§30id autem etiam si tum ad te, ut quidam falso putant, non pertinebit, nunc certe pertinet esse te talem ut tuas laudes obscuratura nulla umquam sit oblivio.
しかし、そのことが、一部の人々が誤って考えているように、その時にはあなたに関係しないとしても、今や確実に、あなたの称賛を覆い隠すような忘却が将来決して存在しないほどにあなたがそのような人物であることは、重要です。
diversae voluntates civium fuerunt distractaeque sententiae.
市民の意志は分かれ、意見は分裂していました。
non enim consiliis solum et studiis sed armis etiam et castris dissidebamus.
というのも、私たちは計画や熱意においてだけでなく、武器や陣営においても対立していたからです。
erat obscuritas quaedam, erat certamen inter clarissimos duces;
ある種の不透明さがあり、最も高名な指導者たちの間で争いがありました。
multi dubitabant quid optimum esset, multi quid sibi expediret, multi quid deceret, non nulli etiam quid liceret.
多くの人々が何が最善であるか、多くが何が自分にとって有益であるか、多くが何がふさわしいか、また少なからぬ人々が何が許されているかを疑っていました。
§31perfuncta res publica est hoc misero fatalique bello: vicit is qui non fortuna inflammaret odium suum, sed bonitate leniret;
国家はこの悲惨で破滅的な戦争を耐え抜きました。
neque omnis quibus iratus esset eosdem etiam exsilio aut morte dignos iudicaret.
自分の幸運によって憎しみを燃え上がらせるのではなく、自らの善意によってそれを和らげるような人物、また自分が怒りを抱いたすべての人々を、流刑や死に値すると同時に判断するようなこともしない人物が勝利したのです。
arma ab aliis posita, ab aliis erepta sunt.
武器はある人々によって置かれ、他の人々から奪い取られました。
ingratus est iniustusque civis qui armorum periculo liberatus animum tamen retinet armatum, ut etiam ille melior sit qui in acie cecidit, qui in causa animam profudit.
武器の危険から解放されたにもかかわらず、なおも武装した心を保ち続ける市民は恩知らずで不義であり、その結果、戦場で倒れた者、大義のために命を捧げた者の方が優れているということになります。
quae enim pertinacia quibusdam, eadem aliis constantia videri potest.
というのも、ある人々には執拗さと見えるものが、他の人々には不屈の精神と見えるかもしれないからです。
§32sed iam omnis fracta dissensio est armis, exstincta aequitate victoris: restat ut omnes unum velint qui habent aliquid non sapientiae modo sed etiam sanitatis.
しかし今や、すべての不和は武器によって打ち砕かれ、勝者の公平さによって消し去られました。 知恵だけでなく、正気な心を少しでも持っているすべての人が、一つの同じことを望むことが残されています。
Nisi te, C. Caesar, salvo et in ista sententia qua cum antea tum hodie maxime usus es manente salvi esse non possumus.
ガイウス・カエサルよ、あなたが健在であり、かつ、あなたが以前にも、そして今日とりわけ実行されたあの考えの中に留まり続けない限り、私たちは安全でいることはできません。
qua re omnes te qui haec salva esse volumus et hortamur et obsecramus ut vitae, ut saluti tuae consulas, omnesque tibi, ut pro aliis etiam loquar quod de me ipso sentio, quoniam subesse aliquid putas quod cavendum sit, non modo excubias et custodias sed etiam laterum nostrorum oppositus et corporum pollicemur.
したがって、国家が安全であることを望む私たち一同は、あなたが自分の命を、自分の安全を顧みるよう勧め、また懇願します。 そして、自分自身について感じていることを他のみんなを代表しても言うならば、あなたが警戒すべき何かが潜んでいると考えている以上、私たちはあなたに対して、たんなる夜警や護衛だけでなく、私たちの脇腹や身体を差し出すことを一同約束します。
§33sed ut, unde est orsa, in eodem terminetur oratio, maximas tibi omnes gratias agimus, C. Caesar, maiores etiam habemus.
しかし、この演説が、開始されたのと同じところで終わるように、私たちは皆、あなたに最も深い感謝を捧げます、ガイウス・カエサルよ、そしてさらに大きな感謝を抱いています。
nam omnes idem sentiunt, quod ex omnium precibus et lacrimis sentire potuisti.
というのも、すべての人が同じように感じており、それはすべての人の祈りと涙からあなたが感じ取ることができた通りだからです。
sed quia non est omnibus stantibus necesse dicere, a me certe dici volunt, cui necesse est quodam modo, et quod fieri decet M. Marcello a te huic ordini populoque Romano et rei publicae reddito, fieri id intellego.
しかし、起立している全員が発言する必要はないため、彼らは確実に、ある意味で発言する義務を負っている私によって語られることを望んでおり、また、マルクス・マルケッルスがあなたによってこの階級、ローマ市民、そして国家に返還された今、なされるべき適切なことがなされているのだと、私は理解しています。
nam laetari omnis non ut de unius solum sed ut de omnium salute sentio.
なぜなら、すべての人が、一人の安全についてだけでなく、全員の安全についてであるかのように喜んでいるのを私は感じているからです。
§34quod autem summae benevolentiae est, quae mea erga illum omnibus nota semper fuit, ut vix C. Marcello, optimo et amantissimo fratri, praeter eum quidem cederem nemini, cum id sollicitudine, cura, labore tam diu praestiterim quam diu est de illius salute dubitatum, certe hoc tempore magnis curis, molestiis, doloribus liberatus praestare debeo.
さて、最上の好意に属すること、すなわち、私が彼に対して抱くものであり皆に常に知られていたあの好意であって、彼の優れた最も愛情深い兄弟であるガイウス・マルケッルスは別として、彼以外の誰に対してもほとんど譲らなかったほどの好意については、彼の安全が危ぶまれていた間、私が心配と気遣いと労苦によって長らく示してきたのと同様に、大きな気遣い、困難、苦痛から解放されたこの時にあっても、確実に示すべきであります。
itaque, C. Caesar, sic tibi gratias ago ut me omnibus rebus a te non conservato solum sed etiam ornato, tamen ad tua in me unum innumerabilia merita, quod fieri iam posse non arbitrabar, magnus hoc tuo facto cumulus accesserit.
したがって、ガイウス・カエサルよ、私はあなたにこのように感謝します。 すなわち、私はあらゆることにおいてあなたによって命を救われただけでなく恩恵を施されたにもかかわらず、このあなたの行為によって、私一人に対するあなたの数々の功績に、もはや不可能であると私が考えていたほどの大きな積み重ねが付け加えられたのです。