§13ad eum igitur rex Deiotarus venit hoc misero fatalique bello quem antea iustis hostilibusque bellis adiuverat, quocum erat non hospitio solum verum etiam familiaritate coniunctus, et venit vel rogatus ut amicus, vel arcessitus ut socius, vel evocatus ut is qui senatui parere didicisset: postremo venit ut ad fugientem, non ut ad insequentem, id est ad periculi, non ad victoriae societatem.
그러므로 데이오타루스 왕은 이 비참하고 파멸적인 전쟁에서, 이전에 정당한 대외 전쟁에서 자신이 원조했으며 손님으로서뿐만 아니라 긴밀한 친교로도 맺어져 있던 그 인물에게로 갔습니다. 그리고 그는 친구로서 청해졌거나, 동맹자로서 불려갔거나, 혹은 원로원에 복종하는 법을 배운 자로서 소집되어 갔던 것입니다. 마지막으로 그는 추격하는 자에게가 아니라 도망치는 자에게로 갔으니, 곧 승리의 동맹이 아니라 위험의 공동체로 나아간 것이었습니다.
itaque Pharsalico proelio facto a Pompeio discessit;
그리하여 파르살루스 전투가 끝나자 그는 폼페이우스에게서 떠났습니다.
spem infinitam persequi noluit;
끝없는 희망을 좇기를 원하지 않았던 것입니다.
vel officio si quid debuerat, vel errori si quid nescierat, satis factum esse duxit;
의무에 관하여 빚진 것이 있었든, 혹은 무지로 인한 오류에 대해 알지 못했던 것이 있었든, 이미 충분히 이행되었다고 생각했습니다.
domum se contulit, teque Alexandrinum bellum gerente utilitatibus tuis paruit.
그는 집으로 돌아갔고, 당신이 아클렉산드리아 전쟁을 치르는 동안 당신의 편의에 따랐습니다.
§14ille exercitum Cn. Domiti, amplissimi viri, suis tectis et copiis sustentavit;
그는 매우 존귀한 인물인 그나이우스 도미티우스의 군대를 자신의 처소와 물자로 유지했습니다.
ille Ephesum ad eum quem tu ex tuis fidelissimum et probatissimum omnibus delegisti pecuniam misit;
그는 에페소스로, 당신이 당신의 수하들 중에서 가장 충실하고 만인에게 가장 검증된 자로 선택한 그 인물에게 돈을 보냈습니다.
ille iterum, ille tertio auctionibus factis pecuniam dedit qua ad bellum uterere;
그는 두 번, 세 번이나 경매를 붙여가며 당신이 전쟁에 쓸 자금을 대어주었습니다.
ille corpus suum periculo obiecit, tecumque in acie contra Pharnacem fuit tuumque hostem esse duxit suum.
그는 자신의 몸을 위험에 내던졌고, 당신과 함께 파르나케스에 맞선 전선에 섰으며, 당신의 원수를 자신의 원수로 여겼습니다.
quae quidem a te in eam partem accepta sunt, Caesar, ut eum amplissimo regis honore et nomine adfeceris.
카이사르여, 이 일들은 참으로 당신에게 호의적으로 받아들여져, 당신은 그에게 왕이라는 가장 드높은 영예와 이름을 부여하셨던 것입니다.
§15is igitur non modo a te periculo liberatus sed etiam honore amplissimo ornatus, arguitur domi te suae interficere voluisse: quod tu, nisi eum furiosissimum iudicas, suspicari profecto non potes.
그리하여 당신에 의해 위험에서 벗어났을 뿐만 아니라 가장 드높은 영예까지 얻은 그가, 자신의 집에서 당신을 죽이려 했다고 기소되어 있습니다. 이 일은 당신이 그를 완전히 미친 사람으로 보지 않는 한, 참으로 결코 의심하실 수 없는 일입니다.
ut enim omittam cuius tanti sceleris fuerit in conspectu deorum penatium necare hospitem, cuius tantae importunitatis omnium gentium atque omnis memoriae clarissimum lumen exstinguere, cuius ferocitatis victorem orbis terrae non extimescere, cuius tam inhumani et ingrati animi, a quo rex appellatus esset, in eo tyrannum inveniri—ut haec omittam, cuius tanti furoris fuit omnis reges, quorum multi erant finitimi, omnis liberos populos, omnis socios, omnis provincias, omnia denique omnium arma contra se unum excitare? quonam ille modo cum regno, cum domo, cum coniuge, cum carissimo filio distractus esset, tanto scelere non modo perfecto sed etiam cogitato?
왜냐하면, 수호신들이 보는 앞에서 손님을 죽이는 것이 얼마나 큰 대죄인지, 온 인류와 모든 역사 속에서 가장 찬란한 빛을 꺼버리는 것이 얼마나 큰 무도함인지, 온 세상의 정복자를 두려워하지 않는 것이 얼마나 큰 광포함인지, 자신을 왕이라 불러준 분에게서 참주를 찾아내는 것이 얼마나 비인도적이고 배은망덕한 마음인지에 대해서는 생략한다 하더라도, ――이러한 것들을 생략한다 하더라도, 이웃에 많았던 모든 왕들, 모든 자유 시민들, 모든 동맹자들, 모든 속주들, 그리고 마침내 모든 사람의 모든 무기를 자신 한 사람에게 대적하도록 자극하는 것은 얼마나 큰 광기였겠습니까? 그러한 대죄가 단지 완수되었을 때뿐만 아니라 생각만 되었더라도, 그가 어찌 자신의 왕국과 집, 아내, 그리고 가장 사랑하는 아들과 갈라지지 않을 수 있었겠습니까?
§16at, credo, haec homo inconsultus et temerarius non videbat.
하지만, 생각건대, 이 사려 깊지 못하고 경솔한 인간은 이러한 것들을 보지 못했던 모양입니다.
quis consideratior illo, quis tectior, quis prudentior? quamquam hoc loco Deiotarum non tam ingenio et prudentia quam fide et religione vitae defendendum puto.
그보다 더 신중한 자가, 더 조심성 있는 자가, 더 현명한 자가 누가 있겠습니까? 비록 이 자리에서 나는 데이오타루스를 그의 재능과 사려 깊음보다는, 그의 삶이 보여준 신의와 신앙심으로 변호해야 마땅하다고 생각하지만 말입니다.
nota tibi est hominis probitas, C. Caesar, noti mores, nota constantia.
가이우스 카이사르여, 당신은 이 사람의 올곧음을 알고 계시고, 그 품성을 알고 계시며, 그 일관성을 알고 계십니다.
cui porro qui modo populi Romani nomen audivit, Deiotari integritas, gravitas, virtus, fides non audita est? quod igitur facinus nec in hominem imprudentem caderet propter metum praesentis exiti, nec in facinerosum, nisi esset idem amentissimus, id vos et a viro optimo et ab homine minime stulto cogitatum esse confingitis?
게다가 로마 인민의 이름을 들어본 적이 있는 자라면 누구인들 데이오타루스의 청렴함, 품위, 미덕, 신의를 듣지 못했겠습니까? 그러므로 눈앞의 파멸에 대한 두려움 때문에 사려 깊지 못한 이에게도 일어날 리 없고, 지극히 광기 어린 자가 아닌 이상 악한 자에게도 일어날 리 없는 악행을, 당신들은 지극히 훌륭한 인물이자 결코 어리석지 않은 남자에 의해 계획된 것이라고 날조하고 있는 것입니까?
§17at quam non modo non credibiliter, sed ne suspiciose quidem!
cum
inquit
Blucium venisses et domum regis hospitis tui devertisses, locus erat quidam in quo erant ea composita quibus te rex munerari constituerat.
하지만 얼마나 믿기 힘들 뿐만 아니라, 의구심조차 자아내지 못하는 일입니까! "당신이," 그가 말하기를, "블루키움에 이르러 당신의 주선인인 왕의 집으로 들어갔을 때, 왕이 당신에게 선물하기로 결정해 둔 물건들이 정리되어 있던 어떤 방이 있었습니다.
huc te e balneo, prius quam accumberes, ducere volebat.
그는 당신이 식사 자리에 눕기 전에, 목욕탕에서 당신을 이리로 데려가고자 했습니다.
erant enim armati ut te interficerent in eo ipso loco conlocati. en crimen, en causa, cur regem fugitivus, dominum servus accuset.
왜냐하면 당신을 죽이기 위해 무장한 자들이 바로 그 방에 배치되어 있었기 때문입니다." 보십시오, 이것이 탈영병이 왕을, 노예가 주인을 고발하는 죄목이며 이유입니다.
ego mehercules, Caesar, initio, cum est ad me ita causa delata, Phidippum medicum, servum regium, qui cum legatis missus esset, ab isto adulescente esse corruptum, hac sum suspicione percussus:
medicum indicem subornavit;
카이사르여, 맹세컨대 처음에 사건이 내게 이처럼 전달되어, 사절들과 함께 파견되었던 왕의 의사 피디푸스가 저 젊은이에 의해 매수되었다고 했을 때, 나는 다음과 같은 의심에 사로잡혔습니다.
finget videlicet aliquod crimen veneni. etsi a veritate longe, tamen a consuetudine criminandi non multum res abhorrebat.
'의사를 밀고자로서 포섭했으니, 보아하니 독살 음모 같은 죄를 꾸며내겠구나.' 비록 진실과는 거리가 멀었지만, 고발의 상투적인 수법에서는 그리 벗하지 않는 일이었기 때문입니다.