§18quid ait medicus? nihil de veneno.
医師は何と言っているでしょうか。 毒殺については何も言っていません。
at id fieri potuit primum occultius in potione, in cibo; deinde etiam impunius fit quod, cum est factum, negari potest.
しかし、それは第一に、飲み物や食べ物の中で、より隠密に行われ得たでしょうし、第二に、実行された場合でも否定できるため、より罰を免れやすいのです。
si palam te interemisset, omnium in se gentium non solum odia sed etiam arma convertisset: si veneno, Iovis illius hospitalis numen numquam celare potuisset, homines fortasse celasset.
もし彼があなたを公然と殺害していたなら、あらゆる民族の憎悪だけでなく、武器をも自分に向けさせていたことでしょう。 もし毒殺であったなら、人々に対してはあるいは隠し通せたかもしれませんが、あの客人の保護者たるユピテルの神威を隠すことは決してできなかったでしょう。
quod igitur et conari occultius et efficere cautius potuit, id tibi et medico callido et servo, ut putabat, fideli non credidit: de armis, de ferro, de insidiis celare te noluit?
したがって、より隠密に企て、より慎重に実行できたはずのその手段を、彼は(カエサルよ、あなたに言っておきますが)あの賢い医師であり、かつ彼が忠実な奴隷であると思っていた男にすら委ねなかったというのに、武器について、剣について、陰謀については、あなたに対して隠すことを望まなかったというのでしょうか。
§19at quam festive crimen contexitur!
tua te
inquit
eadem quae saepe fortuna servavit: negavisti tum te inspicere velle.
だが、なんと巧妙に罪状が組み立てられていることでしょう。 「いつもの、度重なるあなたの幸運があなたを救ったのです。 そのとき、あなたはそれを見たくないと拒んだのですから」と彼は言います。
quid postea? an Deiotarus, re illo tempore non perfecta, continuo dimisit exercitum? nullus erat alius insidiandi locus? at eodem te, cum cenavisses, rediturum dixeras, itaque fecisti.
その後はどうですか。 デイオタルスは、その時に事が成就しなかったからといって、ただちに軍隊を解散したとでもいうのですか。 陰謀を企てる場所は他になかったのですか。 しかし、あなたは夕食をとった後に同じ場所に戻るつもりだと言っており、実際にそうされました。
Horam unam aut duas eodem loco armatos, ut conlocati fuerant, retineri magnum fuit? cum in convivio comiter et iucunde fuisses, tum illuc isti, ut dixeras: quo in loco Deiotarum talem erga te cognovisti qualis rex Attalus in P. Africanum fuit, cui magnificentissima dona, ut scriptum legimus, usque ad Numantiam misit ex Asia, quae Africanus inspectante exercitu accepit.
配置されていた通りに、武装した者たちをその同じ場所に1時間か2時間とどめておくことが、それほど大変なことだったでしょうか。 あなたが宴席で親しく愉快に過ごされたあと、言われていた通りにそこへ行かれました。 その場所で、あなたはデイオタルスがあなたに対して、アッタロス王がプブリウス・アフリカヌスに対して示したのと同じような気高さを有していることを知られたのです。 私たちが文献で読んでいるように、アッタロス王はアジアからヌマンティアにまで、きわめて豪華な贈り物を送り、アフリカヌスはそれを軍隊が見守る中で受け取りました。
quod cum praesens Deiotarus regio animo et more fecisset, tu in cubiculum discessisti.
居合わせたデイオタルスが王としての気高い心と流儀でこのことを行ったあと、あなたは寝室へと退かれました。
§20obsecro, Caesar, repete illius temporis memoriam, pone ante oculos illum diem, voltus hominum te intuentium atque admirantium recordare.
カエサルよ、伏してお願いします。 あの時の記憶を呼び起こし、あの日を目の前に描き、あなたを見つめ、称賛していた人々の表情を思い起こしてください。
num quae trepidatio, num qui tumultus, num quid nisi modeste, nisi quiete, nisi ex hominis gravissimi et sanctissimi disciplina? quid igitur causae excogitari potest cur te lautum voluerit, cenatum noluerit occidere?
何か動揺があったでしょうか。 何か混乱があったでしょうか。 控えめで、静かで、最も重厚で神聖な人物の規律にかなったこと以外に、何かあったでしょうか。 では、彼が、あなたがさっぱりしたときには殺そうと望み、夕食を終えたときには殺そうと望まなかった理由として、どのようなものが考えられるでしょうか。
§21in posterum
inquit
diem distulit ut, cum in castellum ventum esset, ibi cogitata perficeret.
「彼は翌日に延期したのです」と彼は言います。 「城砦に到着したときに、そこで企てを実行するためです。
non video causam loci mutandi, sed tamen acta res criminose est.
」私には場所を変更する理由が分かりませんが、しかしともかく、この話は罪深く仕立てられています。
cum
inquit
vomere post cenam te velle dixisses, in balneum te ducere coeperunt: ibi enim erant insidiae.
「夕食のあとに吐きたいとあなたが言われたとき、彼らはあなたを浴場に案内し始めました。 そこに陰謀が仕掛けられていたからです。
at te eadem tua fortuna servavit: in cubiculo malle dixisti.
しかし、同じあなたの幸運があなたを救いました。 あなたは寝室のほうがよいと言われたのです」と彼は言います。
di te perduint, fugitive! ita non modo nihili et improbus, sed fatuus et amens es.
諸神がそなたを滅ぼさんことを、逃亡者よ! そなたは実に、無価値で不誠実なだけでなく、愚かで狂っています。
quid? ille signa aenea in balneo posuerat, quae e balneo in cubiculum transire non possent? habes crimina insidiarum: nihil enim dixit amplius.
何ですって。 彼は浴場に、浴場から寝室へ移動させることのできない青銅の像でも配置していたというのですか。 これが陰謀の告発のすべてです。 彼はこれ以上何も言わなかったのですから。
horum
inquit
eram conscius.
「私はこれらのことを知っていました」と彼は言います。
quid tum? ita ille demens erat ut eum quem conscium tanti sceleris habebat ab se dimitteret, Romam etiam mitteret ubi et inimicissimum sciret esse nepotem suum et C. Caesarem cui fecisset insidias, praesertim cum is unus esset qui posset de absente se indicare?
それで? 彼は、これほどの大罪の共犯者としていた男を、自分のそばから去らせ、それどころかローマにまで送り出すほどに狂っていたというのですか。 そこには、自分の最大の敵である孫がいることも、また自分が陰謀を企てた相手であるガイウス・カエサルがいることも知っていたはずなのに。 とりわけ、その男こそが、不在の自分について密告できる唯一の人物であったというのに。
§22et fratres meos,
inquit,
quod erant conscii, in vincla coniecit.
「また私の兄弟たちも、知っていたために、彼は鎖につなぎました」と彼は言います。
cum igitur eos vinciret quos secum habebat, te solutum Romam mittebat qui eadem scires quae illos scire dicis?
reliqua pars accusationis duplex fuit: una regem in speculis semper fuisse, cum a te animo esset alieno, altera exercitum eum contra te magnum comparasse.
それならば、彼は手元にいた者たちを縛り首にする一方で、彼らが知っているとそなたが言うのと同じことを知っているそなたを、自由の身のままローマへ送ったというのですか。 告発の残りの部分は二つの点からなっていました。 一つは、王があなたに対して反感を抱きつつ、常に隙を伺っていたこと。 もう一つは、彼があなたに対抗して大軍を組織したことです。
de exercitu dicam breviter, ut cetera.
軍隊については、他のことと同様に簡潔に語りましょう。
numquam eas copias rex Deiotarus habuit quibus inferre bellum populo Romano posset, sed quibus finis suos ab excursionibus et latrociniis tueretur et imperatoribus nostris auxilia mitteret.
デイオタルス王は、ローマの人々に戦争を仕掛けることができるような軍隊は決して保有していませんでした。 ただ、自国の国境を侵略や略奪から守り、わが国の将軍たちに援軍を送るためのものを保有していただけです。
atque antea quidem maiores copias alere poterat; nunc exiguas vix tueri potest.
そして、以前は確かに、より大きな軍隊を維持できましたが、今はわずかな軍隊をかろうじて維持できるにすぎません。