Humanitext Reader

キケロ · 帰還後の民衆への演説 §11-15

執政官レントゥルスの尽力と国家の回復

3 / 5 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは自らの復権のために尽力した人々、特に執政官プブリウス・レントゥルスや他の政務官たちの功績を称え、敵の暴力によって国家が破綻した危機の時代を振り返りながら、自身の復帰が国家の回復と不可分であったことを論じます。

§11numquam de P. Popilio L. Opimius, fortissimus consul, numquam de Q. Metello non modo C. Marius, qui erat inimicus, sed ne is quidem qui secutus est, M. Antonius, homo eloquentissimus, cum A. Albino conlega senatum aut populum est cohortatus;
きわめて勇敢な執政官であったルキウス・オピミウスがプブリウス・ポピリウスのために、また、敵であったガイウス・マリウスはおろか、その後に続いたきわめて雄弁な人物であるマルクス・アントニウスさえも、同僚アウルス・アルビヌスとともに、クィントゥス・メテッルスのために元老院や民衆を勧告したことは一度もありません。
at pro me superiores consules semper ut referrent flagitati sunt;
これに対して、私のためには、前任の執政官たちが常に提案を行うよう要求され続けました。
sed veriti sunt ne gratiae causa facere viderentur, quod alter mihi adfinis erat, alterius causam capitis receperam;
しかし彼らは、一方は私の姻戚であり、他方については私がその死刑に関わる訴訟を引き受けていたため、私情のためにそれを行っているように見なされることを恐れたのです。
qui provinciarum foedere infrenati totum illum annum querelas senatus, luctum bonorum, Italiae gemitum pertulerunt.
属州の協定によって手足を縛られていた彼らは、その年全体を通じて、元老院の苦情、善き人々の嘆き、イタリアの呻きを耐え忍びました。
Kalendis vero Ianuariis postea quam orba res publica consulis fidem tamquam legitimi tutoris imploravit, P. Lentulus consul, parens, deus, salus nostrae vitae, fortunae, memoriae, nominis, simul ac de sollemni deorum religione rettulit, nihil humanarum rerum sibi prius quam de me agendum iudicavit.
しかし、1月1日になり、身寄りを失った国家が、合法的な後見人に対するがごとく執政官の信義を哀願した後に、私たちの命、境遇、記憶、名声の親であり、神であり、救済者である執政官プブリウス・レントゥルスは、神々に関する厳かな宗教的儀礼について提案を行うやいなや、人間の事柄においては、私に関する件より先に処理すべきことは何もないと判断したのです。
§12atque eo die confecta res esset, nisi is tribunus plebis quem ego maximis beneficiis quaestorem consul ornaram, cum et cunctus ordo et multi eum summi viri orarent, et Cn.
そして、もし私が最大の恩恵を施し、執政官として財務官の職に引き立ててやったあの護民官が、全階級や多くの最高の人物たちが彼に懇願し、また義父である極めて優れた人物グナエウス・オッピウスが涙を流して足元にひれ伏している中で、自分に熟慮のための1夜を要求しなかったならば、その日に事は完了していたでしょう。
Oppius socer, optimus vir, ad pedes flens iaceret, noctem sibi ad deliberandum postulasset; quae deliberatio non in reddenda, quem ad modum non nulli arbitrabantur, sed, ut patefactum est, in augenda mercede consumpta est.
その熟慮は、一部の人々が考えていたように(恩恵を)返すためにではなく、明らかになったように、分け前を増やすために費やされたのです。
postea res acta est in senatu alia nulla: cum variis rationibus impediretur, voluntate tamen perspecta senatus, causa ad vos mense Ianuario deferebatur.
その後、元老院では他のいかなることも処理されませんでした。 様々な理由によって妨げられたものの、元老院の意志が見極められたため、この件は1月に諸君へと委ねられました。
hic tantum interfuit inter me et inimicos meos.
ここに、私と私の敵たちとの間のこれほど大きな違いがあったのです。
§13ego, cum homines in tribunali Aurelio palam conscribi centuriarique vidissem, cum intellegerem veteres ad spem caedis Catilinae copias esse revocatas, cum viderem ex ea parte homines, cuius partis nos vel principes numerabamur, partim quod mihi inviderent, partim quod sibi timerent, aut proditores esse aut desertores salutis meae, cum duo consules empti pactione provinciarum auctores se inimicis rei publicae tradidissent, cum egestatem avaritiam libidines suas viderent expleri non posse nisi me constrictum domesticis hostibus dedidissent, cum senatus equitesque Romani flere pro me ac mutata veste vobis supplicare edictis atque imperiis vetarentur, cum omnium provinciarum pactiones, cum omnia cum omnibus foedera reconciliationesque gratiarum sanguine meo sancirentur, cum omnes boni non recusarent quin vel pro me vel mecum perirent, armis decertare pro mea salute nolui, quod et vincere et vinci luctuosum rei publicae fore putavi.
私は、アウレリウスの演壇で人々が公然と登録され、百人隊に組織されるのを見たとき、カティリーナの昔の軍勢が虐殺の望みへと呼び戻されたと理解したとき、私たちがその指導者とさえ数えられていたあの党派に属する人々が、一部は私を妬むゆえに、一部は自分の身を恐れるゆえに、私の救済の裏切り者となるか、またはそれを見捨てる者となっているのを見たとき、属州の協定によって買収された二人の執政官が国家の敵に対して指導者として自らを差し出したとき、彼らが、縛り上げられた私を国内の敵に引き渡さなければ、自らの窮乏、強欲、情欲を満たすことはできないと理解したとき、元老院とローマの騎士たちが私のために涙を流し、衣服を改めて諸君に哀願することを、布告や命令によって禁じられたとき、すべての属州の協定が、すべての者たちとのすべての同盟と和解が、私の血によって批准されたとき、すべての善き人々が、私のために、あるいは私とともに死ぬことを拒まなかったとき、私は自分の救済のために武器をもって戦うことを望みませんでした。 なぜなら、勝つことも負けることも、国家にとって悲痛なことになると思ったからです。
§14at inimici mei, mense Ianuario cum de me ageretur, corporibus civium trucidatis flumine sanguinis meum reditum intercludendum putaverunt.
しかし私の敵たちは、1月に私に関する件が審議されていたとき、市民の身体を虐殺し、血の川によって私の帰国を遮るべきだと考えました。
itaque, dum ego absum, eam rem publicam habuistis ut aeque me atque illam restituendam putaretis.
それゆえ、私が不在の間、諸君は、私を復権させることと、国家を復帰させることが等しく必要であると考えるほどの国家を維持していたのです。
ego autem in qua civitate nihil valeret senatus, omnis esset impunitas, nulla iudicia, vis et ferrum in foro versaretur, cum privati parietum se praesidio non legum tuerentur, tribuni plebis vobis inspectantibus vulnerarentur, ad magistratuum domos cum ferro et facibus iretur, consulis fasces frangerentur, deorum immortalium templa incenderentur, rem publicam esse nullam putavi.
しかし私は、元老院が何の力も持たず、あらゆる不処罰が横行し、裁判は存在せず、広場では暴力と鉄器が横行し、私人が法律ではなく壁の防壁によって自らを護り、諸君が見ている前で護民官が傷つけられ、政務官の邸宅へと鉄器と松明を手に押しかけられ、執政官のファスケスが壊され、不死なる神々の神殿が放火されるような国家においては、国家というものは存在しないと考えました。
itaque neque re publica exterminata mihi locum in hac urbe esse duxi, nec, si illa restitueretur, dubitavi quin me secum ipsa reduceret.
それゆえ、国家が追い出されている以上、この都市に私の居場所はないと考え、また、もし国家が復帰するならば、国家自身が私を自らとともに連れ戻すことに疑いを抱きませんでした。
§15an ego, cum mihi esset exploratissimum P. Lentulum proximo anno consulem futurum, qui illis ipsis rei publicae periculosissimis temporibus aedilis curulis me consule omnium meorum consiliorum particeps periculorumque socius fuisset, dubitarem quin is me confectum consularibus vulneribus consulari medicina ad salutem reduceret? hoc duce, conlega autem eius, clementissimo atque optimo viro, primo non adversante, post etiam adiuvante, reliqui magistratus paene omnes fuerunt defensores salutis meae;
国家のあの最も危険な時期に、私が執政官であったとき、会堂付按察官として、私のすべての計画の共有者であり、危険の同志であったプブリウス・レントゥルスが翌年には執政官になることが完全に確実であったときに、執政官としての傷を負った私を、彼が執政官としての治療法によって救済へと連れ戻すことに、どうして私が疑いを抱くべきだったでしょうか。 彼が指導者であり、また、彼の同僚である極めて穏和で優れた人物が、最初は反対せず、後には援助さえする中で、他の政務官たちもほぼ全員が私の救済の擁護者となりました。
ex quibus excellenti animo virtute auctoritate praesidio copiis T. Annius et P. Sestius praestanti in me benivolentia et divino studio exstiterunt;
彼らのうち、ティトゥス・アンニウスとプブリウス・セスティウスは、傑出した精神、徳、権威、保護、軍勢をもって、私に対する卓越した好意と神がかり的な熱意を示して現れました。
eodemque P. Lentulo auctore et pariter referente conlega frequentissimus senatus, uno dissentiente, nullo intercedente, dignitatem meam quibus potuit verbis amplissimis ornavit, salutem vobis municipiis coloniis omnibus commendavit.
そして、同じプブリウス・レントゥルスの提案により、かつ、同僚が等しく提案を行う中で、出席者極めて多数 of 元老院は、一人の反対者もなく、一人の介入もなく、私の尊厳を、可能な限りの最も寛大な言葉で飾り、諸君とすべての自治市と植民市に私の救済を委ねたのです。

語釈・文法注

  1. 11numquam de P. Popilio L. Opimius... cohortatus — 文法的には、文中に複数の主語(L. Opimius と M. Antonius)が存在しますが、動詞 cohortatus [est] は、直前に置かれた最後の主語(M. Antonius)に性・数を一致させる「転置一致」(attraction)の形式をとっています。
  2. 11veriti sunt ne — 恐れを表す動詞 vereri の後に続く ne 節であり、「〜するのではないかと恐れる」という肯定の懸念を表します。
  3. 12confecta res esset, nisi... postulasset — 過去の事実に反する仮定を表す反実仮想の条件文であり、帰結節・条件節ともに接続法過去完了が用いられています。
  4. 13ego, cum... — この長い文は、時や状況を表す cum 節(vidissem, intellegerem, viderem, tradidissent, viderent, vetarentur, sancirentur, non recusarent)が重層的に重なり、文末の主節 armis decertare... nolui に収束する構造になっています。主語 ego の後、状況を説明する複数の従属節を通過して初めて主動詞 nolui に至る倒置的な長文です。
  5. 15dubitarem quin is me... reduceret — dubitarem は修辞疑問における接続法未完了過去(熟慮の接続法)であり、否定的なニュアンスを伴う疑念の動詞 dubitare の後には、quin + 接続法が導かれています。

この箇所を引用する

キケロ, 帰還後の民衆への演説 §11-15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi018.humanitext-lat2:11-15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。