Humanitext Reader

西塞罗 · 为马尔凯鲁斯辩护 §30-34

宣誓效忠保护恺撒与对赦免马尔塞鲁斯的谢意

第 6 段,共 6 段 · 拉丁语

内容简介

西塞罗回顾了内战时期的混乱与恺撒的宽容,宣称恺撒的安全对于国家的真正重建至关重要,并代表元老院全体誓言对其进行绝对保护,最后对马尔塞鲁斯的归还表达了最深切的谢意并结束演说。

§30id autem etiam si tum ad te, ut quidam falso putant, non pertinebit, nunc certe pertinet esse te talem ut tuas laudes obscuratura nulla umquam sit oblivio.
然而,即使如某些人错误地认为的那样,那件事在未来与你无关,但如今,你是一个绝不会有任何遗忘能掩盖你的赞美的人,这无疑是至关重要的。
diversae voluntates civium fuerunt distractaeque sententiae.
公民的意志各不相同,意见四分五裂。
non enim consiliis solum et studiis sed armis etiam et castris dissidebamus.
因为我们不仅在谋略和热忱上产生分歧,甚至在武器和军营上也彼此对立。
erat obscuritas quaedam, erat certamen inter clarissimos duces; multi dubitabant quid optimum esset, multi quid sibi expediret, multi quid deceret, non nulli etiam quid liceret.
存在着某种混乱,在最显赫的领袖之间展开了争斗;许多人怀疑什么是最好的,许多人怀疑什么对自己有利,许多人怀疑什么是合宜的,甚至也有一些人怀疑什么是被允许的。
§31perfuncta res publica est hoc misero fatalique bello: vicit is qui non fortuna inflammaret odium suum, sed bonitate leniret; neque omnis quibus iratus esset eosdem etiam exsilio aut morte dignos iudicaret.
国家度过了这场悲惨且毁灭性的战争:取得胜利的是这样一个人,他不仅不因自己的好运而点燃仇恨,反而以仁善来缓解它;他也不认为所有让他愤怒的人都同样配受流放或死刑。
arma ab aliis posita, ab aliis erepta sunt.
武器被一些人主动放下,被另一些人强行夺走。
ingratus est iniustusque civis qui armorum periculo liberatus animum tamen retinet armatum, ut etiam ille melior sit qui in acie cecidit, qui in causa animam profudit.
一个在免除了武器的危险之后却依然保留着武装之心的公民是忘恩负义且不公义的,以至于甚至那些战死沙场、在大义中献出生命的人也比他更好。
quae enim pertinacia quibusdam, eadem aliis constantia videri potest.
因为在某些人看来是固执的东西,在另一些人看来可能就是坚贞不屈。
§32sed iam omnis fracta dissensio est armis, exstincta aequitate victoris: restat ut omnes unum velint qui habent aliquid non sapientiae modo sed etiam sanitatis.
但如今,所有的不和已被武器粉碎,被胜利者的公正所平息:剩下的就是所有不仅拥有智慧而且拥有理智的人,都应当渴望同一件事。
Nisi te, C. Caesar, salvo et in ista sententia qua cum antea tum hodie maxime usus es manente salvi esse non possumus.
恺撒,除非你平安无事,且坚持你先前以及尤其是今天所展现的那种态度,否则我们就不可能平安。
qua re omnes te qui haec salva esse volumus et hortamur et obsecramus ut vitae, ut saluti tuae consulas, omnesque tibi, ut pro aliis etiam loquar quod de me ipso sentio, quoniam subesse aliquid putas quod cavendum sit, non modo excubias et custodias sed etiam laterum nostrorum oppositus et corporum pollicemur.
因此,我们所有希望这一切平安的人,都劝告并恳求你关照你的生命,关照你的安全;并且我们所有人向你承诺——为了能代表他人说出我自己所感受到的——既然你认为存在着某些需要防范的潜在危险,我们不仅承诺提供守卫和看护,甚至承诺用我们的身体和胸膛来护卫你。
§33sed ut, unde est orsa, in eodem terminetur oratio, maximas tibi omnes gratias agimus, C. Caesar, maiores etiam habemus.
但为了让这篇演说在它开始的地方结束,我们所有人向你致以最深切的感谢,恺撒,并且我们怀有更深的谢意。
nam omnes idem sentiunt, quod ex omnium precibus et lacrimis sentire potuisti.
因为所有人都有相同的感受,这一点你已经从所有人的祈求和泪水中感受到了。
sed quia non est omnibus stantibus necesse dicere, a me certe dici volunt, cui necesse est quodam modo, et quod fieri decet M. Marcello a te huic ordini populoque Romano et rei publicae reddito, fieri id intellego.
但因为并不是所有人都必须站起来发言,他们无疑希望通过我来表达,而这在某种程度上对我而言也是必须的;并且我理解,随着马尔库斯·马尔塞鲁斯被你归还给这个阶层、罗马人民和国家,那件理所当然应该做的事正在得到履行。
nam laetari omnis non ut de unius solum sed ut de omnium salute sentio.
因为我感到所有人都沉浸在喜悦中,不仅是为了一个人的安全,而是为了所有人的安全。
§34quod autem summae benevolentiae est, quae mea erga illum omnibus nota semper fuit, ut vix C. Marcello, optimo et amantissimo fratri, praeter eum quidem cederem nemini, cum id sollicitudine, cura, labore tam diu praestiterim quam diu est de illius salute dubitatum, certe hoc tempore magnis curis, molestiis, doloribus liberatus praestare debeo.
至于那属于极高善意的事——我对他所怀有的这种善意一向为众人所知,以至于除了他那优秀且最深情的兄弟盖乌斯·马尔塞鲁斯之外,我几乎不逊于任何人——既然只要他的安全还在未定之中,我就长期以焦虑、关切和辛劳来展现它,那么在如今免于巨大的忧虑、麻烦和痛苦的时刻,我无疑应该展现它。
itaque, C. Caesar, sic tibi gratias ago ut me omnibus rebus a te non conservato solum sed etiam ornato, tamen ad tua in me unum innumerabilia merita, quod fieri iam posse non arbitrabar, magnus hoc tuo facto cumulus accesserit.
因此,恺撒,我向你致以如此的感谢,以至于尽管我在万事上不仅被你挽救而且得到了提携,但你今天的这一举动,依然为你对我个人的无数恩惠上,增加了一个巨大的、我原以为不再可能增加的顶峰。

词汇与语法注释

  1. 10esse te talem ut tuas laudes obscuratura nulla umquam sit oblivio — 此“宾格加不定式” 结构作前文 `nunc certe pertinet`(如今这无疑至关重要)的主语。它与前半句的 `id`(后世的评价)形成对比:“即使那件事在未来与你无关,但你如今是这样的人这一点在当下是至关重要的”。
  2. 31qui non fortuna inflammaret odium suum, sed bonitate leniret — 在由关系代名词 `qui` 引导的从句中,未完成过去时虚拟语气(`inflammaret`, `leniret`, `iudicaret`)表示先行词 `is` 的“特征”或“属性”(特征虚拟语气),用于界定胜利者恺撒所具有的道德品质,而非仅仅陈述事实。
  3. 32Nisi te, C. Caesar, salvo et in ista sententia... manente — 这是一个由两部分组成的夺格绝对结构:`te salvo` 与 `[te] in ista sententia... manente`。它受 `Nisi`(除非)引导,起到了条件从句的作用,表达了强烈的假设:“除非你平安无事,且坚持那样的态度……”
  4. 34quod autem summae benevolentiae est, quae mea erga illum omnibus nota semper fuit, ut vix C. Marcello... cederem nemini — 该句结构极其复杂。主句动词是位于后半部分的 `praestare debeo`(我应当展现)。句首的 `quod... est`(至于那属于极高善意的事)起到了类似宾语或话题引入的作用,而在修饰该善意的关系从句 `quae...` 中,又嵌套了一个表示程度的结果从句 `ut... cederem`(以至于我几乎不逊于任何人)。

引用这一段

西塞罗, 为马尔凯鲁斯辩护 §30-34. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi032.humanitext-lat2:30-34

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。