§13ad eum igitur rex Deiotarus venit hoc misero fatalique bello quem antea iustis hostilibusque bellis adiuverat, quocum erat non hospitio solum verum etiam familiaritate coniunctus, et venit vel rogatus ut amicus, vel arcessitus ut socius, vel evocatus ut is qui senatui parere didicisset: postremo venit ut ad fugientem, non ut ad insequentem, id est ad periculi, non ad victoriae societatem.
因此,在这场悲惨而灾难性的战争中,德尤塔鲁斯国王来到了那个人身边,他以前曾在正当的对外战争中援助过那个人,与他不仅因宾客之谊,更因亲密的交友关系而紧密相连。 他来此,或是作为朋友被恳请,或是作为同盟者被召集,或是作为学会服从元老院的人被征召。 最后,他去往的是逃亡者那里,而非追击者那里,也就是说,去共享危险,而非共享胜利。
itaque Pharsalico proelio facto a Pompeio discessit; spem infinitam persequi noluit; vel officio si quid debuerat, vel errori si quid nescierat, satis factum esse duxit; domum se contulit, teque Alexandrinum bellum gerente utilitatibus tuis paruit.
因此,在法萨卢斯战役之后,他便离开了庞培;他不想追求无休止的希望;他认为,无论是为了尽责(如果他曾有所欠缺),还是为了纠错(如果他曾因无知而犯错),自己都已经做得足够了;他回到了家乡,并在你进行亚历山大战争期间,服从了你的利益需求。
§14ille exercitum Cn. Domiti, amplissimi viri, suis tectis et copiis sustentavit; ille Ephesum ad eum quem tu ex tuis fidelissimum et probatissimum omnibus delegisti pecuniam misit; ille iterum, ille tertio auctionibus factis pecuniam dedit qua ad bellum uterere; ille corpus suum periculo obiecit, tecumque in acie contra Pharnacem fuit tuumque hostem esse duxit suum.
他用自己的房屋和物资维持了高贵的格奈乌斯·多米提乌斯的军队;他向以弗所送去了资金,送给那个你在部下中选出的最忠诚、最受所有人认可的人;他第二次、第三次通过拍卖筹集并提供资金供你在战争中使用;他置身于危险之中,与你一起并肩作战对抗法尔纳克斯,并将你的敌人视作自己的敌人。
quae quidem a te in eam partem accepta sunt, Caesar, ut eum amplissimo regis honore et nomine adfeceris.
恺撒,这些行为确实被你以极大的好意所接受,以至于你授予了他最崇高的国王荣誉与称号。
§15is igitur non modo a te periculo liberatus sed etiam honore amplissimo ornatus, arguitur domi te suae interficere voluisse: quod tu, nisi eum furiosissimum iudicas, suspicari profecto non potes.
因此,这位不仅被你免除危险,而且被授予最崇高荣誉的人,竟被指控想要在自己家里杀害你:这件事,除非你认为他完全疯了,否则你绝不可能产生怀疑。
ut enim omittam cuius tanti sceleris fuerit in conspectu deorum penatium necare hospitem, cuius tantae importunitatis omnium gentium atque omnis memoriae clarissimum lumen exstinguere, cuius ferocitatis victorem orbis terrae non extimescere, cuius tam inhumani et ingrati animi, a quo rex appellatus esset, in eo tyrannum inveniri—ut haec omittam, cuius tanti furoris fuit omnis reges, quorum multi erant finitimi, omnis liberos populos, omnis socios, omnis provincias, omnia denique omnium arma contra se unum excitare? quonam ille modo cum regno, cum domo, cum coniuge, cum carissimo filio distractus esset, tanto scelere non modo perfecto sed etiam cogitato?
因为,且不说在祖先神面前杀害宾客是多么巨大的罪行,熄灭所有民族和全部历史中最明亮的光芒是多么巨大的非道,不畏惧世界的征服者是多么巨大的狂妄,在曾称他为王的人身上发现暴君是多么不人道和忘恩负义的心肠——且不说这些,激起所有的国王(其中许多是邻国)、所有自由的人民、所有的同盟者、所有的属州,甚至最后所有人的所有武器来对抗他一个人,这又是多么巨大的疯狂? 这种大罪不仅是完成,甚至只要在脑海中筹划一下,他又怎能不与他的王国、他的家庭、他的妻子以及他最爱的儿子分离呢?
§16at, credo, haec homo inconsultus et temerarius non videbat.
但是,我想,这个轻率而鲁莽的人并没有看到这些。
quis consideratior illo, quis tectior, quis prudentior? quamquam hoc loco Deiotarum non tam ingenio et prudentia quam fide et religione vitae defendendum puto.
有谁比他更深思熟虑,有谁更谨慎,有谁更睿智? 然而,在这一点上,我认为为德尤塔鲁斯辩护不应那么看重他的才智与谨慎,而应看重他一生的信义与虔诚。
nota tibi est hominis probitas, C. Caesar, noti mores, nota constantia.
盖乌斯·恺撒,这个人的正直、品行和一贯性是你所熟知的。
cui porro qui modo populi Romani nomen audivit, Deiotari integritas, gravitas, virtus, fides non audita est? quod igitur facinus nec in hominem imprudentem caderet propter metum praesentis exiti, nec in facinerosum, nisi esset idem amentissimus, id vos et a viro optimo et ab homine minime stulto cogitatum esse confingitis?
再者,任何只要听说过罗马人民名字的人,有谁没有听说过德尤塔鲁斯的崇高、庄重、美德与信义呢? 因此,一个由于害怕眼前的灭顶之灾而绝不会发生在粗心人身上,也绝不会发生在恶棍身上(除非他同时也是个疯子)的恶行,你们竟然捏造说它是由一个极其优秀且绝非愚蠢的人所筹划的吗?
§17at quam non modo non credibiliter, sed ne suspiciose quidem!
cum
inquit
Blucium venisses et domum regis hospitis tui devertisses, locus erat quidam in quo erant ea composita quibus te rex munerari constituerat.
但是,这不仅令人难以置信,甚至连令人起疑都算不上! “当你,”他说,“来到布鲁基乌姆并下榻在你的东道主国王的家中时,有一个房间,里面摆放着国王决定赠送给你的礼物。
huc te e balneo, prius quam accumberes, ducere volebat.
他想在你入席就餐前,把你从浴室引到这里。
erant enim armati ut te interficerent in eo ipso loco conlocati.
因为当时那地方正部署着武装人员要杀害你。
en crimen, en causa, cur regem fugitivus, dominum servus accuset.
”看啊,这就是罪名,这就是逃亡者指控国王、奴隶指控主人的理由。
ego mehercules, Caesar, initio, cum est ad me ita causa delata, Phidippum medicum, servum regium, qui cum legatis missus esset, ab isto adulescente esse corruptum, hac sum suspicione percussus:
medicum indicem subornavit; finget videlicet aliquod crimen veneni.
恺撒,天地良心,起初当这个案子以这种方式呈报给我,说随使团一同被派去的王室御医菲迪普斯已被那个年轻人收买时,我曾受到过这样的怀疑:“他买通了一个医生作为密告者;显而易见,他要捏造某种下毒的罪名。
etsi a veritate longe, tamen a consuetudine criminandi non multum res abhorrebat.
”虽然这离事实很远,但与通常的控告套路相差并不大。