Humanitext Reader

キケロ · リガリウス弁護 §17-21

犯罪という告発への反論と内乱の運命

4 / 7 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはトゥベロがリガリウスの行為を「犯罪」と呼んだことを批判し、それが内乱による運命的な災厄であったこと、またトゥベロ自身もカエサルに対抗する立場にいたことを指摘し、相手の矛盾を突く。

§17ac primus aditus et postulatio Tuberonis haec, ut opinor, fuit, velle se de Q. Ligari scelere dicere.
そして、トゥベロの最初の接近と告発は、私の思うに、Q・リガリウスの犯罪について語ることを望む、というものでした。
non dubito quin admiratus sis, vel quod nullo de alio quisquam, vel quod is qui in eadem causa fuisset, vel quidnam novi sceleris adferret.
私は、あなたが驚かれたのではないかと疑いません。 他ならぬ他の誰についても誰もそんなことをしなかったことに対して、あるいは、同じ立場にあった彼自身がそれを行ったことに対して、あるいは、彼がいったいどのような新しい犯罪を持ち出すのかに対して。
scelus tu illud vocas, Tubero? cur? isto enim nomine illa adhuc causa caruit.
犯罪、とあなたはそれを呼ぶのですか、トゥベロよ。 なぜですか。 というのも、これまであの立場にはその名が欠けていたからです。
Alii errorem appellant, alii timorem;
ある人々はそれを誤りと呼び、ある人々は恐怖と呼びます。
qui durius, spem, cupiditatem, odium, pertinaciam; qui gravissime, temeritatem: scelus praeter te adhuc nemo.
より厳しく呼ぶ者は、希望、欲望、憎悪、執拗さと呼び、最も重く呼ぶ者は、無謀と呼びます。 犯罪と呼んだ者は、あなたのほかにはこれまで誰もいません。
ac mihi quidem, si proprium et verum nomen nostri mali quaeritur, fatalis quaedam calamitas incidisse videtur et improvidas hominum mentis occupavisse, ut nemo mirari debeat humana consilia divina necessitate esse superata.
そして私にとっては、もし私たちの災厄の固有の、かつ真実の名前が求められるなら、ある運命的な破滅が降りかかり、人間の先見の明のない心を占拠したように思われます。 そのため、人間の計画が神的な不可避性によって打ち負かされたことを、誰も驚くべきではありません。
§18liceat esse miseros—quamquam hoc victore esse non possumus;
私たちが惨めであることを許してください――もっとも、この勝者のもとでは私たちは惨めでありえませんが。
sed non loquor de nobis, de illis loquor qui occiderunt—fuerint cupidi, fuerint irati, fuerint pertinaces: sceleris vero crimine, furoris, parricidi liceat Cn. Pompeio mortuo, liceat multis aliis carere.
しかし私は私たちのことについて話しているのではなく、亡くなった人々について話しているのです――彼らが欲深かったとし、怒っていたとし、執拗であったとしましょう。 しかし、犯罪、狂気、国家反逆という罪状は、亡きG・ポンペイウスにとっても、また他の多くの人々にとっても、免れることを許してください。
quando hoc ex te quisquam, Caesar, audivit, aut tua quid aliud arma voluerunt nisi a te contumeliam propulsare? quid egit tuus invictus exercitus nisi uti suum ius tueretur et dignitatem tuam? quid? tu, cum pacem esse cupiebas, idne agebas ut tibi cum sceleratis an ut cum bonis civibus conveniret?
カエサルよ、誰があなたからこのようなことを聞いたことがあったでしょうか。 あるいは、あなたの武器は、あなた自身から侮辱を退けること以外に何を望んだでしょうか。 あなたの無敵の軍隊は、自らの権利を守り、あなたの威厳を守ること以外に、何をなしたでしょうか。 何ですか。 あなたが平和を望んでいたとき、あなたは自分が犯罪者たちと同調するように、それとも善良な市民たちと同調するようにと、それを企てていたのですか。
§19mihi vero, Caesar, tua in me maxima merita tanta certe non viderentur, si me ut sceleratum a te conservatum putarem.
カエサルよ、私に対するあなたの極めて大きな功績は、私自身が犯罪者としてあなたによって救われたと考えるならば、これほど偉大なものとは確かに思われないでしょう。
quo modo autem tu de re publica bene meritus esses, cum tot sceleratos incolumi dignitate esse voluisses? secessionem tu illam existimavisti, Caesar, initio, non bellum, nec hostile odium, sed civile discidium, utrisque cupientibus rem publicam salvam, sed partim consiliis, partim studiis a communi utilitate aberrantibus.
しかし、あなたがこれほど多くの犯罪者を、その威厳を損なうことなく存続することを望んだというのに、どのようにしてあなたは国家に対して良い功績を立てたと言えたでしょうか。 カエサルよ、あなたは初め、あれを戦争でも敵対的な憎悪でもなく、離反、すなわち市民の分裂であると考えました。 両者が国家の安全を望みながらも、一部は計画において、一部は熱意において、共通の利益から逸脱していたのです。
principum dignitas erat paene par, non par fortasse eorum qui sequebantur;
指導者たちの威厳はほぼ同等であり、従う者たちのそれはおそらく同等ではありませんでした。
causa tum dubia, quod erat aliquid in utraque parte quod probari posset;
当時は大義も疑わしいものでした。 なぜなら、双方に肯定されうる何ものかがあったからです。
nunc melior ea iudicanda est quam etiam di adiuverunt.
今や、神々さえも助けた側が、より優れた側と判断されるべきです。
cognita vero clementia tua quis non eam victoriam probet in qua occiderit nemo nisi armatus?
しかし、あなたの慈悲が知られた今、武装した者以外は誰も死ぬことのなかったその勝利を、誰が認めないでしょうか。
§20sed, ut omittam communem causam, veniamus ad nostram.
しかし、共通の立場については省き、私たちのことに戻りましょう。
utrum tandem existimas facilius fuisse, Tubero, Ligario ex Africa exire an vobis in Africam non venire? poteramusne, inquies, cum senatus censuisset? si me consulis, nullo modo;
トゥベロよ、いったいどちらの方がより容易だったとあなたは考えますか。 リガリウスがアフリカから出ることですか、それともあなた方がアフリカに行かないことですか。 「元老院が決議したのに、とあなたは言うでしょう、私たちにそれができたでしょうか」もし私に意見を求めるなら、とうてい不可能です。
sed tamen Ligarium senatus idem legaverat.
しかしながら、同じ元老院がリガリウスを使節に任命していたのです。
atque ille eo tempore paruit cum parere senatui necesse erat; vos tum paruistis cum paruit nemo qui noluit.
そして、彼は元老院に従うことが必要であった時に従いましたが、あなた方は、従うことを望まない者は誰も従わなかった時に従ったのです。
reprehendo igitur? minime vero.
では、私は非難しているのですか。 いいえ、決してそうではありません。
neque enim licuit aliter vestro generi, nomini, familiae, disciplinae.
というのも、あなた方の家系、名、家族、教育からして、それ以外の行動をとることは許されなかったからです。
sed hoc non concedo ut, quibus rebus gloriemini in vobis, easdem in aliis reprehendatis.
しかし、私は次のことを認めません。 あなた方が自分たちのこととして誇っているその同じ事柄を、他人のこととして非難することです。
§21Tuberonis sors coniecta est ex senatus consulto, cum ipse non adesset, morbo etiam impediretur: statuerat excusari.
トゥベロの任地は元老院決議に基づいて鬮で引かれましたが、彼自身はその場におらず、さらに病気に妨げられていました。 彼は辞退の釈明をすることを決めていました。
haec ego novi propter omnis necessitudines quae mihi sunt cum L. Tuberone: domi una eruditi, militiae contubernales, post adfines, in omni vita familiares;
私は、L・トゥベロとの間にあるあらゆる親密な関係ゆえに、これらのことを知っています。 私たちは家ではともに学び、軍隊では戦友であり、のちには親族となり、全生涯を通じての親友でした。
magnum etiam vinculum quod isdem studiis semper usi sumus.
私たちが常に同じ学問を追求してきたことも、大きな絆です。
scio Tuberonem domi manere voluisse: sed ita quidam agebant, ita rei publicae sanctissimum nomen opponebant ut, etiam si aliter sentiret, virorum tamen ipsorum pondus sustinere non posset.
私は、トゥベロが家に留まることを望んでいたのを知っています。 しかし、ある人々がそのように働きかけ、そのように国家のきわめて神聖な名を持ち出してきたため、たとえ彼が異なる考えを持っていたとしても、その人々自身の重みに耐えることができなかったのです。

語釈・文法注

  1. 17vel quod nullo de alio quisquam — admiratus sis に導かれる quod 節が3つ並ぶ並列構造(vel quod..., vel quod..., vel quidnam...)の最初の部分。この節では、後続の節の構造から ita egerit(そのように行動した)や accusarit(告発した)といった動詞が省略されている。2つ目の quod 節も同様に egerit が補われる。
  2. 18fuerint cupidi, fuerint irati, fuerint pertinaces — 接続法完了(fuerint)を用いた譲歩の接続法。「彼らが欲深かったと仮定しよう、怒っていたと仮定しよう、執拗であったと仮定しよう」という仮定的な譲歩を表す。
  3. 20sed hoc non concedo ut — concedo の目的語(または指示代名詞 hoc の同格)として機能する名詞的 ut 節。quibus rebus は関係形容詞の用法で、先行詞 rebus が関係節内に含まれており、主節の easdem [res] と対応している。
  4. 21domi una eruditi, militiae contubernales — キケロと L. トゥベロ(主語 nos)の親密な関係を述べる名詞・形容詞の並置。コピュラ(sumus など)が省略された主格複数形(eruditi, contubernales, adfines, familiares)による名詞文的な記述である。

この箇所を引用する

キケロ, リガリウス弁護 §17-21. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi033.humanitext-lat2:17-21

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。