§11haec admirabilia, sed prodigi simile est quod dicam.
これらのことは驚くべきことですが、私がこれから申し上げることは、奇跡にも似ています。
non habet eam vim ista accusatio ut Q. Ligarius condemnetur, sed ut necetur.
そのあなたの告発は、Q・リガリウスが有罪判決を受けるためではなく、彼が処刑されるための、そのような力を持っています。
hoc egit civis Romanus ante te nemo: externi sunt isti mores aut levium Graecorum aut immanium barbarorum.
あなたより前に、ローマ市民でこれを行った者は一人もいません。 そのような風習は、軽薄なギリシア人か、あるいは残酷な野蛮人の、異国のものです。
nam quid agis aliud? ut Romae ne sit, ut domo careat, ne cum optimis fratribus, ne cum hoc T. Broccho avunculo, ne cum eius filio consobrino suo, ne nobiscum vivat, ne sit in patria? num est, num potest magis carere his omnibus quam caret? Italia prohibetur, exsulat.
なぜなら、あなたは他に何を企てているのですか。 彼がローマにいないようにすること、家を失うこと、優れた兄弟たちとともに暮らさないこと、叔父であるこのT・ブロッコウスとともに、またその息子である従兄弟とともに、また私たちとともに生きないこと、祖国にいないことですか。 彼は、これらすべてを、現在失っている以上に失っているでしょうか、あるいは失うことができるでしょうか。 彼はイタリアから立ち入ることを禁じられ、亡命しています。
non tu hunc ergo patria privare, qua caret, sed vita vis.
それゆえ、あなたは彼から、すでに失っている祖国を奪おうとしているのではなく、命を奪おうとしているのです。
§12at istud ne apud eum quidem dictatorem qui omnis quos oderat morte multabat quisquam egit isto modo.
しかし、自分が憎んだすべての者を死刑に処したあの独裁者のもとでさえ、誰もそのような方法でそのような告発を行いはしませんでした。
ipse iubebat occidi nullo postulante, praemiis invitabat;
彼自身が、誰も要求しないのに殺害を命じ、報奨金で人々を誘っていました。
quae tamen crudelitas ab hoc eodem aliquot annis post quem tu nunc crudelem esse vis vindicata est.
しかし、その冷酷さは、数年後、あなたが今、冷酷であれと望んでいるまさにこの人によって罰せられたのです。
ego vero istud non postulo
inquies.
「しかし、私はそのようなことは要求していません」と、あなたは言うでしょう。
ita me hercule existimo, Tubero.
ヘラクレスにかけて、私もまさにそう考えています、トゥベロよ。
Novi enim te, novi patrem, novi domum nomenque vestrum;
というのも、私はあなたを知っており、あなたの父を知っており、あなた方の家と名を知っています。
studia generis ac familiae vestrae virtutis, humanitatis, doctrinae, plurimarum artium atque optimarum nota mihi sunt.
あなた方の家系と家族の、美徳、人道、学問、数多くの、かつ極めて優れた技術への熱意は、私によく知られているからです。
§13itaque certo scio vos non petere sanguinem, sed parum attenditis.
それゆえ、あなた方が血を求めているのではないことを私は確かに知っています。 しかし、あなた方は注意が足りないのです。
res enim eo spectat ut ea poena in qua adhuc Q. Ligarius sit non videamini esse contenti.
なぜなら、事態は、Q・リガリウスが現在受けているその刑罰に、あなた方が満足していないかのように見える、という方向に向かっているからです。
quae est igitur alia praeter mortem? si enim est in exsilio, sicuti est, quid amplius postulatis? an, ne ignoscatur? hoc vero multo acerbius multoque durius.
では、死のほかに、どのような別の刑罰があるというのですか。 なぜなら、彼が亡命中であるなら、現にそうなのですが、あなた方はこれ以上何を要求するのですか。 それとも、彼が許されないことをですか。 これはまさにはるかに容赦なく、はるかに過酷です。
quodne nos petimus precibus ac lacrimis, strati ad pedes, non tam nostrae causae fidentes quam huius humanitati, id ne impetremus pugnabis, et in nostrum fletum inrumpes, et nos iacentis ad pedes supplicum voce prohibebis?
私たちが足元にひれ伏し、祈りと涙をもって、自らの大義を信じるというよりはこの方の慈愛を信じて求めているその恩赦を、私たちが得られないようにするために、あなたは戦い、私たちの涙に割り込み、足元に倒れ伏している私たちの嘆願の声を遮るというのですか。
§14si, cum hoc domi faceremus, quod et fecimus et, ut spero, non frustra fecimus, tu repente inruisses et clamare coepisses
C. Caesar, cave credas, cave ignoscas, cave te fratrum pro fratris salute obsecrantium misereat,
nonne omnem humanitatem exuisses? quanto hoc durius, quod nos domi petimus, id a te in foro oppugnari et in tali miseria multorum perfugium misericordiae tolli? dicam plane, Caesar, quod sentio.
もし、私たちがこのことを邸宅で行っていたときに(現に行い、また願わくは無駄ではなかったと思いたいのですが)、あなたが突然踏み込んできて、こう叫び始めたとしたら、「C・カエサルよ、信じるな、許すな、兄弟の救済を求めて懇願する兄弟たちを哀れに思うな」あなたはあらゆる人間性を脱ぎ捨てていたのではないですか。 私たちが私邸で求めているそのことを、あなたが広場で攻撃し、このような悲惨さにおいて、多くの人々にとっての慈悲という避難所が奪われることは、どれほどいっそう過酷なことでしょう。 カエサルよ、私は自分が感じていることを率直に申し上げましょう。
§15si in tanta tua fortuna lenitas tanta non esset, quam tu per te, per te, inquam, obtines—intellego quid loquar—, acerbissimo luctu redundaret ista victoria.
もし、あなたのこれほど偉大な幸運の中に、これほど偉大な寛大さがなかったならば、――それはあなたがあなた自身によって、まさにあなた自身によって保持しているものですが(私は自分が何を言っているか理解しています)――、あの勝利は、きわめて痛切な悲哀で溢れ返っていたことでしょう。
quam multi enim essent de victoribus qui te crudelem esse vellent, cum etiam de victis reperiantur! quam multi qui cum a te ignosci nemini vellent, impedirent clementiam tuam, cum hi quibus ipsis ignovisti nolint te esse in alios misericordem!
というのも、敗者の中からさえそのような人々が見いだされるというのに、勝者の中には、あなたが冷酷であることを望む者がどれほど多くいたことでしょう! 彼ら自身、あなたに許された人々であるにもかかわらず、あなたが他者に対して慈悲深くあることを望まないというのに、あなたに誰一人として許してほしくないと考え、あなたの慈悲を妨げようとする者がどれほど多くいたことでしょう!
§16quod si probare Caesari possemus in Africa Ligarium omnino non fuisse, si honesto et misericordi mendacio saluti civi calamitoso esse vellemus, tamen hominis non esset in tanto discrimine et periculo civis refellere et coarguere nostrum mendacium, et, si esset alicuius, eius certe non esset qui in eadem causa et fortuna fuisset.
しかし、もし私たちが、リガリウスがアフリカにまったく行かなかったということをカエサルに証明できたなら、あるいは、もし私たちが、名誉ある慈悲深い嘘によって、災難に遭っている市民の救済になりたいと望んだなら、それでも、これほど大きな危機と危険にある市民に対して、私たちの嘘を論破し、暴き立てることは、人間のすることではなかったでしょう。 そして、もしそれが誰かのすることであったとしても、同じ大義と運命の中にいた者のすることでは、決してなかったはずです。
sed tamen aliud est errare Caesarem nolle, aliud est nolle misereri.
しかしながら、カエサルが誤ることを望まないことと、彼が憐れみを持つことを望まないこととは、別のことです。
tum diceres:
Caesar, cave credas: fuit in Africa, tulit arma contra te. nunc quid dicis?
cave ignoscas.
そのとき、あなたはこう言ったでしょう。 「カエサルよ、信じるな。 彼はアフリカにいた、あなたに対して武器をとったのだ」今、あなたは何と言っていますか。
haec nec hominis nec ad hominem vox est.
「許すな」この言葉は、人間の発する言葉でもなければ、人間に向けられた言葉でもありません。
qua qui apud te, C. Caesar, utetur, suam citius abiciet humanitatem quam extorquebit tuam.
C・カエサルよ、あなたのもとでその言葉を用いる者は、あなたの人間性を奪い取るよりも早く、自らの人間性を放棄することになるでしょう。