Humanitext Reader

キケロ · マルケッルス弁護 §25-29

国家再建による不滅の栄光と後世の評価

5 / 6 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは、カエサルの「十分に生きた」という言葉に対し、国家の再建と不滅の栄光のためには未だ不十分であると反論する。カエサルが自らの知謀によって国家を安定させて初めて、後世からの真に公正な評価を得ることができると説く。

§25itaque illam tuam praeclarissimam et sapientissimam vocem invitus audivi: satis diu vel naturae vixi vel gloriae.
したがって、私は、あなたのあの極めて高名で賢明な言葉を、気が進まないまま聞きました。 「私は自然にとっても、あるいは栄光にとっても、十分に長く生きた」と。
satis, si ita vis, fortasse naturae, addam etiam, si placet, gloriae: at, quod maximum est, patriae certe parum.
あなたがそう望むなら、おそらく自然にとっては十分でしょう。 お望みなら、栄光にとっても付け加えましょう。 しかし、最も重要なことですが、祖国にとっては確実に不十分です。
qua re omitte, quaeso, istam doctorum hominum in contemnenda morte prudentiam: noli nostro periculo esse sapiens.
だから、お願いですから、死を軽蔑することにおけるあの学者たちの知恵を捨ててください。 私たちの危険において賢者にならないでください。
saepe enim venit ad meas auris te idem istud nimis crebro dicere, satis te tibi vixisse.
というのも、あなたがまさにそれと同じことをあまりに頻繁に言っている、つまり、自分自身にとっては十分に生きたと言っているのが、私の耳によく入ってくるからです。
credo, sed tum id audirem, si tibi soli viveres aut si tibi etiam soli natus esses.
信じます。 しかし、もしあなたが自分一人のために生きているのであり、あるいは、自分一人のためだけに生まれてきたのであれば、私はその言葉に耳を貸したでしょう。
omnium salutem civium cunctamque rem publicam res tuae gestae complexae sunt;
すべての市民の安全と国家全体を、あなたの偉業が包み込んでいるのです。
tantum abes a perfectione maximorum operum ut fundamenta nondum quae cogitas ieceris.
あなたは最大の諸事業の完成からあまりに遠く離れているので、あなたが考えている基礎さえまだ据えていません。
hic tu modum vitae tuae non salute rei publicae, sed aequitate animi definies? quid, si istud ne gloriae quidem satis est? cuius te esse avidissimum, quamvis sis sapiens, non negabis.
このような状況で、あなたは自分の人生の限度を、国家の安全によってではなく、心の満足によって規定するのですか。 もしそれが栄光にとっても十分でないとしたらどうですか。 あなたがいくら賢者であっても、自分が栄光を極めて渇望していることは否定しないでしょう。
§26parumne, inquies, magna relinquemus? immo vero aliis quamvis multis satis, tibi uni parum.
「私たちは十分でないほど小さな偉業を残すことになるのだろうか」とあなたは言うでしょう。 それどころか、他のどんなに多くの人々にとっても十分であっても、あなた一人にとっては不十分です。
quicquid est enim, quamvis amplum sit, id est parum tum cum est aliquid amplius.
なぜなら、いかなるものであれ、それがどれほど壮大であっても、それを超える何かが存在するならば、それは不十分だからです。
quod si rerum tuarum immortalium, C. Caesar, hic exitus futurus fuit ut devictis adversariis rem publicam in eo statu relinqueres in quo nunc est, vide, quaeso, ne tua divina virtus admirationis plus sit habitura quam gloriae;
ガイウス・カエサルよ、もしあなたの不滅の偉業の結末が、敵を打ち破った後に、国家を現在のような状態のまま残すというものであるならば、どうか注意してください、あなたの神聖な徳が、栄光よりも驚嘆を多く受けることにならないかを。
si quidem gloria est inlustris et pervagata magnorum vel in suos civis vel in patriam vel in omne genus hominum fama meritorum.
実に栄光とは、自分の市民、あるいは祖国、あるいは人類全体に対する、大きな功績の輝かしく広く知れ渡った名声のことなのですから。
§27haec igitur tibi reliqua pars est;
したがって、これがあなたに残された部分であり、この幕が残されています。
hic restat actus, in hoc elaborandum est ut rem publicam constituas, eaque tu in primis summa tranquillitate et otio perfruare: tum te, si voles, cum et patriae quod debes solveris et naturam ipsam expleveris satietate vivendi, satis diu vixisse dicito.
国家を確立し、何よりもあなた自身が、最高度の平穏と閑暇の中でそれを存分に享受するために、このことに努めねばならないのです。 その時、もしあなたが望むなら、祖国に対して負うべき債務を支払い、生への飽食によって自然そのものを満たした後に、「私は十分に長く生きた」と言うがよい。
quid enim est omnino hoc ipsum diu in quo est aliquid extremum? quod cum venit, omnis voluptas praeterita pro nihilo est, quia postea nulla est futura.
というのも、何らかの終わりが存在するようなものにおいて、この「長く」という言葉自体が、一体全体何だというのですか。 終わりが来るとき、過去のあらゆる快楽は無に等しくなります。 なぜなら、その後には何の快楽も存在しなくなるからです。
quamquam iste tuus animus numquam his angustiis quas natura nobis ad vivendum dedit contentus fuit, semper immortalitatis amore flagravit.
もっとも、あなたのあの精神は、自然が私たちの生のために与えたこれらの狭い限界に決して満足せず、常に不滅への愛に燃えていましたが。
§28nec vero haec tua vita ducenda est quae corpore et spiritu continetur: illa, inquam, illa vita est tua quae vigebit memoria saeculorum omnium, quam posteritas alet, quam ipsa aeternitas semper tuebitur.
そして、肉体と呼吸によって維持されているこの生が、あなたの生と見なされるべきではありません。 私は言います、すべての世紀の記憶によって活気づき、後世が育み、永遠そのものが常に守り続けるあの生こそが、あなたの生なのだと。
huic tu inservias, huic te ostentes oportet, quae quidem quae miretur iam pridem multa habet; nunc etiam quae laudet exspectat.
あなたはこの生に仕え、これに対して自分を示すべきです。 この生は、驚嘆すべき多くのものをすでに早くから持っていますが、今や称賛すべきものを待望しているのです。
obstupescent posteri certe imperia, provincias, Rhenum, Oceanum, Nilum, pugnas innumerabilis, incredibilis victorias, monumenta, munera, triumphos audientes et legentes tuos.
後世の人々は、あなたの帝国、属州、ライン川、大洋、ナイル川、無数の戦闘、信じがたい勝利、記念碑、公共への贈り物、凱旋式について聞き、読むことで、確実に目を見張ることでしょう。
§29sed nisi haec urbs stabilita tuis consiliis et institutis erit, vagabitur modo tuum nomen longe atque late, sedem stabilem et domicilium certum non habebit.
しかし、もしこの都市があなたの計画と制度によって安定させられないならば、あなたの名は広く遠くまで彷徨うだけで、安定した座も確実な住処も持たないでしょう。
erit inter eos etiam qui nascentur, sicut inter nos fuit, magna dissensio, cum alii laudibus ad caelum res tuas gestas efferent, alii fortasse aliquid requirent, idque vel maximum, nisi belli civilis incendium salute patriae restinxeris, ut illud fati fuisse videatur, hoc consili.
これから生まれてくる人々の間にも、私たちの間にあったのと同様に、大きな意見の相違が生じるでしょう。 すなわち、ある人々はあなたの偉業を称賛して天まで高める一方で、別の人々はおそらく何か、それも最大のものを求めるでしょう。 もしあなたが内乱の炎を祖国の安全によって消し止めないならば。 その結果、前者は運命の仕業であり、後者は計画の成果であると思われるようになるでしょう。
Servi igitur eis iudicibus qui multis post saeculis de te iudicabunt et quidem haud scio an incorruptius quam nos;
したがって、何世紀も後にあなたを裁くことになる裁判官たちに仕えなさい。 実に彼らは、私たちよりもいっそう偏見なく裁くことになるでしょう。
nam et sine amore et sine cupiditate et rursus sine odio et sine invidia iudicabunt.
なぜなら、彼らは好意も野心もなく、また憎しみも嫉妬もなしに裁くことになるからです。

語釈・文法注

  1. 25nostro periculo — 奪格の名詞句で、「私たちの危険(生命の危機)を伴って」あるいは「私たちの犠牲において」を意味する。noli esse sapiens(賢者にならないでくれ)という禁止命令にかかり、カエサルの死への無頓着がローマ市民を危険にさらしていることを非難を交えて示す表現。
  2. 25tantum abes ... ut — 結果を導くut節を伴う構文で、「あなたは〜からこれほど遠く離れているので、〜である」という意味を表す。ここでは、カエサルの事業の未完成さを強調するために使われている。
  3. 26vide, quaeso, ne — vide ne +接続法で「〜ではないか注意(懸念)せよ」という表現。admirationis と gloriae は、plus に対する部分属格(「より多くの驚嘆」「より多くの栄光」)である。
  4. 29illud fati fuisse videatur, hoc consili — fati と consili は性質・所有を表す属格(「運命のせい」「計画(知謀)の成果」)。指示代名詞 illud は「あのこと(内乱の勃発)」、hoc は「このこと(内乱の鎮圧と秩序再建)」を指し、それぞれに対応する原因を帰属させている。

この箇所を引用する

キケロ, マルケッルス弁護 §25-29. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi032.humanitext-lat2:25-29

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。