§11numquam de P. Popilio L. Opimius, fortissimus consul, numquam de Q. Metello non modo C. Marius, qui erat inimicus, sed ne is quidem qui secutus est, M. Antonius, homo eloquentissimus, cum A. Albino conlega senatum aut populum est cohortatus;
지극히 용맹한 집정관 루키우스 오피미우스는 푸블리우스 포필리우스의 복권을 위해, 그리고 원수였던 가이우스 마리우스는 물론이거니와 그 뒤를 이은 지극히 웅변적인 인물 마르쿠스 안토니우스조차도 동료 아울루스 알비누스와 함께 퀸투스 메텔루스의 복권을 위해 원로원이나 인민을 권고한 적이 한 번도 없었습니다.
at pro me superiores consules semper ut referrent flagitati sunt;
그러나 저를 위해서는 전임 집정관들이 항상 제안을 발의하도록 요구받았습니다.
sed veriti sunt ne gratiae causa facere viderentur, quod alter mihi adfinis erat, alterius causam capitis receperam;
하지만 그들은 한 사람은 제 인척이었고, 다른 한 사람에 대해서는 제가 그의 사형 소송을 맡았었기 때문에, 사사로운 은혜를 위해 행동하는 것처럼 보일까 봐 두려워했습니다.
qui provinciarum foedere infrenati totum illum annum querelas senatus, luctum bonorum, Italiae gemitum pertulerunt.
속주에 관한 협정으로 인해 꼼짝 못 하게 묶여 있던 그들은 일 년 내내 원로원의 불만, 선량한 이들의 슬픔, 이탈리아의 신음을 견뎌 냈습니다.
Kalendis vero Ianuariis postea quam orba res publica consulis fidem tamquam legitimi tutoris imploravit, P. Lentulus consul, parens, deus, salus nostrae vitae, fortunae, memoriae, nominis, simul ac de sollemni deorum religione rettulit, nihil humanarum rerum sibi prius quam de me agendum iudicavit.
그러나 마침내 1월 1일, 어버이를 잃은 국가가 마치 합법적인 후견인에게 하듯 집정관의 신의를 애원한 후에, 저희의 삶과 처지, 기억과 이름의 어버이이자 신이며 구원자인 집정관 푸블리우스 렌툴루스는, 신들에 대한 엄숙한 종교적 의례에 관해 보고하자마자, 인간사 중에서 저에 관한 일보다 자신들이 먼저 다루어야 할 일은 아무것도 없다고 판단했습니다.
§12atque eo die confecta res esset, nisi is tribunus plebis quem ego maximis beneficiis quaestorem consul ornaram, cum et cunctus ordo et multi eum summi viri orarent, et Cn.
그리고 만일 제가 지극한 은혜를 베풀어 집정관으로서 재무관으로 이끌어 주었던 그 호민관이, 모든 계급과 수많은 최고의 인물들이 그에게 애원하고, 그의 장인이며 지극히 훌륭한 인물인 그나에우스 오피우스가 눈물을 흘리며 발치에 엎드려 있는 상황에서, 스스로 숙고할 하루의 밤을 요구하지 않았더라면 바로 그날에 일이 매듭지어졌을 것입니다.
Oppius socer, optimus vir, ad pedes flens iaceret, noctem sibi ad deliberandum postulasset; quae deliberatio non in reddenda, quem ad modum non nulli arbitrabantur, sed, ut patefactum est, in augenda mercede consumpta est.
그 숙고는 몇몇 이들이 생각했던 것처럼 은혜를 갚기 위해서가 아니라, 나중에 밝혀진 바와 같이 뇌물의 액수를 늘리기 위해 소모되었습니다.
postea res acta est in senatu alia nulla: cum variis rationibus impediretur, voluntate tamen perspecta senatus, causa ad vos mense Ianuario deferebatur.
그 후 원로원에서는 다른 어떤 일도 처리되지 않았습니다. 비록 여러 가지 방식으로 방해를 받았지만, 원로원의 의사가 분명히 확인되었기에 이 안건은 1월에 여러분에게 넘겨졌습니다.
hic tantum interfuit inter me et inimicos meos.
저와 제 원수들 사이에는 이토록 큰 차이가 있었습니다.
§13ego, cum homines in tribunali Aurelio palam conscribi centuriarique vidissem, cum intellegerem veteres ad spem caedis Catilinae copias esse revocatas, cum viderem ex ea parte homines, cuius partis nos vel principes numerabamur, partim quod mihi inviderent, partim quod sibi timerent, aut proditores esse aut desertores salutis meae, cum duo consules empti pactione provinciarum auctores se inimicis rei publicae tradidissent, cum egestatem avaritiam libidines suas viderent expleri non posse nisi me constrictum domesticis hostibus dedidissent, cum senatus equitesque Romani flere pro me ac mutata veste vobis supplicare edictis atque imperiis vetarentur, cum omnium provinciarum pactiones, cum omnia cum omnibus foedera reconciliationesque gratiarum sanguine meo sancirentur, cum omnes boni non recusarent quin vel pro me vel mecum perirent, armis decertare pro mea salute nolui, quod et vincere et vinci luctuosum rei publicae fore putavi.
저는 아우렐리우스 연단에서 사람들이 공공연히 모집되고 백인대로 조직되는 것을 보았을 때, 카틸리나의 옛 군세가 학살의 희망을 품고 다시 소환되었음을 깨달았을 때, 우리가 그 지도자로까지 손꼽히던 파벌의 사람들이 일부는 저를 시기해서, 일부는 자신들의 안위를 두려워해서 제 구원의 배신자가 되거나 방관자가 되는 것을 보았을 때, 속주 협정으로 매수된 두 집정관이 스스로 국가의 원수들에게 앞잡이로 몸을 바쳤을 때, 그들이 결박된 저를 국내의 원수들에게 넘겨주지 않고서는 자신들의 빈곤과 탐욕과 정욕을 채울 수 없음을 깨달았을 때, 원로원과 로마 기사들이 저를 위해 눈물을 흘리고 의복을 바꾸어 여러분에게 애원하는 일이 칙령과 명령으로 금지되었을 때, 모든 속주의 협정이, 모든 이들과 맺은 모든 동맹과 화해가 제 피로써 승인되는 것을 보았을 때, 모든 선량한 이들이 저를 위해서나 혹은 저와 함께 죽기를 거부하지 않았을 때, 저는 제 구원을 위해 무력으로 결전하기를 원치 않았습니다. 왜냐하면 이기는 것도 지는 것도 국가에게는 비통한 일이 될 것이라 생각했기 때문입니다.
§14at inimici mei, mense Ianuario cum de me ageretur, corporibus civium trucidatis flumine sanguinis meum reditum intercludendum putaverunt.
그러나 제 원수들은 1월에 저에 관한 일이 심의되고 있을 때, 시민들의 육신을 도륙하고 피의 강물로 제 귀국을 가로막아야 한다고 생각했습니다.
itaque, dum ego absum, eam rem publicam habuistis ut aeque me atque illam restituendam putaretis.
그리하여 제가 부재한 동안, 여러분은 저를 복권시키는 것과 국가를 회복시키는 것을 똑같이 필요하다고 여길 정도의 국가 상태를 유지하셨습니다.
ego autem in qua civitate nihil valeret senatus, omnis esset impunitas, nulla iudicia, vis et ferrum in foro versaretur, cum privati parietum se praesidio non legum tuerentur, tribuni plebis vobis inspectantibus vulnerarentur, ad magistratuum domos cum ferro et facibus iretur, consulis fasces frangerentur, deorum immortalium templa incenderentur, rem publicam esse nullam putavi.
하지만 저는, 원로원이 아무런 힘도 쓰지 못하고, 모든 범죄가 처벌받지 않으며, 재판이 존재하지 않고, 광장에는 폭력과 철기가 난무하며, 사인이 법률이 아닌 벽의 방어막으로 자신을 보호하고, 여러분이 지켜보는 앞에서 호민관이 부상을 입고, 정무관들의 저택으로 철기와 횃불을 들고 쳐들어가며, 집정관의 파스케스가 부서지고, 불사신들의 신전이 방화되는 그러한 국가 속에서는 국가란 전혀 존재하지 않는다고 생각했습니다.
itaque neque re publica exterminata mihi locum in hac urbe esse duxi, nec, si illa restitueretur, dubitavi quin me secum ipsa reduceret.
그리하여 저는 국가가 내쫓긴 상황에서는 이 도시에 제 자리가 없다고 여겼으며, 국가가 회복된다면 국가 자신이 저를 저와 함께 데려올 것임을 의심치 않았습니다.
§15an ego, cum mihi esset exploratissimum P. Lentulum proximo anno consulem futurum, qui illis ipsis rei publicae periculosissimis temporibus aedilis curulis me consule omnium meorum consiliorum particeps periculorumque socius fuisset, dubitarem quin is me confectum consularibus vulneribus consulari medicina ad salutem reduceret? hoc duce, conlega autem eius, clementissimo atque optimo viro, primo non adversante, post etiam adiuvante, reliqui magistratus paene omnes fuerunt defensores salutis meae;
국가의 바로 그 가장 위험한 시절에, 제가 집정관이었을 때, 귀족 영제관으로서 제 모든 계획의 공유자이자 위험의 동지였던 푸블리우스 렌툴루스가 이듬해에 집정관이 될 것임이 제게 너무나 확실했을 때, 집정관들의 공격으로 상처 입은 저를 그가 집정관의 처방으로 구원해 줄 것임을 제가 어찌 의심할 수 있었겠습니까? 그가 지도자이고, 그의 동료이자 지극히 온화하고 훌륭한 인물이 처음에는 반대하지 않다가 나중에는 도리어 도우면서, 다른 정무관들도 거의 모두 제 구원의 옹호자가 되었습니다.
ex quibus excellenti animo virtute auctoritate praesidio copiis T. Annius et P. Sestius praestanti in me benivolentia et divino studio exstiterunt;
그들 중에서 티투스 안니우스와 푸블리우스 세스티우스는 탁월한 정신과 덕성과 권위와 보호와 군세로써 제게 뛰어난 호의와 신적인 열의를 보여주었습니다.
eodemque P. Lentulo auctore et pariter referente conlega frequentissimus senatus, uno dissentiente, nullo intercedente, dignitatem meam quibus potuit verbis amplissimis ornavit, salutem vobis municipiis coloniis omnibus commendavit.
그리고 바로 그 푸블리우스 렌툴루스의 발의와 동료의 동등한 제안 속에서, 가득 메운 원로원은 단 한 사람의 반대자도 없고 아무런 거부권 행사도 없이, 가능한 한 가장 장엄한 말들로 제 존엄을 꾸며 주었으며, 여러분과 모든 무니키피움과 식민시에 제 구원을 위탁했습니다.