Humanitext Reader

キケロ · ラビリウス・ポストゥムス弁護 §37-42

資金追徴訴訟の不当性とカエサルの寛大さ

7 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは「金がどこに渡ったか」という二次訴訟の法的性質と、ポストゥムスに対する不条理な告発内容を分析します。また、カエサルの並外れた寛大さによって彼が破滅から救い出されていることを強調し、カエサルの美徳を称賛します。

§37"Qvo ea pecvnia pervenerit" non suis propriis iudiciis in reum facti condemnari solent.
「その金がどこに渡ったか」[という訴訟に引き出された者たち]は、彼ら自身の固有の裁判において被告とされた上で有罪とされるのが常ではありません。
itaque si aut praedes dedisset Gabinius aut tantum ex eius bonis quanta summa litium fuisset populus recepisset, quamvis magna ad Postumum ab eo pecunia pervenisset, non redigeretur;
それゆえ、もしガビニウスが保証人を提供していたか、あるいは民衆がガビニウスの財産から訴訟額に等しいだけの額を回収していたならば、たとえどれほど巨額の金が彼からポストゥムスに渡っていたとしても、[ポストゥムスから]回収されることはなかったでしょう。
ut intellegi facile possit, quod ex ea pecunia quae ad aliquem reum qui damnatus est venisset, pervenisse ad aliquem in illo primo iudicio planum factum sit, id hoc genere iudici redigi solere.
したがって、有罪宣告を受けた被告のもとに届いた金のうち、誰かのもとに渡ったことがあの最初の裁判において明らかにされたもの、それこそがこの種の裁判において回収されるのが常である、ということは容易に理解され得ます。
nunc vero quid agitur? ubi terrarum sumus? quid tam perversum, tam praeposterum dici aut excogitari potest?
しかし今や、一体何が行われているのでしょうか。 私たちは地上のどこにいるのでしょうか。 これほど不条理で、これほど本末転倒なことが、語られ得たり考え出されたりするでしょうか。
§38accusatur is qui non abstulit a rege, sicut Gabinius iudicatus est, sed qui maximam regi pecuniam credidit.
告発されているのは、ガビニウスについて判決が下されたように、王から金を奪い取った者ではなく、王に極めて巨額の金を貸し付けた者なのです。
ergo is Gabinio dedit qui non huic reddidit.
「それゆえ、[王は]ポストゥムスに返済する代わりに、ガビニウスに[金を]与えたのだ」と。
itane? age, cedo, cum is qui pecuniam Postumo debuit non huic, sed Gabinio dederit, condemnato Gabinio utrum illi quo ea pecunia pervenerit an huic dicenda causa est? at habet et celat.
本当にそうでしょうか。 では、お答えなさい。 ポストゥムスに金を支払う義務のあった者が、ポストゥムスではなくガビニウスにそれを与えたとき、ガビニウスが有罪とされた以上、弁明しなければならないのは、その金が渡った相手でしょうか、それともこのポストゥムスでしょうか。 「しかし、彼は持っており、それを隠しているのだ」と。
sunt enim qui ita loquantur.
そのように語る人々がいるからです。
quod genus tandem est istud ostentationis et gloriae? si nihil habuisset umquam, tamen, si quaesisset, cur se dissimularet habere causa non esset.
一体、それはどのような見栄や虚栄心の類なのでしょうか。 もし彼が一度も何も持っていなかったとしても、仮に獲得したのだとしたら、自分が持っていることを隠す理由はなかったでしょう。
qui vero duo lauta et copiosa patrimonia accepisset remque praeterea bonis et honestis rationibus auxisset, quid esset tandem causae cur existimari vellet nihil habere?
まして、二つの豊かで莫大な遺産を受け継ぎ、さらに善良かつ誠実な方法で財産を増やした者にとって、自分が何も持っていないと思われたいと望む理由が、一体どこにあるというのでしょうか。
§39an, cum credebat inductus usuris, id agebat ut haberet quam plurimum; postea quam exegit quod crediderat, ut existimaretur egere? novum genus hoc gloriae concupiscit.
それとも、高利に誘われて金を貸し付けていたときは、できるだけ多くのものを持とうと努めていたのに、貸し付けたものを回収した(と彼らが言う)後は、貧困にあえいでいると思われるように努めた、とでもいうのでしょうか。 彼は新しい種類の虚栄心を切望しているというのです。
dominatus est enim, inquit, Alexandreae.
「なぜなら、彼はアレクサンドリアで支配権を握っていたからだ」と告発者は言います。
immo vero in superbissimo dominatu fuit;
それどころか、彼は極めて傲慢な支配のもとに置かれていたのです。
pertulit ipse custodiam, vidit in vinclis familiaris suos, mors ob oculos saepe versata est, nudus atque egens ad extremum fugit e regno.
彼自身が監禁を耐え忍び、自分の親しい者たちが縛り首にされるのを見、死がしばしば目の前にちらつき、最後には裸同然で無一物の状態で王国から逃亡したのです。
§40at permutata aliquando pecunia est, delatae naves Postumi Puteolos sunt, auditae visaeque merces.
「しかし、いつか金が為替され、ポストゥムスの船がプテオリに到着し、商品が噂され、目撃されたではないか」と。
fallaces quidem et fucosae e chartis et linteis et vitro;
確かにそれらはパピルス、リンネル、ガラスからなる、まやかしの安っぽい品々でした。
quibus cum multae naves refertae fuissent, naulum non potuit parari.
それらで多くの船が満杯になっていたとしても、運賃さえ賄うことができませんでした。
cataplus ille Puteolanus, sermo illius temporis, vectorumque cursus atque ostentatio, tum subinvisum apud malivolos Postumi nomen propter opinionem pecuniae nescio quam aestatem unam, non pluris, auris refersit istis sermonibus.
あのプテオリへの入港、当時の噂話、乗客たちの奔走と見せびらかし、そして当時、何らかの金の噂のために悪意ある者たちの間でやや疎まれていたポストゥムスの名前が、ある一夏の間だけ、それ以上ではなく、人々の耳をそれらの噂話で満たしたのです。
§41verum autem, iudices, si scire voltis, nisi C. Caesaris summa in omnis, incredibilis in hunc eadem liberalitas exstitisset, nos hunc Postumum iam pridem in foro non haberemus.
しかし、審判人の皆さん、もし真実を知りたいのであれば、ガイウス・カエサルのすべての人に対する極めて大きな、そしてこの男に対する同じく信じがたいほどの寛大さが現れなかったならば、私たちはとっくの昔にこのポストゥムスをフォルムに見ることはなかったでしょう。
ille onera multorum huius amicorum excepit unus, quaeque multi homines necessarii secundis Postumi rebus discripta sustinuerunt, nunc eius adflictis fortunis universa sustinet.
彼一人が、この男の多くの友人の負担を引き受け、ポストゥムスの順調な時期には多くの親しい人々が分担して支えていた負担を、今や彼の没落した境遇においては、すべて一人で支えているのです。
Vmbram equitis Romani et imaginem videtis, iudices, unius amici conservatam auxilio et fide.
審判人の皆さん、あなた方が目にしているのは、たった一人の友人の援助と忠実さによって救われた、ローマ騎士の影であり幻影なのです。
nihil huic eripi potest praeter hoc simulacrum pristinae dignitatis quod Caesar solus tuetur et sustinet;
カエサル一人が守り支えている、このかつての尊厳の面影以外に、この男から奪い去り得るものは何もありません。
quae quidem in miserrimis rebus huic tamen tribuenda maxima est;
そしてこのことは、極めて悲惨な状況において、それでもこの男に最大限に認められるべきことです。
nisi vero hoc mediocri virtute effici potest ut tantus ille vir tanti ducat hunc, et adflictum praesertim et absentem, et in tanta fortuna sua ut alienam respicere magnum sit, et in tanta occupatione maximarum rerum quas gerit atque gessit ut vel oblivisci aliorum non sit mirum vel, si meminerit, oblitum esse se facile possit probare.
それとも、あの偉大な人物が、この男を、それもとりわけ没落し、かつ不在であるこの男をこれほど重んじるということが、並大抵の美徳によって達成され得るとでもいうのでしょうか。 しかも、他人のことに目を向けるだけでも大したことであるほどの自身の偉大な幸運の中にあり、また、他人のことを忘れるのが不思議ではないか、あるいは覚えていたとしても容易に忘れたと言い訳できるほどの、現在行っている、またこれまで行ってきた極めて重大な国事の多忙の中にありながら。
§42multas equidem C. Caesaris virtutes magnas incredibilisque cognovi, sed sunt ceterae maioribus quasi theatris propositae et paene populares.
確かに、私はガイウス・カエサルの多くの偉大で信じがたい美徳を知っていますが、他の美徳は、より大きな劇場のような舞台に提示されており、ほとんど大衆にアピールするものです。
castris locum capere, exercitum instruere, expugnare urbis, aciem hostium profligare, hanc vim frigorum hiemumque quam nos vix huius urbis tectis sustinemus excipere, eis ipsis diebus hostem persequi cum etiam ferae latibulis se tegant atque omnia bella iure gentium conquiescant— sunt ea quidem magna;
陣営の地を定め、軍を編成し、都市を攻略し、敵の陣列を打ち破り、私たちがこのローマの市内の屋根の下でさえ辛うじて耐えているこの寒さと冬の厳しさに立ち向かい、野生の獣たちでさえ隠れ家に身を隠し、万民法によってすべての戦争が休止するまさにそのような日々においてさえ敵を追撃すること ―― これらは確かに偉大なことです。
quis negat? sed magnis excitata sunt praemiis ac memoria hominum sempiterna.
誰が否定しましょうか。 しかし、これらは偉大な報酬と、人類の永遠の記憶によって奮い立たされたものです。
quo minus admirandum est eum facere illa qui immortalitatem concupiverit.
したがって、不滅の名声を切望した人物がそれらを行うことは、それほど驚くべきことではありません。

語釈・文法注

  1. §37in reum facti — 「被告とされた人々」の意。`reum` は `reus`(被告)の対格だが、ここでは `in` +対格で「被告の立場に置かれた人々」を表す。主犯の裁判(Gabinioの裁判)の結果に引きずられる形で二次的な回収訴訟の被告となる人々を指す。
  2. §38condemnato Gabinio utrum illi... an huic — `condemnato Gabinio` は絶対奪格。「ガビニウスが有罪とされた今、...に弁明の義務があるのか、それともこの男(ポストゥムス)にあるのか」という二重疑問文。`dicenda causa est`(弁明しなければならない、裁判で被告として立つべきである)が両方の節に懸かる。
  3. §41nisi vero hoc mediocri virtute effici potest... — 反語的な `nisi vero`(〜でない限りは。だが実際はそうではない)に導かれる主節に対し、`ut` 節が結果・内容として続く。さらに `ut` 節内には `tantus ille vir tanti ducat hunc`(あの偉大な人がこの男をこれほど重んじる)という主骨格があり、それに続く `and... and...`(`et... et...`)の構造が、カエサルの状況(`in tanta fortuna sua...`, `in tanta occupatione...`)を対比的に長く修飾している。

この箇所を引用する

キケロ, ラビリウス・ポストゥムス弁護 §37-42. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi030.humanitext-lat2:37-42

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。