Humanitext Reader

キケロ · デイオタルス王弁護 §33-37

カエサルの寛大さとデイオタルスの徳

7 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは、カエサルが僭主であるという告発が根拠のない噂話に過ぎないことを論じ、カエサルの寛大さを称える。そして、デイオタルスがカエサルに対して何ら不満を抱いておらず、与えられた「王」の称号に深く感謝し、逆境にあってもその卓越した徳を保ち続けていることを強調する。

§33at quam acute conlecta crimina! Blesamius inquit,—eius enim nomine, optimi viri nec tibi ignoti, male dicebat tibi— ad regem inquit scribere solebat te in invidia esse, tyrannum existimari, statua inter reges posita animos hominum vehementer offensos, plaudi tibi non solere.
しかし、何と鋭く集められた告発だろう! 「ブレサミウスが」と彼は言う。 ――というのも、あなたにとっても未知ではない、極めて優れた人物である彼の名において、彼はあなたを誹謗していたのだが――「王に宛てて、あなたが反感を買っており、僭主とみなされており、王たちの間に立像が置かれたことで人々の心が激しく憤慨しており、あなたに拍手が送られることがなくなっている、と書くのが常であった」と彼は言う。
nonne intellegis, Caesar, ex urbanis malevolorum sermunculis haec ab istis esse conlecta? Blesamius tyrannum Caesarem scriberet? multorum enim capita civium viderat, multos iussu Caesaris vexatos, verberatos, necatos, multas adflictas et eversas domos, armatis militibus refertum forum! quae semper in civili victoria sensimus, ea te victore non vidimus.
カエサルよ、これらはあの者たちが、都会の悪意ある者たちのたわいもない噂話から集めたものであると、理解できないのか。 ブレサミウスがカエサルを僭主などと書くだろうか。 なぜなら、彼は多くの市民の首がはねられるのを見たのだろうか、カエサルの命令によって多くの者が苦しめられ、鞭打たれ、殺されるのを、多くの家が打ちひしがれ、覆されるのを、武装した兵士で満たされたフォルムを見たのだろうか。 私たちが内乱の勝利において常に感じてきたこと、それをあなたが勝者であるときには、私たちは見なかったのだ。
§34solus, inquam, es, C. Caesar, cuius in victoria ceciderit nemo nisi armatus.
ガイウス・カエサルよ、私は言う、あなたは、その勝利において武装した者以外には誰も倒れなかった唯一の人である。
et quem nos liberi in summa populi Romani libertate nati non modo non tyrannum sed etiam clementissimum in victoria ducimus, is Blesamio qui vivit in regno tyrannus videri potest? nam de statua quis queritur, una praesertim, cum tam multas videat? valde enim invidendum est eius statuis cuius tropaeis non invidemus.
そして、ローマ人民のこの上ない自由の中に生まれた自由な身である私たちが、僭主でないどころか、勝利において極めて慈悲深いとみなしているその人が、王政の中に生きているブレサミウスに、僭主と見えることがあろうか。 なぜなら、とりわけそれが1体にすぎないのに、これほど多くの彫像を見ている中で、誰が彫像について不満を言うだろうか。 というのも、私たちがその戦勝記念碑を妬まないような人の、その彫像を大いに妬まねばならないというのか。
nam si locus adfert invidiam, nullus est ad statuam quidem rostris clarior.
なぜなら、もし場所が妬みをもたらすのだとしても、少なくとも彫像にとっては演壇(ロストラ)ほど輝かしい場所はないからである。
de plausu autem quid respondeam? qui nec desideratus umquam in te est et non numquam obstupefactis hominibus ipsa admiratione compressus est et fortasse eo praetermissus quia nihil volgare te dignum videri potest.
また、拍手については何と答えようか。 それは、あなたに対して一度も求められたことがなく、また、時には人々が圧倒され、その感嘆そのものによって差し控えられ、おそらくは、いかなる俗っぽいものもあなたにふさわしいとは思われないという理由で省略されたのである。
§35nihil a me arbitror praeteritum, sed aliquid ad extremam partem causae reservatum.
私は、自分によって何も見落とされたものはないと考えているが、ただ、弁護の最後の部分のために、あるものが残されていると考えている。
id autem aliquid quid est? te ut plane Deiotaro reconciliet oratio mea.
ところで、そのあるものとは何か。 それは、私の演説があなたをデイオタルスと完全に和解させることである。
non enim iam metuo ne illi tu suscenseas;
というのも、私はもはや、あなたが彼に対して怒りを抱くのではないかと恐れてはいない。
illud vereor ne tibi illum suscensere aliquid suspicere: quod abest longissime, mihi crede, Caesar.
私が恐れているのは、彼があなたに対していくらか怒りを抱いているのではないかと、あなたが疑うことである。 それは真実から最も遠いことだ。 私を信じてほしい、カエサルよ。
quid enim retineat per te meminit, non quid amiserit;
なぜなら、彼はあなたが残してくれたものを覚えているのであり、何を失ったかをではないからである。
neque se a te multatum arbitratur, sed, cum existimares multis tibi multa esse tribuenda, quo minus a se qui in altera parte fuisset ea sumeres non recusavit.
また、彼は自分があなたによって罰せられたとは思っていない。 むしろ、あなたが多くの人々に多くのものを与えねばならないと考えていたときに、別の一方に属していた自分から、あなたがそれらを受け取ることを拒まなかったのだ。
§36etenim si Antiochus Magnus ille, rex Asiae, cum, postea quam a L. Scipione devictus Tauro tenus regnare iussus est, omnem hanc Asiam quae est nunc nostra provincia amisisset, dicere est solitus benigne sibi a populo Romano esse factum, quod nimis magna procuratione liberatus modicis regni terminis uteretur, potest multo facilius hoc se Deiotarus consolari.
実際、もしアジアの王、あの偉大なるアンティオコスが、ルキウス・スキピオに打ち負かされた後、タウロス山脈までを支配するよう命じられ、今や我々の属州となっているこのアジア全土を失ったとき、「自分は過度に大きな統治の重荷から解放され、適度な王国の境界を享受しているのだから、ローマ人民によって自分は親切に扱われたのだ」と言うのが常であったとするなら、デイオタルスはそれよりはるかに容易に、自らをこのことによって慰めることができる。
ille enim furoris multam sustulerat, hic erroris.
なぜなら、前者は狂気の罰を、後者は過ちの罰を受けたからである。
omnia tu Deiotaro, Caesar, tribuisti, cum et ipsi et filio nomen regium concessisti.
カエサルよ、あなたが彼自身と息子に「王」という称号を認めたとき、あなたはデイオタルスにすべてを与えたのである。
hoc nomine retento atque servato nullum beneficium populi Romani, nullum iudicium de se senatus imminutum putat.
この称号が保持され、守られている以上、彼はローマ人民のいかなる恩恵も、元老院の彼に対するいかなる決定も、損なわれたとはみなさない。
Magno animo et erecto est, nec umquam succumbet inimicis, ne fortunae quidem.
彼は偉大で毅然とした精神の持ち主であり、決して敵に、運命にさえも屈することはない。
§37multa se arbitratur et peperisse ante factis et habere in animo atque virtute, quae nullo modo possit amittere.
彼は、過去の業績によって自らが生み出し、かつ自身の精神と徳の中に保持している多くのもの、いかなる方法でも失うことのできない多くのものを、自分が所有していると考えている。
quae enim fortuna aut quis casus aut quae tanta possit iniuria omnium imperatorum de Deiotaro decreta delere? ab omnibus est enim is ornatus qui, postea quam in castris esse potuit per aetatem, in Asia, Cappadocia, Ponto, Cilicia, Syria bella gesserunt: senatus vero iudicia de illo tam multa tamque honorifica, quae publicis populi Romani litteris monumentisque consignata sunt, quae umquam vetustas obruet aut quae tanta delebit oblivio? quid de virtute eius dicam, de magnitudine animi, gravitate, constantia? quae omnes docti atque sapientes summa, quidam etiam bona sola esse dixerunt, eisque non modo ad bene sed etiam ad beate vivendum contentam esse virtutem.
なぜなら、いかなる運命、いかなる偶然、あるいはいかなる甚大な不正が、すべての将軍たちのデイオタルスに関する決定を消し去ることができようか。 というのも、彼は、年齢的に軍隊に身を置くことができるようになって以来、アジア、カッパドキア、ポントス、キリキア、シリアにおいて戦争を遂行したすべての将軍たちから、栄誉を授けられたからである。 また、ローマ人民の公式文書や記念碑に刻まれている、元老院の彼に対するこれほど多く、これほど名誉ある決定を、いかなる歳月が埋もれさせ、いかなる甚大な忘却が消し去るというのか。 彼の徳、精神の偉大さ、重厚さ、不屈さについて、私は何を言おうか。 これらを、すべての学者や賢者たちは最大の善、ある人々は唯一の善であると言い、また、よく生きるためだけでなく幸福に生きるためにも、徳だけで十分であると言ったのである。

語釈・文法注

  1. 33Blesamius tyrannum Caesarem scriberet? — 接続法未完了過去(scriberet)を用いた修辞疑問で、過去における不信や反実仮想(「ブレサミウスがカエサルを僭主などと書くことがあったろうか、いや、あるはずがない」)を表す。
  2. 34valde enim invidendum est eius statuis — 動詞 invidere は与格を支配するため、受動態は非人称(invidendum est)となり、本来の目的語である与格(statuis)がそのまま維持される。
  3. 35ne tibi illum suscensere aliquid suspicere — ne 節内の suspicere はデポネント動詞 suspicor の接続法現在2人称単数形(-ris の異形 -re)。その目的語として、対格 illum と不定詞 suscensere からなる対格不定詞句(「彼が怒っていること」)をとる。aliquid は副詞的に機能する。
  4. 36dicere est solitus — solitus est dicere(言うのが常であった)という通常の語順から、助動詞 est が不定詞と過去分詞の間に割り込む倒置(hyperbaton)が生じている。

この箇所を引用する

キケロ, デイオタルス王弁護 §33-37. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi034.humanitext-lat2:33-37

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。