§23at misit ad nescio quem Caecilium: sed eos quos misit, quod ire noluerunt, in vincla coniecit.
하지만 그는 카에킬리우스인지 뭔지 하는 자에게 (사절을) 보냈습니다. 그러나 그가 보낸 자들이 가기를 거부했다는 이유로 그들을 쇠사슬에 채웠습니다.
non quaero quam veri simile sit aut non habuisse regem quos mitteret aut eos qui missi essent non paruisse, aut, qui dicto audientes in tanta re non fuissent, eos vinctos potius quam necatos.
나는 왕이 보낼 사람이 없었다는 것이나, 혹은 보내진 자들이 복종하지 않았다는 것이나, 혹은 이토록 중대한 일에서 말에 순종하지 않은 자들이 죽임을 당하는 대신 쇠사슬에 묶였다는 것이 얼마나 있을 법하지 않은 일인지 묻지 않겠습니다.
sed tamen cum ad Caecilium mittebat, utrum causam illam victam esse nesciebat an Caecilium istum magnum hominem putabat? quem profecto is qui optime nostros homines novit vel quia non nosset vel si nosset, contemneret.
그러나 어쨌든 그가 카에킬리우스에게 보낼 때, 저 대의가 패배했다는 것을 몰랐던 것입니까, 아니면 당신이 말하는 그 카에킬리우스가 위대한 인물이라고 생각했던 것입니까? 우리 사람들을 가장 잘 아는 이(데이오타루스 왕)라면, 그를 몰랐기 때문에든, 혹은 알았다고 하더라도 확실히 그를 경멸했을 것입니다.
§24addit etiam illud, equites non optimos misisse.
그는 또한 가장 훌륭하지는 않은 기병들을 보냈다는 사실을 덧붙입니까.
credo, Caesar, nihil ad tuum equitatum, sed misit ex eis quos habuit electos.
카이사르여, 내 생각에 그것은 당신의 기병대에 비할 바는 못 되지만, 그는 자신이 보유한 자들 중에서 엄선된 자들을 보냈습니다.
ait nescio quem ex eo numero servum iudicatum.
그는 그 수중에 있던 누구인지 모를 자가 노예로 판정되었다고 말합니다.
non arbitror, non audivi: sed in eo, etiam si accidisset, culpam regis nullam fuisse arbitrarer.
나는 그렇게 생각하지 않고 들은 바도 없습니다. 하지만 그 점에 관해서는, 설령 그런 일이 일어났다고 하더라도 왕의 잘못은 전혀 없었다고 판단했을 것입니다.
alieno autem a te animo quo modo? speravit, credo, difficilis tibi Alexandreae fore exitus propter regionum naturam et fluminis.
¦9 그런데 당신에 대해 딴마음을 품었다는 것은 무슨 뜻입니까? 그는 지형과 강의 성격 때문에 아돌프와 알렉산드리아에서 당신의 탈출이 어려울 것이라고 기대했다는 것입니다.
at eo tempore ipso pecuniam dedit, exercitum aluit, ei quem Asiae praefeceras nulla in re defuit;
하지만 바로 그 시기에 그는 돈을 주고 군대를 먹였으며, 당신이 아시아의 통치자로 임명한 자에게 어떤 일에서도 소홀함이 없었습니다.
tibi victori non solum ad hospitium sed ad periculum etiam atque ad aciem praesto fuit.
승리한 당신에게 환대뿐만 아니라 위험과 전선에 이르기까지 그는 대기하고 있었습니다.
§25secutum bellum est Africanum.
아프리카 전쟁이 뒤따랐습니다.
graves de te rumores, qui etiam furiosum illum Caecilium excitaverunt.
당신에 대한 심각한 소문들이 돌았고, 이는 저 광분한 카에킬리우스마저 자극했습니다.
quo tum rex animo, qui auctionatus sit seseque spoliare maluerit quam tibi pecuniam non subministrare.
그때 당신에게 돈을 대지 않는 것보다 차라리 자신을 벌거숭이로 만드는(재산을 잃는) 편을 택하여 경매를 벌였던 왕이 어떤 마음이었겠습니까?
at eo
inquit
tempore ipso Nicaeam Ephesumque mittebat qui rumores Africanos exciperent et celeriter ad se referrent. itaque cum esset ei nuntiatum Domitium naufragio perisse, te in castello circumsederi, de Domitio dixit versum Graecum eadem sententia qua etiam nos habemus Latinum:
"
pereant amici, dum inimici una intercidant.
"그러나 바로 그 시기에" 그가 말하기를, "그는 아프리카의 소문을 입수하여 자신에게 신속히 보고하도록 니카이아와 에페소스에 사절을 보내고 있었습니다." 그리하여 도미티우스가 난파로 사망하고 당신이 성채에 포위되었다는 소식이 그에게 전해졌을 때, 그는 도미티우스에 대해 우리도 라틴어로 가지고 있는 것과 같은 뜻의 그리스어 시구를 말했습니다. "친구들이 망할지어다, 원수들도 함께 쓰러진다면.
"
quod ille, si tibi esset inimicissimus, numquam tamen dixisset: ipse enim mansuetus, versus immanis.
"이 말을 그는 설령 당신에게 가장 적대적이었다 하더라도 결코 하지 않았을 것입니다. 그 자신은 온화하지만 이 시구는 잔혹하기 때문입니다.
qui autem Domitio poterat esse amicus, qui tibi esset inimicus? tibi porro inimicus cur esset a quo, cum vel interfici belli lege potuisset, regem et se et filium suum constitutos esse meminisset?
그런데 당신에게 원수인 자가 어떻게 도미티우스에게는 친구가 될 수 있었겠습니까? 하물며 전쟁법에 따라 죽임을 당할 수도 있었던 당신으로부터, 자신과 자기 아들이 왕으로 세워졌음을 기억하고 있는 그가 왜 당신에게 원수가 되겠습니까?
§26quid deinde? furcifer quo progreditur? ait hac laetitia Deiotarum elatum vino se obruisse in convivioque nudum saltavisse.
그다음은 무엇입니까? 그 악당 놈은 어디까지 나아갑니까? 그는 데이오타루스가 이 기쁨에 들떠 술에 취해 비틀거렸고, 연회에서 발가벗고 춤을 추었다고 말합니다.
quae crux huic fugitivo potest satis supplici adferre? Deiotarum saltantem quisquam aut ebrium vidit umquam? omnes sunt in illo rege virtutes, quod te, Caesar, ignorare non arbitror, sed praecipue singularis et admiranda frugalitas: etsi hoc verbo scio laudari reges non solere.
어떤 십자가 형벌이 이 도망자에게 충분한 벌이 될 수 있겠습니까? 데이오타루스가 춤을 추거나 술에 취한 모습을 일찍이 누가 본 적이 있습니까? 저 왕에게는 모든 미덕이 있으니, 카이사르여, 당신이 이를 모르시리라 생각지 않지만, 특히 독보적이고 감탄스러운 것은 절약(질박함)입니다. 비록 이 단어로 왕들을 찬양하는 것이 관례가 아님은 내 알고 있습니다만.
Frugi hominem dici non multum habet laudis in rege: fortem, iustum, severum, gravem, magni animi, largum, beneficum, liberalem: hae sunt regiae laudes, illa privata est.
왕에게 '절약하는 사람'이라 불리는 것은 그다지 찬사가 되지 못합니다. 용맹함, 공정함, 엄격함, 중후함, 도량의 넓음, 넉넉함, 은혜로움, 관대함 등이 왕에 대한 찬사이며, 저것은 사적인 미덕입니다.
ut volet quisque, accipiat: ego tamen frugalitatem, id est modestiam et temperantiam, virtutem maximam iudico.
누구나 원하는 대로 받아들이라 하십시오. 그러나 나는 절약, 즉 중용과 절제를 가장 큰 미덕으로 여깁니다.
haec in illo est ab ineunte aetate cum a cuncta Asia, cum a magistratibus legatisque nostris, tum ab equitibus Romanis qui in Asia negotiati sunt perspecta et cognita.
이것은 그가 젊었을 때부터 아시아 전역과 우리 정무관 및 사절들, 그리고 아시아에서 일하던 로마 기사들에 의해 지켜보아 지고 알려진 바 있습니다.
§27multis ille quidem gradibus officiorum erga rem publicam nostram ad hoc regium nomen ascendit;
그는 참으로 우리 공화국에 대한 많은 헌신의 단계를 거쳐 이 왕의 이름에 올랐습니다.
sed tamen quicquid a bellis populi Romani vacabat, cum hominibus nostris consuetudines, amicitias, res rationesque iungebat, ut non solum tetrarches nobilis sed etiam optimus pater familias et diligentissimus agricola et pecuarius haberetur.
하지만 로마 인민의 전쟁에서 벗어나 있을 때면 언제나 우리 사람들과 교제와 우정, 거래와 계책을 맺었고, 그 결과 고귀한 영주(테트라르케스)일 뿐만 아니라 훌륭한 가장이자 가장 근면한 농부이자 목축업자로 여겨졌습니다.
qui igitur adulescens nondum tanta gloria praeditus nihil umquam nisi severissime et gravissime fecerit, is ea existimatione eaque aetate saltavit?
그러므로 젊은 시절 아직 그만한 영광을 갖추지 못했을 때조차 지극히 엄격하고 중후하게가 아니면 결코 아무 일도 하지 않았던 이가, 그러한 명성과 그러한 나이에 춤을 추었겠습니까?