Humanitext Reader

キケロ · 帰還後の民衆への演説 §6-10

過去の帰還者との比較と元老院の熱意

2 / 5 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは自らの帰国が、ポピリウス、メテッルス、マリウスといった過去の先人たちの帰国と異なり、武力や広範な親族の懇願によるものではなく、元老院とイタリア全土の比類なき熱意と合法的な手続きによって達成されたものであることを強調する。

§6nam cum in ipso beneficio vestro tanta magnitudo est ut eam complecti oratione non possim, tum in studiis vestris tanta animorum declarata est voluntas ut non solum calamitatem mihi detraxisse, sed etiam dignitatem auxisse videamini.
なぜなら、諸君の恩恵そのものに、私が言葉で包み込むことのできないほどの偉大さがあるだけでなく、諸君の熱意には、私から災厄を取り除いたのみならず、私の尊厳を高めてくださったとさえ思われるほど、強い心の意志が示されているからです。
non enim pro meo reditu ut pro P. Popili, nobilissimi hominis, adulescentes filii et multi praeterea cognati atque adfines deprecati sunt, non ut pro Q. Metello, clarissimo viro, iam spectata aetate filius, non L. Diadematus consularis, summa auctoritate vir, non C. Metellus censorius, non eorum liberi, non Q. Metellus Nepos, qui tum consulatum petebat, non sororum filii, Luculli, Servilii, Scipiones;
実のところ、私の帰国のためには、高名な人物であったプブリウス・ポピリウスのために若い息子たちやその他多くの親族や姻戚が懇願したようには、誰も懇願しませんでした。 また、きわめて著名な人物であったクィントゥス・メテッルスのために、すでに誰もが認める年齢に達していた息子や、元執政官で最高の権威を持つルキウス・ディアデマトゥス、元監察官のガイウス・メテッルス、彼らの子供たち、あるいは当時執政官を志していたクィントゥス・メテッルス・ネポス、あるいは姉妹たちの息子であるルクッルス家、セルウィリウス家、スキピオ家の人々が懇願したようには、誰も懇願しませんでした。
permulti enim tum Metelli aut Metellarum liberi pro Q. Metelli reditu vobis ac patribus vestris supplicaverunt.
当時、クィントゥス・メテッルスの帰国のためには、非常に多くのメテッルス家の人々やメテッルス家の女性たちの子らが、諸君と諸君の父たちに哀願したのです。
quod si ipsius summa dignitas maximaeque res gestae non satis valerent, tamen fili pietas, propinquorum preces, adulescentium squalor, maiorum natu lacrimae populum Romanum movere potuerunt.
もし彼自身の最高の尊厳と多大なる偉業が十分な力を持たなかったとしても、息子の敬愛、親族の祈り、若者たちの喪服姿、年長者たちの涙が、ローマの人々の心を動かすことができたのです。
§7nam C. Mari, qui post illos veteres clarissimos consularis, hac vestra patrumque memoria, tertius ante me consularis subiit indignissimam fortunam praestantissima sua gloria, dissimilis fuit ratio;
というのも、あの名高い昔の元執政官たちの後、諸君や諸君の父たちの記憶において、私より前に三人目の元執政官として、そのきわめて卓越した栄光にもかかわらず、この上なく不当な運命を被ったガイウス・マリウスの場合、その事情は異なっていました。
non enim ille deprecatione rediit, sed in discessu civium exercitu se armisque revocavit.
彼は懇願によって帰国したのではなく、市民たちが離散している間に、軍隊と武器によって自らを呼び戻したからです。
at me nudum a propinquis, nulla cognatione munitum, nullo armorum ac tumultus metu, C. Pisonis, generi mei, divina quaedam et inaudita auctoritas atque virtus, fratrisque miserrimi atque optimi cotidianae lacrimae sordesque lugubres a vobis deprecatae sunt.
しかし私の場合には、親族から引き離されて裸同然となり、いかなる血縁にも守られず、武器や騒乱の恐怖も一切ない中で、私の義理の息子であるガイウス・ピソの、神がかり的で前代未聞の権威と徳、そして、この上なく悲惨でこの上なく善良な私の弟の、日々の涙と嘆きの喪服が、諸君に懇願してくれたのです。
§8frater erat unus qui suo squalore vestros oculos inflecteret, qui suo fletu desiderium mei memoriamque renovaret;
自分の喪服姿によって諸君の目を引きつけ、自分の涙によって私に対する切望と記憶をよみがえらせる親族は、ただ一人の弟がいるだけでした。
qui statuerat, Quirites, si vos me sibi non reddidissetis, eandem subire fortunam;
市民諸君、彼は、もし諸君が私を彼に返してくださらなければ、同じ運命を被ることを決意していました。
tanto in me amore exstitit ut negaret fas esse non modo domicilio, sed ne sepulcro quidem se a me esse seiunctum.
彼は私に対して非常に大きな愛を示し、住居だけでなく、墓においてすら私から引き離されることは神法に反すると主張するほどでした。
pro me praesente senatus hominumque praeterea viginti milia vestem mutaverunt, pro eodem me absente unius squalorem sordisque vidistis.
私がその場にいた時には、元老院とさらに二万人の人々が私のために衣服を改めましたが、私が不在の時には、諸君はこの一人の男の喪服姿と汚れを目にしたのです。
Vnus hic, qui quidem in foro posset esse, mihi pietate filius inventus est, beneficio parens, amore idem qui semper fuit frater.
この一人の人物、すなわち法廷に立つことができた唯一の人物が、その敬愛においては私にとっての息子であり、その恩恵においては親であり、その愛においては常にそうであったような弟であることが分かりました。
nam coniugis miserae squalor et luctus atque optimae filiae maeror adsiduus filique parvi desiderium mei lacrimaeque pueriles aut itineribus necessariis aut magnam partem tectis ac tenebris continebantur.
なぜなら、哀れな妻の喪服姿と嘆き、この上なく優れた娘の絶えざる悲しみ、幼い息子の私に対する切望と子供らしい涙は、必要な旅路によるか、あるいはその大部分が家の中や暗闇の中に閉じ込められていたからです。
qua re hoc maius est vestrum in nos promeritum, quod non multitudini propinquorum sed nobismet ipsis nos reddidistis.
それゆえに、諸君が多くの親族にではなく、私たち自身に私たちを返してくださったというこのことは、諸君が私たちに施してくださったより大きな功績なのです。
§9sed quem ad modum propinqui, quos ego parare non potui, mihi ad deprecandam calamitatem meam non fuerunt, sic—illud quod mea virtus praestare debuit—adiutores auctores hortatoresque ad me restituendum ita multi fuerunt ut longe superiores omnis hac dignitate copiaque superarem.
しかし、私が用意することのできなかった親族が、私の災厄を嘆願するために私のそばにいなかったのと同様に、――これは私の徳が示すべきであったことですが――私を復権させるための助言者、発起人、勧告者は非常に多く、私はこの尊厳と数の多さにおいて、はるかに他のみんなを凌駕していました。
numquam de P. Popilio, clarissimo ac fortissimo viro, numquam de Q. Metello, nobilissimo et constantissimo cive, numquam de C. Mario, custode civitatis atque imperi vestri, in senatu mentio facta est.
きわめて著名で極めて勇敢な人物であったプブリウス・ポピリウスについても、最高貴で極めて不屈の市民であったクィントゥス・メテッルスについても、諸君の国家と帝国の守護者であったガイウス・マリウスについても、彼らのために元老院で言及がなされたことは一度もありませんでした。
§10tribuniciis superiores illi rogationibus nulla auctoritate senatus sunt restituti, Marius vero non modo non a senatu sed etiam oppresso senatu est restitutus.
先の彼らは、護民官の提案によって、元老院のいかなる権威もなしに復権させられました。 しかしマリウスは、元老院によるどころか、むしろ元老院が圧迫された状態で復権させられたのです。
nec rerum gestarum memoria in reditu C. Mari sed exercitus atque arma valuerunt;
また、ガイウス・マリウスの帰国においては偉業の記憶ではなく、軍隊と武器が力を持ちました。
at de me ut valeret semper senatus flagitavit, ut aliquando proficeret, cum primum licuit, frequentia atque auctoritate perfecit.
しかし私に関しては、常に元老院が効力を持つよう要求し続け、最終的にそれが実現可能となった最初の時に、その多数の出席と権威によって、復権を成し遂げたのです。
nullus in eorum reditu motus municipiorum et coloniarum factus est;
彼らの帰国においては、自治市や植民市の動きは一切生じませんでした。
at me in patriam ter suis decretis Italia cuncta revocavit.
しかし私を祖国へと呼び戻したのは、イタリア全土が三度にわたり決議をもって行ったことです。
illi inimicis interfectis magna civium caede facta reducti sunt: ego iis a quibus eiectus sum provincias obtinentibus, inimico autem, optimo viro et mitissimo, consule altero consule referente reductus sum, cum is inimicus, qui ad meam perniciem vocem suam communibus hostibus praebuisset, spiritu dumtaxat viveret, re quidem infra omnis mortuos amandatus esset.
彼らは敵を殺害し、市民の大虐殺を行った上で連れ戻されました。 これに対して私は、私を追い出した者たちが属州を支配しており、他方の執政官は敵でありながらも極めて優れた穏和な人物であって、もう一方の執政官が提案を行う中で呼び戻されたのです。 私を破滅させるために共同の敵にその声を貸したあの敵は、辛うじて息をしているだけであり、実際にはすべての死者の下へと追放されていた時に。

語釈・文法注

  1. 3non enim pro meo reditu ut pro P. Popili — ut pro P. Popili の後に、adulescentes filii et multi praeterea cognati atque adfines deprecati sunt(あるいはより一般に動詞 deprecari)の省略を補って比較級として解釈する。属格 Popili は pro に支配される名詞(reditus)の省略を伴っている(pro reditu Popili)。
  2. §7C. Mari... tertius ante me consularis — C. Mari(ガイウス・マリウスの)は主節の主語 ratio(事情)にかかる属格。tertius ante me consularis(私より前に三人目の元執政官)は、キケロ自身の前に同様の追放・復権の運命を辿った歴史的先例(ポピリウス、メテッルスに続く三人目)を数えている。
  3. §8Vnus hic, qui quidem in foro posset esse — 関係節 qui... posset は接続法(制限・特徴の接続法)をとり、当時ローマのフォーラム(公の場)で活動することが法的に・物理的に可能であった唯一の親族であることを強調している。妻や子供たちは公の場で嘆願活動を行うことが制限されていた状況を対比している。
  4. §10inimico autem, optimo viro et mitissimo, consule altero consule referente — inimico... consule と altero consule referente は、いずれも独立奪格構文。前者は「一方の執政官が敵でありながらも非常に穏和な人物であった状態で」、後者は「もう一方の執政官が議案を提出する中で」を意味する。

この箇所を引用する

キケロ, 帰還後の民衆への演説 §6-10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi018.humanitext-lat2:6-10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。