Humanitext Reader

キケロ · アルキアス弁護 §21-26

詩人による武勲の顕彰と名声を求める本性

5 / 6 箇所 · ラテン語

要旨

キケローは、アルキアースの詩がローマの偉大な戦功を不滅にしていることを示し、ギリシア語の広範な影響力を指摘する。また、過去の偉大な将軍たちが詩人に市民権を与えた前例と、誰もが名声を求める本性を持つことを挙げてアルキアースの弁護を補強する。

§21Mithridaticum vero bellum magnum atque difficile et in multa varietate terra marique versatum totum ab hoc expressum est;
一方、ミトリダテスとの大戦争、困難を極め、陸に海に多大な変転を伴って展開された戦いの全体が、この人物によって余すところなく描かれています。
qui libri non modo L. Lucullum, fortissimum et clarissimum virum, verum etiam populi Romani nomen inlustrant.
そしてそれらの書物は、極めて勇敢で極めて高名な人物であるL. ルクッルスを輝かせるだけでなく、ローマ国民の名をも輝かせているのです。
populus enim Romanus aperuit Lucullo imperante Pontum et regiis quondam opibus et ipsa natura et regione vallatum, populi Romani exercitus eodem duce non maxima manu innumerabilis Armeniorum copias fudit, populi Romani laus est urbem amicissimam Cyzicenorum eiusdem consilio ex omni impetu regio atque totius belli ore ac faucibus ereptam esse atque servatam;
なぜなら、ローマ国民は、ルクッルスが指揮を執る中で、かつて王の富によって、またその自然と地勢そのものによって要塞化されていたポントスを切り開き、ローマ国民の軍隊は、同じ指導者のもと、決して最大とは言えない軍勢をもってアルメニア人の無数の軍勢を打ち破り、ローマ国民の誉れは、同じ人物の配慮によって、きわめて友好的なキジクス市民の市が、王のあらゆる攻撃から、また戦争全体の口と喉元から救い出され、維持されたことにあるからです。
nostra semper feretur et praedicabitur L. Lucullo dimicante, cum interfectis ducibus depressa hostium classis est, incredibilis apud Tenedum pugna illa navalis, nostra sunt tropaea, nostra monumenta, nostri triumphi.
L. ルクッルスが戦い、将軍たちが殺されて敵の艦隊が沈められた、あのテネドス沖での信じがたい海戦は、常にわれわれのものとして語り継がれ、称賛されるでしょう。 われわれのものである、数々の戦勝記念碑は、われわれの記念建造物は、われわれの凱旋式は。
quae quorum ingeniis efferuntur, ab eis populi Romani fama celebratur.
これらが誰の才能によって高められるにせよ、その人々によってローマ国民の名声が称えられるのです。
§22carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore.
われわれのエンニウスは、先代のアフリカヌスに愛されました。 それゆえ、スキピオ家の墓においてさえ、彼は大理石の像として配置されていると考えられています。
at eis laudibus certe non solum ipse qui laudatur sed etiam populi Romani nomen ornatur.
しかし、それらの称賛によって、確かに称えられる本人だけでなく、ローマ国民の名をも飾られるのです。
in caelum huius proavus Cato tollitur; magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
この人物の曽祖父カトは天まで高められ、ローマ国民の事績に大いなる栄誉が付け加えられます。
omnes denique illi maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
最後に、あのすべての極めて偉大な人々、マルケッルス家の人々、フルウィウス家の人々も、われわれすべてに共通する称賛を伴って飾られます。
ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt;
それゆえ、これらを成し遂げたあの人物、ルディアイの男を、われわれの祖先は市民権へと受け入れたのです。
nos hunc Heracliensem multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum de nostra civitate eiciamus?
それなのにわれわれは、多くの市から求められ、この市においては法律によって市民として確立されているこのヘラクレアの男を、われわれの市民権から追い出そうというのでしょうか。
§23nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus exiguis sane continentur.
なぜなら、もしギリシア語の詩から得られる名声の果実が、ラテン語の詩から得られるものよりも小さいと考える者がいるなら、その者は激しく誤っています。 というのも、ギリシア語のものはほぼすべての民族において読まれているのに対し、ラテン語のものは実に狭い自らの境界の内に閉じ込められているからです。
qua re, si res eae quas gessimus orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo hominum nostrorum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare, quod cum ipsis populis de quorum rebus scribitur haec ampla sunt, tum eis certe qui de vita gloriae causa dimicant hoc maximum et periculorum incitamentum est et laborum.
それゆえ、もしわれわれが成し遂げた事績が世界の地域によって画されるなら、われわれの男たちの武器が到達したその同じ場所に、名声と誉れが浸透することを望むべきです。 なぜなら、それらの事績が書かれる当の国民にとって、これらは誇らしいものであると同時に、確かに名声のために命をかけて戦う人々にとっても、これが危険や労苦に対する最大の励みとなるからです。
§24quam multos scriptores rerum suarum magnus ille Alexander secum habuisse dicitur! atque is tamen, cum in Sigeo ad Achillis tumulum astitisset: 'o fortunate,' inquit, 'adulescens, qui tuae virtutis Homerum praeconem inveneris!' et vere.
あの偉大なアレクサンドロスは、どれほど多くの自らの事績の記録者を伴っていたと言われていることでしょう。 それにもかかわらず、彼はシゲウムの地でアキレウスの墓の前に立ったとき、「おお、幸いなる若者よ、自らの徳の宣伝者としてホメーロスを見出したとは! 」と言いました。 そしてまさにその通りです。
nam, nisi Ilias illa exstitisset, idem tumulus qui corpus eius contexerat nomen etiam obruisset.
なぜなら、あの『イリアス』が存在しなかったならば、彼の遺体を覆った同じ墓が、その名前をも埋もれさせていたでしょうから。
quid? noster hic Magnus qui cum virtute fortunam adaequavit, nonne Theophanem Mytilenaeum, scriptorem rerum suarum, in contione militum civitate donavit, et nostri illi fortes viri, sed rustici ac milites, dulcedine quadam gloriae commoti quasi participes eiusdem laudis magno illud clamore approbaverunt?
どうですか。 徳に幸運を並び立たせたわれわれの、この「偉大なる人」は、自らの事績の記録者であるミュティレネのテオパネスに、兵士たちの集会において市民権を授与したではありませんか。 そして、われわれのあの勇敢な人々、しかし粗野な軍人たちや兵士たちは、名声のある種の手甘さに動かされ、まるで同じ賞賛を分かち合う者であるかのように、大歓声をもってそれを承認したではありませんか。
§25itaque, credo, si civis Romanus Archias legibus non esset, ut ab aliquo imperatore civitate donaretur perficere non potuit.
それゆえ、思うに、もしアルキアースが法律によるローマ市民でなかったとしたら、誰か将軍から市民権を授与されるように取り計らうことができなかったとでもいうのでしょうか。
Sulla cum Hispanos et Gallos donaret, credo, hunc petentem repudiasset;
スッラがヒスパニア人やガリア人に市民権を授与していたとき、思うに、この人が求めても拒絶したでしょうか。
quem nos vidimus, cum ei libellum malus poeta de populo subiecisset, quod epigramma in eum fecisset tantum modo alternis versibus longiusculis, statim ex eis rebus quas tum vendebat iubere ei praemium tribui, sed ea condicione ne quid postea scriberet.
このスッラは、民衆の中から下手な詩人が、彼についてエピグラムを作ったというので、多少長めの交互の行で書かれた書状を差し出したとき、当時売り出していた物品の中から、直ちにその詩人に褒美を与えるよう命じたのを、私たちは見たのです。 ただし、今後は何も書かないという条件で。
qui sedulitatem mali poetae duxerit aliquo tamen praemio dignam, huius ingenium et virtutem in scribendo et copiam non expetisset?
下手な詩人の熱意を、それでも何らかの褒美に値すると考えたような人物が、この人の才能や、書くことにおける力量や豊かさを求めなかったでしょうか。
§26quid? a Q. Metello Pio, familiarissimo suo, qui civitate multos donavit, neque per se neque per Lucullos impetravisset? qui praesertim usque eo de suis rebus scribi cuperet ut etiam Cordubae natis poetis pingue quiddam sonantibus atque peregrinum tamen auris suas dederet.
どうですか。 多くの人に市民権を授与した、彼のきわめて親しい友人であるQ. メテッルス・ピウスから、自らを通じても、あるいはルクッルス家の人々を通じても、市民権を得られなかったでしょうか。 このメテッルスは、とりわけ、自らの事績について書かれることをあまりにも強く望んでいたため、コルドゥバ生まれの、どこか鈍く異国風に響く詩人たちにさえ、自らの耳を傾けていたほどなのです。
neque enim est hoc dissimulandum quod obscurari non potest, sed prae nobis ferendum: trahimur omnes studio laudis, et optimus quisque maxime gloria ducitur.
なぜなら、覆い隠すことのできないこの事実を隠すべきではなく、むしろ公然と認めるべきだからです。 すなわち、われわれはみな賞賛への熱意に引き寄せられており、最も優れた者ほど、最も強く名声に導かれるのです。
ipsi illi philosophi etiam in eis libellis quos de contemnenda gloria scribunt nomen suum inscribunt;
あの哲学者たち自身も、名声を軽蔑すべきことについて書くその書物においてさえ、自分の名前を書き記しています。
in eo ipso in quo praedicationem nobilitatemque despiciunt praedicari de se ac se nominari volunt.
彼らは、称賛や高名を軽蔑するまさにその点において、自分たちについて語られ、名指しされることを望んでいるのです。

語釈・文法注

  1. 21quae quorum ingeniis efferuntur — `quae`は連結の関係代名詞(中性複数主格)で、直前の `tropaea`, `monumenta`, `triumphi` を先行詞とする。一方で `quorum` はそれらを称える「詩人たち」を指す関係代名詞(男性複数属格)であり、`ingeniis` にかかっている。この二重の関係代名詞構造は、「これらが誰の才能によって称えられるにせよ」という意味の譲歩的な関係節を形成している。
  2. 23quod cum ipsis populis ... tum eis — `cum ... tum ...` 構文であり、「〜にとって(ampla sunt、誇らしい)であると同時に、〜にとってもまた(maximum ... incitamentum est、最大の励みである)」という並列関係を示す。`quod` は接続詞(「なぜなら」)で、全体が `errat` の理由(`propterea quod` の記述と並行)を補足している。
  3. 25qui sedulitatem ... duxerit ... non expetisset? — 先行詞(ここでは `Sulla`)を含んだ関係節 `qui ... duxerit` は接続法(完了)を伴い、ここでは理由または譲歩(「〜であるような人物が」)を表す。主節の `non expetisset?` は接続法過去完了で、過去の事実に対する反実仮想(「〜を求めなかっただろうか(実際は求めたはずだ)」)を表す。
  4. 26usque eo ... ut ... auris suas dederet — 副詞句 `usque eo`(「そこまで、あれほどに」)が、程度・結果を表す接続詞 `ut` および接続法未完了過去 `dederet` を従え、「〜するほどまでに(cuperet、望んでいた)」という構造を作る。なお `cuperet` 自体も、直前の関係代名詞 `qui`(メテッルスを指す)による叙実・特徴描写の接続法(未完了過去)である。

この箇所を引用する

キケロ, アルキアス弁護 §21-26. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi016.humanitext-lat2:21-26

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。