§24plane confiteor fieri nihil posse dementius quam scientem in eum locum venire ubi libertatem sis perditurus.
自分が自由を失うことになる場所だと知りながらそこへ行くことほど、狂気じみたことはあり得ないと、私ははっきりと認めます。
sed huius ipsius facti stultitiam alia iam superior stultitia defendit, quae facit ut hoc stultissimum facinus, quod in regnum venerit, quod se regi commiserit, sapienter factum esse videatur, si quidem non tam semper stulti quam sero sapientis est, cum stultitia sua impeditus sit, quoquo modo possit se expedire.
しかし、この行為自体の愚かさは、すでにそれ以前の別のより大きな愚かさによって弁護されます。 それがあるからこそ、王国に入り自らを王に委ねたというこのきわめて愚かしい行いが、賢明な行為であったかのように見えるのです。 というのも、自分の愚かさによって窮地に陥ったとき、いかなる方法であれそこから抜け出すことは、常に愚かである人の特徴というよりは、遅まきながら賢明になる人の特徴だからです。
§25quam ob rem illud maneat et fixum sit quod neque moveri neque mutari potest;
したがって、動かすことも変えることもできない事実を、確定したものとして留めておきましょう。
in quo aequi sperasse Postumum dicunt, peccasse iniqui, ipse etiam insanisse se confitetur, quod suam, quod amicorum pecuniam regi crediderit cum tanto fortunarum suarum periculo, hoc quidem semel suscepto atque contracto perpetienda illa fuerunt ut se aliquando ac suos vindicaret.
これについて、公平な人々はポストゥムスが希望を抱いたのだと言い、不公平な人々は過ちを犯したのだと言い、彼自身もまた、自分の財産と友人の金をこれほど大きな自己の財産の危険を冒して王に貸し付けたという点で、自らが狂っていたと認めています。 しかし、このことが一度引き受けられ、契約されてしまった以上、彼がいつの日か自分自身と身内の者たちを救い出すためには、あのような事態を耐え忍ばねばならなかったのです。
itaque obicias licet quam voles saepe palliatum fuisse, aliqua habuisse non Romani hominis insignia, quotiens eorum quippiam dices, totiens unum dices atque idem illud, temere hunc pecuniam regi credidisse, suas fortunas atque famam libidini regiae commisisse.
ですから、彼がギリシアの外套を身にまとっていたことや、ローマ人らしくない何らかの装飾を身につけていたことを、あなたが望むだけ何度でも非難するがよい。 あなたがそれらのことを口にするたびに、あなたはただ一つのこと、すなわち、彼が無謀にも王に金を貸し付け、自らの財産と名声を王の気まぐれに委ねてしまったという、まさにその同じことだけを言っていることになるのです。
§26fecerat temere, fateor;
彼は無謀なことをしました、認めます。
mutari factum iam nullo modo poterat;
しかし、なされたことを変えることはもはや全くできませんでした。
aut pallium sumendum Alexandreae ut ei Romae togato esse liceret, aut omnes fortunae abiciendae, si togam retinuisset.
ローマにおいて彼がトガを着用することを許されるためには、アレクサンドリアにおいて外套を着用するか、あるいは、もしトガを着用し続けたならば、すべての財産を放棄するかのいずれかであったのです。
deliciarum causa et voluptatis non modo notos civis Romanos, sed et nobilis adulescentis et quosdam etiam senatores summo loco natos non in hortis aut suburbanis suis, sed Neapoli, §27in celeberrimo oppido, in tunica pulla saepe vidi, ibidem multi viderunt chlamydatum illum L. Sullam imperatorem.
贅沢や娯楽のために、名高いローマ市民だけでなく、高貴な若者たち、さらには最高位の家柄に生まれた元老院議員たちまでもが、自分の庭園や郊外の別荘においてではなく、ネアポリスにおいて、このきわめて繁栄した町において、暗い色のチュニカを着用しているのを私はしばしば見かけましたし、同じ場所で、多くの人々が、あのインペラトルであるルキウス・スッラがクラミュスを着用しているのを目撃しました。
L. vero Scipionis, qui bellum in Asia gessit Antiochumque devicit, non solum cum chlamyde sed etiam cum crepidis in Capitolio statuam videtis;
また、アジアで戦争を遂行しアンティオコスを打ち破ったルキウス・スキピオの像を、あなた方はカピトリウムにおいて、クラミュスだけでなくギリシア風のサンダルをも身につけた姿で見ているはずです。
quorum impunitas fuit non modo a iudicio sed etiam a sermone.
彼らの行為は、裁判からだけでなく、非難の噂からさえも免れていたのです。
facilius certe P. Rutilium Rufum necessitatis excusatio defendet;
状況の必要性という弁解は、プブリウス・ルティリウス・ルフスをいっそう容易に擁護するでしょう。
qui cum a Mithridate Mytilenis oppressus esset, crudelitatem regis in togatos vestitus mutatione vitavit.
彼はミュティレネにおいてミトリダテスに包囲された際、衣服を変えることによって、トガを着用する者たちに対する王の残虐行為を免れたのです。
ergo ille P. Rutilius qui documentum fuit hominibus nostris virtutis, antiquitatis, prudentiae, consularis homo soccos habuit et pallium;
したがって、我が国の人々にとって美徳、古風な誠実さ、賢明さの模範であったあのプブリウス・ルティリウスは、執政官経験者でありながら、ギリシア風の靴と外套を身につけました。
nec vero id homini quisquam sed tempori adsignandum putavit;
そして、誰もそれをその人物の責任ではなく、時代の状況のせいにすべきだと考えました。
Postumo crimen vestitus adferet is in quo spes fuit posse sese aliquando ad fortunas suas pervenire?
それに対して、いつの日か自分の財産を取り戻すことができるかもしれないという希望があった衣服の着用が、ポストゥムスにとって罪となるのでしょうか。
§28nam ut ventum est Alexandream, iudices, haec una ratio a rege proposita Postumo est servandae pecuniae, si curationem et quasi dispensationem regiam suscepisset.
というのも、審判人の皆さん、アレクサンドリアに到着したとき、王からポストゥムスに提示された、金を回収するための唯一の方法は、王の職務の管理、いわば財務管理を引き受けることだったからです。
id autem facere non poterat, nisi dioecetes—hoc enim nomine utitur qui ea regit—esset constitutus.
しかし、財務長官――これらを統括する者はこの名称で呼ばれるのですが――に任命されなければ、それを行うことはできませんでした。
odiosum negotium Postumo videbatur, sed erat nulla omnino recusatio;
ポストゥムスにとってそれは嫌悪すべき職務に見えましたが、拒絶することは全く不可能でした。
molestum etiam nomen ipsum, sed res habebat nomen hoc apud illos, non hic imposuerat.
その名称自体も不快なものでしたが、彼らのもとでその職務がこの名称を持っていたのであって、彼がそれを名付けたわけではありません。
oderat vestitum etiam illum, sed sine eo nec nomen illud poterat nec munus tueri.
彼はあの衣服をも嫌っていましたが、それなしにはその名称も職務も維持することができなかったのです。
ergo
"aderat vis"
ut ait poeta ille noster,
"
quae summas frangit infirmatque opes. "
したがって、「最大の力さえも打ち砕き、弱める暴力がそこに存在していた」と我が国のあの詩人が言う通りなのです。
§29moreretur,
inquies;
「彼は死ぬべきだったのだ」と、あなたは言うでしょう。
nam id sequitur.
確かに論理的にはそうなるからです。
fecisset certe, si sine maximo dedecore tam impeditis suis rebus potuisset emori.
もしこれほど混乱した自己の状況の中で、きわめて大きな不名誉を伴うことなく死ぬことができたならば、彼は確かにそうしたでしょう。
noli igitur fortunam convertere in culpam neque regis iniuriam huius crimen putare nec consilium ex necessitate nec voluntatem ex vi interpretari, nisi forte eos etiam qui in hostis aut in praedones inciderint, si aliter quippiam coacti faciant ac liberi, vituperandos putes.
ですから、不運を罪に変えてはなりません。 また王の不正を彼の罪と考えたり、必要に迫られた計画を自発的な意図と解釈したり、強制された意志を好意によるものと解釈したりしてはなりません。 ただし、敵や海賊に遭遇した人々が、強制されて、自由な身であるときとは異なる行動をとった場合にも、非難されるべきだとあなたが思うなら話は別ですが。
nemo nostrum ignorat, etiam si experti non sumus, consuetudinem regiam.
私たちのうちで、たとえ自ら経験したことはなくとも、王政のあり方を知らない者はいません。
regum autem sunt haec imperia:
"animadverte ac dicto pare"
et
"praeter rogitatum si plus"
et illae minae:
"
si te secundo lumine hic offendero,
moriere;
王たちの命令とは次のようなものです。 「注意せよ、そして言葉に従え」、そして「求めた以上に余計なことをするな」、さらにあの脅し文句「もし明日、再びここでそなたを見かけたなら、そなたは死ぬことになる」。
"
quae non ut delectemur solum legere et spectare debemus, sed ut cavere etiam et effugere discamus.
私たちはこれらを、ただ読んで観て楽しむためだけでなく、警戒し回避することを学ぶために読まねばならないのです。