§21Mithridaticum vero bellum magnum atque difficile et in multa varietate terra marique versatum totum ab hoc expressum est;
한편, 육지와 바다에서 파란만장하게 전개된 대단히 크고 힘들었던 미트리다테스 전쟁의 전체가 이 인물에 의해 온전히 묘사되었습니다.
qui libri non modo L. Lucullum, fortissimum et clarissimum virum, verum etiam populi Romani nomen inlustrant.
그리고 이 책들은 지극히 용감하고 현명한 인물인 L. 루쿨루스뿐만 아니라 로마 국민의 이름까지도 빛내주고 있습니다.
populus enim Romanus aperuit Lucullo imperante Pontum et regiis quondam opibus et ipsa natura et regione vallatum, populi Romani exercitus eodem duce non maxima manu innumerabilis Armeniorum copias fudit, populi Romani laus est urbem amicissimam Cyzicenorum eiusdem consilio ex omni impetu regio atque totius belli ore ac faucibus ereptam esse atque servatam;
왜냐하면 로마 국민은 루쿨루스의 지휘 아래, 한때 왕의 재력과 자연 및 지세 자체로 요새화되어 있던 폰토스를 열어젖혔으며, 로마 국민의 군대는 동일한 지도자 밑에서 결코 많지 않은 군세로 무수한 아르메니아 군대를 격파하였고, 지극히 우호적인 키지쿠스인들의 도시가 동일한 인물의 지략 덕분에 왕의 모든 공격과 전쟁 전체의 아가리와 목구멍으로부터 구출되어 보존된 것이 바로 로마 국민의 영예이기 때문입니다.
nostra semper feretur et praedicabitur L. Lucullo dimicante, cum interfectis ducibus depressa hostium classis est, incredibilis apud Tenedum pugna illa navalis, nostra sunt tropaea, nostra monumenta, nostri triumphi.
L. 루쿨루스가 전투를 벌이고 장군들이 처단되어 적의 함대가 침몰되었을 때, 테네도스 근해에서 있었던 저 믿을 수 없는 해전은 항상 우리의 것으로 이야기되고 칭송될 것이며, 우리의 전승 기념물, 우리의 기념비, 우리의 개선식이 존재하게 됩니다.
quae quorum ingeniis efferuntur, ab eis populi Romani fama celebratur.
이것들이 누구의 재능에 의해 찬양받든 간에, 그들에 의해 로마 국민의 명성이 널리 알려지는 것입니다.
§22carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore.
우리의 엔니우스는 선대 아프리카누스에게 사랑을 받았습니다. 그리하여 스키피오 가문의 무덤에서조차 그가 대리석 상으로 세워져 있다고 여겨집니다.
at eis laudibus certe non solum ipse qui laudatur sed etiam populi Romani nomen ornatur.
그러나 그러한 찬양들로 인해 찬양을 받는 본인뿐만 아니라 로마 국민의 이름 역시 분명히 장식됩니다.
in caelum huius proavus Cato tollitur; magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
이 사람의 증조부 카토는 하늘 높이 올려지고 있으며, 로마 국민의 업적에 커다란 영예가 더해집니다.
omnes denique illi maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
마지막으로 저 모든 위대한 마르켈루스들, 풀비우스들 역시 우리 모두의 공동의 찬양과 더불어 장식됩니다.
ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt;
그러므로 이것들을 이룩한 저 사람, 루디아이 출신의 인물을 우리의 조상들은 시민권으로 받아들였습니다.
nos hunc Heracliensem multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum de nostra civitate eiciamus?
그런데 우리는 많은 도시에서 원했고 이 도시에서는 법률에 의해 확립된 이 헤라클레아 출신의 사람을 우리의 시민권으로부터 쫓아내야 한단 말입니까?
§23nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus exiguis sane continentur.
왜냐하면 만일 그리스어 시에서 얻는 영광의 결실이 라틴어 시에서 얻는 것보다 적다고 생각하는 사람이 있다면, 그는 크게 오해하는 것이기 때문입니다. 그리스어 저작은 거의 모든 민족에서 읽히는 반면, 라틴어 저작은 실로 자신들의 좁은 국경 안에 갇혀 있기 때문입니다.
qua re, si res eae quas gessimus orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo hominum nostrorum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare, quod cum ipsis populis de quorum rebus scribitur haec ampla sunt, tum eis certe qui de vita gloriae causa dimicant hoc maximum et periculorum incitamentum est et laborum.
그러므로 만일 우리가 이룩한 업적들이 온 세상의 영역으로 한정된다면, 우리의 전사들의 무기가 도달한 바로 그곳에 영광과 명성도 침투하기를 열망해야 마땅합니다. 왜냐하면 그것이 기록되는 당사자 민족들에게도 이러한 영예가 커질 뿐만 아니라, 영광을 위해 목숨을 걸고 싸우는 이들에게도 이것이 분명히 위험과 노고에 대한 가장 큰 격려가 되기 때문입니다.
§24quam multos scriptores rerum suarum magnus ille Alexander secum habuisse dicitur! atque is tamen, cum in Sigeo ad Achillis tumulum astitisset: 'o fortunate,' inquit, 'adulescens, qui tuae virtutis Homerum praeconem inveneris!' et vere.
저 위대한 알렉산드로스는 자신의 업적을 기록할 얼마나 많은 기록자들을 곁에 두었다고 전해집니까! 그럼에도 불구하고 그는 시게움의 아킬레우스 무덤 앞에 섰을 때 이렇게 말했습니다. "오, 행복한 청년이여, 그대 덕의 선포자로 호메로스를 만났다니!" 참으로 그렇습니다.
nam, nisi Ilias illa exstitisset, idem tumulus qui corpus eius contexerat nomen etiam obruisset.
만일 저 유명한 『일리아스』가 존재하지 않았다면, 그의 육신을 덮은 동일한 무덤이 그의 이름마저 파묻어 버렸을 것이기 때문입니다.
quid? noster hic Magnus qui cum virtute fortunam adaequavit, nonne Theophanem Mytilenaeum, scriptorem rerum suarum, in contione militum civitate donavit, et nostri illi fortes viri, sed rustici ac milites, dulcedine quadam gloriae commoti quasi participes eiusdem laudis magno illud clamore approbaverunt?
어떠합니까? 자신의 덕에 상응하는 행운을 누렸던 우리의 이 '위대한 자'는 자신의 사적을 기록한 미틸레네의 테오파네스에게 군사들의 집회에서 시민권을 수여하지 않았습니까? 그리고 우리의 저 용감한 사람들, 비록 투박한 군인들과 병사들이었지만, 영광의 어떤 달콤함에 이끌려 마치 동일한 찬양을 나누어 가지는 자들인 양 큰 함성으로 그것을 승인하지 않았습니까?
§25itaque, credo, si civis Romanus Archias legibus non esset, ut ab aliquo imperatore civitate donaretur perficere non potuit.
그러므로 내가 생각하기에, 아르키아스가 법률에 의해 로마 시민이 아니었다면, 어떤 장군으로부터 시민권을 수여받는 것을 성사시키지 못했겠습니까?
Sulla cum Hispanos et Gallos donaret, credo, hunc petentem repudiasset;
술라가 히스파니아인들과 갈리아인들에게 시민권을 수여할 때, 내 생각에 이 사람이 청했다 한들 거절했겠습니까?
quem nos vidimus, cum ei libellum malus poeta de populo subiecisset, quod epigramma in eum fecisset tantum modo alternis versibus longiusculis, statim ex eis rebus quas tum vendebat iubere ei praemium tribui, sed ea condicione ne quid postea scriberet.
우리는 이 술라를 보았으니, 민중 가운데 한 서투른 시인이 그에 대해 단지 약간 긴 교대 구절로 에피그램을 지었다는 이유로 소책자를 그에게 올렸을 때, 술라가 당시 매각하던 물품 중에서 즉시 그 시인에게 보상을 내리도록 명령한 것을 보았습니다. 단, 이후에는 아무것도 쓰지 않아야 한다는 조건이었습니다.
qui sedulitatem mali poetae duxerit aliquo tamen praemio dignam, huius ingenium et virtutem in scribendo et copiam non expetisset?
서투른 시인의 열성을 그래도 어떤 보상을 받을 만하다고 여긴 인물이, 이 사람의 재능과 저술에서의 역량 및 풍부함을 원치 않았겠습니까?
§26quid? a Q. Metello Pio, familiarissimo suo, qui civitate multos donavit, neque per se neque per Lucullos impetravisset? qui praesertim usque eo de suis rebus scribi cuperet ut etiam Cordubae natis poetis pingue quiddam sonantibus atque peregrinum tamen auris suas dederet.
어떠합니까? 많은 이들에게 시민권을 수여했던 그의 극히 친한 친구인 Q. 메텔루스 피우스로부터, 자기 자신을 통해서나 루쿨루스 가문 사람들을 통해서 시민권을 얻어내지 못했겠습니까? 특히 그는 자신의 업적에 대해 글이 쓰여지기를 너무나도 갈망한 나머지, 코르도바 출신의 심지어 다소 투박하고 이국적으로 들리는 시인들에게조차 자신의 귀를 기울였을 정도인데 말입니다.
neque enim est hoc dissimulandum quod obscurari non potest, sed prae nobis ferendum: trahimur omnes studio laudis, et optimus quisque maxime gloria ducitur.
참으로 감출 수 없는 이 사실을 숨겨서는 안 되며, 오히려 우리 스스로 공공연히 드러내야 합니다. 우리 모두는 찬양에 대한 열망에 이끌리며, 가장 훌륭한 사람일수록 가장 크게 명성에 의해 인도된다는 것을 말입니다.
ipsi illi philosophi etiam in eis libellis quos de contemnenda gloria scribunt nomen suum inscribunt;
저 철학자들 자신조차 명성을 경멸해야 한다는 것에 관해 쓰는 바로 그 소책자들에 자신의 이름을 적어 넣습니다.
in eo ipso in quo praedicationem nobilitatemque despiciunt praedicari de se ac se nominari volunt.
그들은 찬양과 명성을 비하하는 바로 그 점에 있어서 자신들이 찬양받고 자신들의 이름이 불리기를 원하는 것입니다.