Humanitext Reader

キケロ · デイオタルス王弁護 §23-27

使者派遣と中傷の告発に対する反論

5 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは、デイオタルスがカエキリウスに使者を送ったという疑惑や劣悪な騎兵を支援したという告発を否定し、さらにカエサルに対する敵意や、酒に酔って裸で踊ったという中傷を王の徳性と経歴を示して反駁する。

§23at misit ad nescio quem Caecilium: sed eos quos misit, quod ire noluerunt, in vincla coniecit.
しかし、彼はカエキリウスとかいう名の誰のもとにか(使者を)送りました。 しかし、送られた者たちが、行くことを拒んだため、彼は彼らを鎖につなぎました。
non quaero quam veri simile sit aut non habuisse regem quos mitteret aut eos qui missi essent non paruisse, aut, qui dicto audientes in tanta re non fuissent, eos vinctos potius quam necatos.
私は、王が送るべき人々を持っていなかったということ、あるいは、送られた者たちが従わなかったということ、あるいは、これほど重大な事柄において言葉に従わなかった者たちが、殺されるのではなくむしろ鎖につながれたということが、どれほどありそうにないことかを問うつもりはありません。
sed tamen cum ad Caecilium mittebat, utrum causam illam victam esse nesciebat an Caecilium istum magnum hominem putabat? quem profecto is qui optime nostros homines novit vel quia non nosset vel si nosset, contemneret.
しかしながら、彼がカエキリウスのもとに(使者を)送っていたとき、あの(ポンペイウス派の)大義が敗北したことを彼は知らなかったのでしょうか、それとも、かのカエキリウスを偉大な人物だと思っていたのでしょうか。 我が国の人々を最もよく知っているあの王なら、この男を知らなかったがゆえに、あるいは、もし知っていたとしても、確実に軽蔑したことでしょう。
§24addit etiam illud, equites non optimos misisse.
彼はまた、最良とは言えない騎兵を送ったということも付け加えています。
credo, Caesar, nihil ad tuum equitatum, sed misit ex eis quos habuit electos.
カエサルよ、私は信じていますが、あなたの騎兵隊とは比べるべくもありませんが、彼は自分が持っていた者の中から、選りすぐりの者たちを送ったのです。
ait nescio quem ex eo numero servum iudicatum.
彼は、その数の中の誰とも知れぬ者が奴隷であると判決されたと言っています。
non arbitror, non audivi: sed in eo, etiam si accidisset, culpam regis nullam fuisse arbitrarer.
私はそうは思いませんし、聞いたこともありません。 しかしその点について、たとえそれが起こっていたとしても、王の過失は全くなかったと私は判断したことでしょう。
alieno autem a te animo quo modo? speravit, credo, difficilis tibi Alexandreae fore exitus propter regionum naturam et fluminis.
しかし、あなたに対して反感を抱いていたというのは、どのようにしてでしょうか。 彼は、地形と川の性質のために、アレクサンドリアにおいてあなたにとって(包囲からの)脱出が困難になるだろうと期待したのだ、と(告発者は)思うのでしょう。
at eo tempore ipso pecuniam dedit, exercitum aluit, ei quem Asiae praefeceras nulla in re defuit;
しかし、まさにその時に、彼は資金を提供し、軍隊を養い、あなたがアジアの長に任命した者に対していかなる点でも不履行はありませんでした。
tibi victori non solum ad hospitium sed ad periculum etiam atque ad aciem praesto fuit.
勝利したあなたに対して、もてなしのためだけでなく、危険に対しても、そして戦列に対しても、彼は付き従っていたのです。
§25secutum bellum est Africanum.
アフリカ戦争が続きました。
graves de te rumores, qui etiam furiosum illum Caecilium excitaverunt.
あなたに関する深刻な噂が流れ、それはあのかき乱されたカエキリウスをも奮い立たせたほどでした。
quo tum rex animo, qui auctionatus sit seseque spoliare maluerit quam tibi pecuniam non subministrare.
そのとき、あなたに資金を提供しないことよりは、むしろ自らを剥ぎ取る(財産を失う)ことを望んで(自らの財産を)競売にかけた王が、どのような心境であったでしょうか。
at eo inquit tempore ipso Nicaeam Ephesumque mittebat qui rumores Africanos exciperent et celeriter ad se referrent.
「しかし、まさにその時に」と彼は言います、「彼はアフリカからの噂を聞き出し、速やかに自分に報告させるために、ニカイアやエフェソスに使者を送っていたのです。
itaque cum esset ei nuntiatum Domitium naufragio perisse, te in castello circumsederi, de Domitio dixit versum Graecum eadem sententia qua etiam nos habemus Latinum: " pereant amici, dum inimici una intercidant.
」したがって、ドミティウスが難破して死んだこと、あなたが城砦で包囲されていることが彼に告げられたとき、彼はドミティウスについて、我々がラテン語でも持っているのと同じ趣旨のギリシア語の詩句を口にしました。 "友よ滅びよ、敵もともに滅びるならば。
" quod ille, si tibi esset inimicissimus, numquam tamen dixisset: ipse enim mansuetus, versus immanis.
"この言葉を、彼は、たとえあなたに対して最も敵対的であったとしても、決して言わなかったでしょう。 なぜなら、彼自身は温和であり、詩句は残酷だからです。
qui autem Domitio poterat esse amicus, qui tibi esset inimicus? tibi porro inimicus cur esset a quo, cum vel interfici belli lege potuisset, regem et se et filium suum constitutos esse meminisset?
しかし、あなたに対して敵であるような者が、どうしてドミティウスにとって友であり得たでしょうか。 さらに、戦争の法の下で殺されることさえあり得た自分に対して、あなたによって、王として自分も自分の息子も地位を定められたことを記憶していた彼が、なぜあなたに対して敵であるというのでしょうか。
§26quid deinde? furcifer quo progreditur? ait hac laetitia Deiotarum elatum vino se obruisse in convivioque nudum saltavisse.
次に何か。 あの悪党はどこまで増長するのでしょうか。 彼は、デイオタルスがこの喜びに浮かれ、ワインに溺れ、宴席で裸で踊ったと言っています。
quae crux huic fugitivo potest satis supplici adferre? Deiotarum saltantem quisquam aut ebrium vidit umquam? omnes sunt in illo rege virtutes, quod te, Caesar, ignorare non arbitror, sed praecipue singularis et admiranda frugalitas: etsi hoc verbo scio laudari reges non solere.
どのような十字架が、この逃亡者に十分な処罰をもたらし得るでしょうか。 デイオタルスが踊っているところ、あるいは酔っているところを、かつて誰かが見たでしょうか。 その王にはあらゆる徳が備わっています。 カエサルよ、私はあなたがそれを知らないとは思いませんが、特に並外れて称賛すべきなのは質素さです。 もっとも、この言葉によって王たちが称賛されるのは普通ではないことを、私は知っていますが。
Frugi hominem dici non multum habet laudis in rege: fortem, iustum, severum, gravem, magni animi, largum, beneficum, liberalem: hae sunt regiae laudes, illa privata est.
王において「質素な男」と呼ばれることは、大した称賛にはなりません。 勇敢、公正、厳格、重厚、高邁な精神、寛大、恵み深い、気前が良いこと。 これらが王に対する称賛であり、あの(質素さという)のは私人のものです。
ut volet quisque, accipiat: ego tamen frugalitatem, id est modestiam et temperantiam, virtutem maximam iudico.
各人が望むようにそれを受け取るがよい。 しかし私は、質素さ、すなわち控えめさと節制こそが、最大の美徳であると判断します。
haec in illo est ab ineunte aetate cum a cuncta Asia, cum a magistratibus legatisque nostris, tum ab equitibus Romanis qui in Asia negotiati sunt perspecta et cognita.
この美徳は、彼の若い頃から、全アジアによって、また我が国の政務官や使節たちによって、さらにはアジアで商売を営んできたローマの騎士たちによって、見抜かれ、知られていました。
§27multis ille quidem gradibus officiorum erga rem publicam nostram ad hoc regium nomen ascendit;
彼は確かに、我が国家に対する多くの義務(奉仕)の段階を経て、この王の名へと登りつめました。
sed tamen quicquid a bellis populi Romani vacabat, cum hominibus nostris consuetudines, amicitias, res rationesque iungebat, ut non solum tetrarches nobilis sed etiam optimus pater familias et diligentissimus agricola et pecuarius haberetur.
しかしながら、ローマ人民の戦争から免れていた時はいつでも、我が国の人々と交際、友情、そして取引や勘定を結び、その結果、彼は高貴なテトラルケスとしてだけでなく、最も優れた一家の主、最も勤勉な農夫、そして牧畜業者とみなされるようになりました。
qui igitur adulescens nondum tanta gloria praeditus nihil umquam nisi severissime et gravissime fecerit, is ea existimatione eaque aetate saltavit?
それゆえ、若者であった頃、まだこれほどの栄誉を備えていなかった時にも、極めて厳格かつ重厚にしかいかなることも行わなかったような人物が、その(高い)評判と、その(高齢の)年齢において、踊ったりしたでしょうか。

語釈・文法注

  1. §23quem profecto — 関係代名詞 quem は文頭で接続的に機能し、先行する Caecilius を指す。条件を表す副詞節として、原因の quia non nosset(知らなかったがゆえに、接続法は他者の主観を示す)と、反実仮想条件の si nosset(もし知っていたとしても)が vel... vel... で対比的に並置され、帰結節 contemneret(接続法未完了過去:軽蔑したであろうに)へと導かれている。
  2. §24nihil ad tuum equitatum — 動詞 esse が省略された省略構文であり、nihil [est] ad... の形で「〜と比較すれば無に等しい、全く及ばない」という対比の慣用表現を構成している。
  3. §25dum inimici una intercidant — 接続詞 dum が接続法(intercidant)を伴うことで、「〜でありさえすれば、〜という条件で」という制限・条件の節を形成している。主節の pereant も願望を表す接続法現在である。
  4. §26Frugi — 名詞 frux(果実、価値)の与格に由来する不変化形容詞であり、「実りある、質素な、有能な」を意味する。ここでは対格不定詞句の主語補語として機能しており、dici(〜と呼ばれること)の主語(一般人)に対する述語となっている。

この箇所を引用する

キケロ, デイオタルス王弁護 §23-27. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi034.humanitext-lat2:23-27

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。