは、カエサルよ、確かにあなたによって好意的に受け止められたので、あなたは彼に王としての最も栄誉ある地位と名前を授けたのでした。
§15is igitur non modo a te periculo liberatus sed etiam honore amplissimo ornatus, arguitur domi te suae interficere voluisse: quod tu, nisi eum furiosissimum iudicas, suspicari profecto non potes.
それゆえ、あなたによって危険から救われただけでなく、最も栄誉ある地位を授けられたその人物が、自らの邸宅においてあなたを殺害しようとしたと告発されているのです。 このことを、あなたが彼を完全に狂っていると判断しない限り、決して疑うことはできないはずです。
ut enim omittam cuius tanti sceleris fuerit in conspectu deorum penatium necare hospitem, cuius tantae importunitatis omnium gentium atque omnis memoriae clarissimum lumen exstinguere, cuius ferocitatis victorem orbis terrae non extimescere, cuius tam inhumani et ingrati animi, a quo rex appellatus esset, in eo tyrannum inveniri—ut haec omittam, cuius tanti furoris fuit omnis reges, quorum multi erant finitimi, omnis liberos populos, omnis socios, omnis provincias, omnia denique omnium arma contra se unum excitare? quonam ille modo cum regno, cum domo, cum coniuge, cum carissimo filio distractus esset, tanto scelere non modo perfecto sed etiam cogitato?
なぜなら、守護神の御前で客人(客友)を殺害することがいかに大きな大罪であるか、あらゆる民族およびすべての記憶における最も輝かしい光を消し去ることがいかに大きな非道であるか、全世界の勝者を恐れないことがいかに狂暴なことか、自らを王と呼んでくれた相手の中に僭主を見いだすことがいかに非人間的で恩知らずな心であるか、については省略するとしても、――これらを省略するとしても、隣国に多くがいたすべての王たち、すべての自由市民、すべての同盟者、すべての属州、そして最後にすべての者のすべての武器を、自分一人の敵として呼び起こすことが、いかに大きな狂気であったろうか。 このような大罪が、成し遂げられた場合はもちろん、ただ計画されただけでも、彼はどうして自分の王国、自分の家、自分の妻、そして最愛の息子と引き離されずに済んだでしょうか。
§16at, credo, haec homo inconsultus et temerarius non videbat.
だが、思うに、この思慮に欠け、無謀な男は、これらのことを見ていなかったのだ。
quis consideratior illo, quis tectior, quis prudentior? quamquam hoc loco Deiotarum non tam ingenio et prudentia quam fide et religione vitae defendendum puto.
彼よりも慎重な者が、より用心深く、より賢明な者が誰かいようか。 もっとも、この点において、私はデイオタルスを彼の才能や思慮深さによってというよりは、その生涯における誠実さと信心深さによって擁護すべきだと考えている。
nota tibi est hominis probitas, C. Caesar, noti mores, nota constantia.
ガイウス・カエサルよ、あなたはこの男の誠実さを知っており、その品性を知っており、その一貫性を知っている。
cui porro qui modo populi Romani nomen audivit, Deiotari integritas, gravitas, virtus, fides non audita est? quod igitur facinus nec in hominem imprudentem caderet propter metum praesentis exiti, nec in facinerosum, nisi esset idem amentissimus, id vos et a viro optimo et ab homine minime stulto cogitatum esse confingitis?
さらに、ローマの人々の名前を一度でも聞いたことのある者で、デイオタルスの気高さ、威厳、徳、誠実さを耳にしたことのない者が誰一人としていようか。 それゆえ、差し迫った滅亡への恐怖のゆえに思慮のない男にも起こり得ず、また同時に極めて狂気じみていない限りは悪党にさえ起こり得ないような悪行を、あなたがたは、きわめて優れた人物であり、かつ決して愚かではない男によって計画されたのだと捏造しているのだろうか。
§17at quam non modo non credibiliter, sed ne suspiciose quidem!
cum
inquit
Blucium venisses et domum regis hospitis tui devertisses, locus erat quidam in quo erant ea composita quibus te rex munerari constituerat.
だが、なんと信じがたいだけでなく、疑惑を抱かせることさえできないことか! 「あなたが」と彼は言う、「ブルキウムに到着し、あなたの客人である王の家に立ち寄ったとき、王があなたに贈り物をすることに決めていた品々が整えられていたある部屋があった。
huc te e balneo, prius quam accumberes, ducere volebat.
彼は、あなたが食事の席に横たわる前に、浴場からあなたをここへ案内しようとした。
erant enim armati ut te interficerent in eo ipso loco conlocati.
というのも、そのまさにその場所に、あなたを殺害するために武装した兵士たちが配置されていたからである。
en crimen, en causa, cur regem fugitivus, dominum servus accuset.
」これが見よ、逃亡者が王を、奴隷が主人を告発する罪状であり、理由なのだ。
ego mehercules, Caesar, initio, cum est ad me ita causa delata, Phidippum medicum, servum regium, qui cum legatis missus esset, ab isto adulescente esse corruptum, hac sum suspicione percussus:
medicum indicem subornavit;
私は本当に、カエサルよ、最初にこの事件が私にこのように持ち込まれ、使節とともに送られていた王の医師ピディップスが、あの若者によって買収されたと聞いたとき、このような疑念に襲われた。
finget videlicet aliquod crimen veneni.
「医師を密告者として抱き込んだのだから、明らかに毒殺の罪をでっち上げるのだろう」と。
etsi a veritate longe, tamen a consuetudine criminandi non multum res abhorrebat.
それは真実からは程遠いとしても、告発の常套手段からはそれほど外れてはいなかった。