§22cessit auctoritati amplissimi viri vel potius paruit: una est profectus cum eis quorum erat una causa.
トゥベロは、極めて高貴な人物の権威に屈した、というよりはむしろ従いました。 彼は、同じ大義を持つ人々とともに、一歩を踏み出しました。
tardius iter fecit;
彼は旅を遅らせました。
itaque in Africam venit iam occupatam.
そのため、すでに占拠されていたアフリカに到着しました。
hinc in Ligarium crimen oritur vel ira potius.
ここから、リガリウスに対する告発、あるいはむしろ怒りが生じます。
nam si crimen est voluisse, non minus magnum est vos Africam, arcem omnium provinciarum, natam ad bellum contra hanc urbem gerendum, obtinere voluisse quam aliquem se maluisse.
なぜなら、もし[アフリカを]望んだことが罪であるなら、あなた方が、すべての属州の要塞であり、この都市に対する戦争を遂行するために生まれたアフリカを、保持することを望んだのは、誰かが自分自身[そこに留まること]を好んだことより、決して小さくない罪だからです。
atque is tamen aliquis Ligarius non fuit: Varus imperium se habere dicebat;
しかし、その誰かとはリガリウスではありませんでした。 ウァルスが自ら命令権を持っていると言っていました。
fascis certe habebat.
確かに、彼はファスケスを保持していました。
§23sed quoquo modo se illud habet, haec querela, Tubero, vestra quid valet?
recepti in provinciam non sumus.
しかし、その件がどのようであれ、トゥベロよ、あなた方のこの不満はいったい何の役に立つのでしょうか。 「私たちは属州に受け入れられませんでした。
quid, si essetis? Caesarine eam tradituri fuistis an contra Caesarem retenturi? vide quid licentiae, Caesar, nobis tua liberalitas det vel potius audaciae.
」もし受け入れられていたら、どうだったでしょうか。 カエサルにそれを引き渡すつもりだったのですか、それともカエサルに敵対して保持するつもりだったのですか。 カエサルよ、あなたの寛大さ、いやむしろ大胆さが、私たちにどれほどの勝手気ままさを与えているかを見てください。
si responderit Tubero, Africam, quo senatus eum sorsque miserat, tibi patrem suum traditurum fuisse, non dubitabo apud ipsum te cuius id eum facere interfuit gravissimis verbis eius consilium reprehendere.
もしトゥベロが、元老院と鬮が彼を送り出したアフリカを、自らの父があなたに引き渡すつもりであったと答えるなら、私は、それを行うことが彼自身の利益であったあなた自身の前で、極めて厳しい言葉で彼の計画を非難することを躊躇しないでしょう。
non enim, si tibi ea res grata fuisset, esset etiam approbata.
なぜなら、たとえそのことがあなたに好都合であったとしても、認められたわけではないからです。
§24sed iam hoc totum omitto, non ultra offendam tuas patientissimas auris quam ne Tubero quod numquam cogitavit facturus fuisse videatur.
しかし、今や私はこの全体を省きましょう。 トゥベロが、決して考えもしなかったことを行うつもりであったかのように見えないようにする以外には、あなたの極めて忍耐強い耳をこれ以上害することはないでしょう。
veniebatis igitur in provinciam, unam ex omnibus huic victoriae maxime infensam, in qua rex potentissimus inimicus huic causae, aliena voluntas conventus firmi atque magni.
それゆえ、あなた方は属州へとやって来ました。 そこはすべての属州の中でこの[カエサルの]勝利に対して最も敵対的な場所であり、そこでは極めて強力な王がこの大義の敵であり、強力で大規模な居留地の意向もまた敵対的でした。
quaero: quid facturi fuistis? quamquam quid facturi fueritis dubitem, cum videam quid feceritis? prohibiti estis in provincia vestra pedem ponere et prohibiti summa cum iniuria.
私は尋ねます。 あなた方は何をするつもりだったのですか。 もっとも、あなた方が何をしたかを見ているのに、何をするつもりであったかを私が疑うでしょうか。 あなた方は自らの属州に足を踏み入れることを禁じられ、しかも極めて大きな不当さをもって禁じられたのです。
§25quo modo id tulistis? acceptae iniuriae querelam ad quem detulistis? nempe ad eum cuius auctoritatem secuti in societatem belli veneratis.
あなた方はそれをどのように耐えたのですか。 受けた不当な仕打ちに対する不満を、誰に訴え出たのですか。 言うまでもなく、その権威に従って戦争の同盟に加わった、あの人物[ポンペイウス]にです。
quod si Caesaris causa in provinciam veniebatis, ad eum profecto exclusi provincia venissetis.
もしカエサルのために属州に来ていたのなら、属州から締め出されたあなた方は、当然カエサルのもとへと行ったはずです。
venistis ad Pompeium.
あなた方はポンペイウスのもとへ行きました。
quae est ergo apud Caesarem querela, cum eum accusetis a quo queramini prohibitos vos contra Caesarem gerere bellum? atque in hoc quidem vel cum mendacio, si voltis, gloriemini per me licet, vos provinciam fuisse Caesari tradituros.
それなら、カエサルの前で不満を述べる理由がどこにあるのでしょうか。 あなた方が、カエサルに対して戦争を遂行することを妨げられたと不満を言っている相手を、告発しているというのに。 そして、この点については、もしお望みなら、あなた方が属州をカエサルに引き渡すつもりであったと、嘘をついてでも誇ることを、私は許可しましょう。
etiam si a Varo et a quibusdam aliis prohibiti estis, ego tamen confitebor culpam esse Ligari qui vos tantae laudis occasione privarit.
たとえウァルスや他の人々によって妨げられたのだとしても、私は、あなた方からそのような大いなる名誉の機会を奪ったリガリウスに非があると認めましょう。
§26sed vide, quaeso, Caesar, constantiam ornatissimi viri L. Tuberonis, quam ego, quamvis ipse probarem, ut probo, tamen non commemorarem, nisi a te cognovissem in primis eam virtutem solere laudari.
しかし、カエサルよ、きわめて誉れ高い人L・トゥベロの節操をどうか見てください。 私自身はそれを是認するが(実際に是認していますが)、あなたがその徳を特に称賛されるのを常としていると知っていなければ、私は言及しなかったでしょう。
quae fuit igitur umquam in ullo homine tanta constantia? Constantiam dico;
いったいこれほどの節操が、これまでに誰かにあったでしょうか。
nescio an melius patientiam possim dicere.
節操と言いましたが、むしろ忍耐と言うべきか私にはわかりません。
quotus enim istud quisque fecisset ut, a quibus partibus in dissensione civili non esset receptus, essetque etiam cum crudelitate reiectus, ad eas ipsas partis rediret? Magni cuiusdam animi atque eius viri quem de suscepta causa propositaque sententia nulla contumelia, nulla vis, nullum periculum posset depellere.
市民の分裂において、自分が受け入れられず、さらに残酷にも拒絶されたまさにその陣営へと戻るようなことを、いったいどれほど少数の人がしたでしょうか。 それは偉大な精神であり、一度引き受けた大義と掲げた意見から、いかなる侮辱も、いかなる暴力も、いかなる危険も遠ざけることができなかった人物のものです。
§27ut enim cetera paria Tuberoni cum Varo fuissent, honos, nobilitas, splendor, ingenium, quae nequaquam fuerunt, hoc certe praecipuum Tuberonis quod iusto cum imperio ex senatus consulto in provinciam suam venerat.
たとえ、トゥベロとウァルスの間で、名誉、高貴さ、輝かしさ、才能といった他のすべての事柄が同等であったとしても(実際は全くそうではありませんでしたが)、トゥベロにとって次のことは確かに際立っていました。 すなわち、彼が元老院決議に基づき、正当な命令権を持って自らの属州へと赴いたことです。
hinc prohibitus non ad Caesarem ne iratus, non domum ne iners, non aliquam in regionem ne condemnare causam illam quam secutus esset videretur: in Macedoniam ad Cn.
ここから拒絶された彼は、怒っているように見えないためにカエサルのもとへ行くこともせず、無気力に見えないために家に戻ることもせず、自分が従ってきたあの大義を非難しているように見えないために他のいかなる地域へも行かず、マケドニアのG・ポンペイウスの陣営へとやって来ました。
Pompei castra venit, in eam ipsam causam a qua erat reiectus iniuria.
不当にも自分を拒絶したまさにその大義へと。