Humanitext Reader

キケロ · 帰還後の民衆への演説 §16-19

ポンペイウスらの支援と市民への忠誠の誓い

4 / 5 箇所 · ラテン語

要旨

ポンペイウスや他の重鎮たちがキケロの復帰のために市民に懇願したこと、ゲッリウスがキケロの功績を証言したこと、そしてキケロが市民と国家への忠誠を誓い、困難に屈しない不屈の精神を表明していること。

§16ita me nudum a propinquis, nulla cognatione munitum, consules, praetores, tribuni plebis, senatus, Italia cuncta semper a vobis deprecata est, denique omnes qui vestris maximis beneficiis honoribusque sunt ornati, producti ad vos ab eodem, non solum ad me conservandum vos cohortati sunt, sed etiam rerum mearum gestarum auctores testes laudatores fuerunt.
このように、親族から引き離され、いかなる血縁にも守られていない無防備な私を、執政官、法務官、民衆護民官、元老院、そしてイタリア全土が、常に諸君に哀願して救い出してくれました。 最後に、諸君の最大の恩恵と名誉で飾られた人々が、彼によって諸君の前に導かれ、私を救うよう諸君を励ましただけでなく、私の偉業の支持者、目撃者、賛美者となったのです。
quorum princeps ad cohortandos vos et ad rogandos fuit Cn. Pompeius, vir omnium qui sunt, fuerunt, erunt, virtute sapientia gloria princeps: qui mihi unus uni privato amico eadem omnia dedit quae universae rei publicae, salutem, otium, dignitatem.
諸君を励まし、諸君に懇願する者たちの筆頭は、現在、過去、未来のすべての者の中で、徳と知恵と栄光において第一人者であるグナエウス・ポンペイウスでした。 彼は、一人の私的な友人である私一人に対して、国家全体に与えたのと同じすべてのもの、すなわち救済、平穏、尊厳を与えてくれたのです。
cuius oratio fuit, quem ad modum accepi, tripertita;
彼の演説は、私が聞いたところによれば、三部からなっていました。
primum vos docuit meis consiliis rem publicam esse servatam, causamque meam cum communi salute coniunxit, hortatusque est ut auctoritatem senatus, statum civitatis, fortunas civis bene meriti defenderetis;
第一に、彼は私の計画によって国家が救われたことを諸君に教え、私の件を共通の安全と結びつけ、元老院の権威、国家の体制、功績ある市民の境遇を守るよう諸君に促しました。
tum me in perorando posuit vos rogari a senatu, rogari ab equitibus Romanis, rogari ab Italia cuncta, deinde ipse ad extremum pro mea vos salute non rogavit solum verum etiam obsecravit.
第二に、彼は演説の締めくくりにおいて、私に関して、諸君が元老院から懇願され、ローマの騎士から懇願され、イタリア全土から懇願されていると提示しました。 そして最後に、彼自身が私の救済のために諸君に懇願しただけでなく、哀願さえしたのです。
§17huic ego homini, Quirites, tantum debeo quantum hominem homini debere vix fas est.
市民の皆さん、私はこの人物に対して、人間が人間に負うことがほとんど許されないほどの恩義を負っています。
huius consilia, P. Lentuli sententiam, senatus auctoritatem vos secuti me in eo loco, in quo vestris beneficiis fueram, isdem centuriis quibus conlocaratis reposuistis.
諸君は、彼の計画、プブリウス・レントゥルスの意見、元老院の権威に従い、諸君の恩恵によって私がいたあの場所に、諸君が私を配置したのと同じ百人隊によって、私を復帰させてくれたのです。
eodem tempore audistis eodem ex loco summos viros, ornatissimos atque amplissimos homines, principes civitatis, omnis consularis, omnis praetorios eadem dicere, ut omnium testimonio per me unum rem publicam conservatam esse constaret.
同じ時に、同じ場所から、最高の男たち、きわめて名誉ある高貴な人々、国家の指導者たち、すべての執政官経験者、すべての法務官経験者が同じことを言うのを諸君は聞きました。 それは、すべての者の証言によって、私一人を通じて国家が救われたことが明らかになるためでした。
itaque cum P. Servilius, gravissimus vir et ornatissimus civis, dixisset opera mea rem publicam incolumem magistratibus deinceps traditam, dixerunt in eandem sententiam ceteri.
それゆえ、きわめて重厚な人物であり、きわめて名誉ある市民であるプブリウス・セルウィリウスが、私の働きによって国家は無傷のままその後の政務官たちに引き渡されたと述べたとき、他の人々も同じ趣旨で語りました。
sed audistis eo tempore clarissimi viri non solum auctoritatem, sed etiam testimonium, L. Gelli: qui quia suam classem adtemptatam magno cum suo periculo paene sensit, dixit in contione vestrum, si ego consul cum fui non fuissem, rem publicam funditus interituram fuisse.
しかし諸君はあの時、きわめて高名な人物であるルキウス・ゲッリウスの、権威だけでなく証言をも聞きました。 彼は、自らの艦隊が危うく攻撃され、自らに多大な危険が及ぶのを感知したため、諸君の集会において、私が執政官であったときにその職にいなかったならば、国家は根本から滅びていたであろう、と語ったのです。
§18en ego tot testimoniis, Quirites, hac auctoritate senatus, tanta consensione Italiae, tanto studio bonorum omnium, causam agente P. Lentulo, consentientibus ceteris magistratibus, deprecante Cn. Pompeio, omnibus hominibus faventibus, dis denique immortalibus frugum ubertate copia vilitate reditum meum comprobantibus, mihi meis rei publicae restitutus, tantum vobis quantum facere possum, Quirites, pollicebor: primum, qua sanctissimi homines pietate erga deos immortalis esse soleant, eadem me erga populum Romanum semper fore, numenque vestrum aeque mihi grave et sanctum ac deorum immortalium in omni vita futurum: deinde, quoniam me in civitatem res publica ipsa reduxit, nullo me loco rei publicae defuturum.
見よ、市民の皆さん、私はこれほど多くの証言、この元老院の権威、イタリアのこれほどの合意、すべての善き人々のこれほどの熱意によって、また、プブリウス・レントゥルスがこの件を推進し、他の政務官たちが同意し、グナエウス・ポンペイウスが哀願し、すべての人間が支持し、さらには不死なる神々が農作物の豊作、豊富さ、安さによって私の帰国を承認してくださる中で、私自身、私の家族、そして国家へと復帰させられ、市民の皆さん、諸君に対して、私ができる限りのことを約束いたしましょう。 第一に、最も信心深い人々が不死なる神々に対して抱くのが常であるのと同じ敬虔さを、私は常にローマ人民に対して抱くであろうこと、そして諸君の神格は私の生涯を通じて、私にとって不死なる神々のそれと等しく重々しく、かつ神聖なものであり続けるであろうこと。 第二に、国家自身が私を市民共同体へと連れ戻してくれた以上、私はいかなる状況においても国家を見捨てることはないであろうこと。
§19quod si quis existimat me aut voluntate esse mutata aut debilitata virtute aut animo fracto, vehementer errat.
だが、もし誰かが、私の意志が変化したとか、徳が弱まったとか、精神が挫かれたと考えるなら、その人は大いに誤っています。
mihi quod potuit vis et iniuria et sceleratorum hominum furor detrahere, eripuit, abstulit, dissipavit: quod viro forti adimi non potest, id omne manet et permanebit.
暴力や不義、そして悪党たちの狂気が私から奪い去ることができたものを、それらは強奪し、奪い、四散させました。 しかし、勇敢な男から奪い去ることのできないもの、それはすべて留まっており、これからも留まり続けるでしょう。
vidi ego fortissimum virum, municipem meum, C. Marium,—quoniam nobis quasi aliqua fatali necessitate non solum cum iis qui haec delere voluissent, sed etiam cum fortuna belligerandum fuit,—eum tamen vidi, cum esset summa senectute, non modo non infracto animo propter magnitudinem calamitatis, sed confirmato atque renovato.
私は、きわめて勇敢な人物であり、私の同郷人であるガイウス・マリウスを見ました。 なぜなら私たちは、これらを滅ぼそうと望んだ者たちだけでなく、運命とも、何か宿命的な必然性によって戦わねばならなかったからです。 しかし私は、彼が極めて高齢であったときに、災難の大きさのゆえに精神が挫かれるどころか、むしろ強められ、新しくされているのを見たのです。

語釈・文法注

  1. §16me in perorando posuit vos rogari — posuit은 '주장했다/제시했다'의 뜻이며, 대격 vos와 수동태 부정사 rogari가 결합한 대격-부정사(ACI) 구문을 이끈다. 직역하면 '여러분(시민들)이 원로원에 의해 청원되고 있다'가 되며, 이는 곧 키케로의 복귀를 위해 원로원이 시민들에게 간청하고 있음을 폼페이우스가 연설에서 강조했음을 의미한다.
  2. §17suam classem adtemptatam magno cum suo periculo paene sensit — adtemptatam은 classem을 수식하는 완료수동분사로 '공격받은' 혹은 '유혹받은'을 뜻한다. paene sensit('거의 깨달았다')과 magno cum suo periculo('자신의 커다란 위험과 함께')가 연결되어, 카틸리나 음모 당시 자신의 함대가 적의 손에 넘어갈 뻔했을 때 그것이 자신에게 얼마나 큰 위험이었는지를 실감했다는 의미를 나타낸다.
  3. §18mihi meis rei publicae restitutus — restitutus('복귀되어')에 걸리는 세 개의 여격 mihi(나 자신에게), meis(내 친지들에게), rei publicae(국가에)가 병렬로 연결되어 있다. 라틴어 restituere 동사의 수동태와 함께 쓰여, 키케로의 귀환이 개인적, 가정적, 국가적 차원 모두에서 완결되었음을 강조하는 표현이다.
  4. §19nobis ... belligerandum fuit — belligerandum fuit는 동형용사(gerundive)의 비인칭 수동 용법으로 당위나 의무를 나타내며, 행위의 주체는 여격 nobis로 표시된다('우리가 전쟁을 치러야만 했다').

この箇所を引用する

キケロ, 帰還後の民衆への演説 §16-19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi018.humanitext-lat2:16-19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。