Humanitext Reader

キケロ · アルキアス弁護 §16-20

文学の効用とアルキアースの詩才の神聖さ

4 / 6 箇所 · ラテン語

要旨

キケローは、かつての偉大なローマの指導者たちも教養と天性を兼ね備えていたことを挙げ、文学の価値を多角的に称賛する。さらに、アルキアースの即興詩人としての類まれな才能や詩人の神聖さを強調し、市民としての彼を守るよう訴える。

§16ex hoc esse hunc numero quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, M. Catonem illum senem;
私は、私たちの父祖が見たあの神的な人物アフリカヌスが、この数に属していること、C. ラエリウスや L. フリウスという、極めて節度があり極めて克己的な人々がこの数に属していること、そして、極めて勇敢な男であり、当時としては最も教養のあった、あの老M. カトがこの数に属していることを主張する。
qui profecto si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
彼らは、もし徳を把握し培うために文学から何ら助けを得ていなかったならば、決してそれらの研究に身を投じることはなかったであろう。
quod si non hic tantus fructus ostenderetur, et si ex his studiis delectatio sola peteretur, tamen, ut opinor, hanc animi remissionem humanissimam ac liberalissimam iudicaretis.
しかし、もしこのような大きな果実が示されず、これらの研究から喜びだけが求められるのだとしても、それでもなお、諸君は、この心の弛緩を、最も人間らしく、最も自由人にふさわしいものと判断するであろう、と私は考える。
nam ceterae neque temporum sunt neque aetatum omnium neque locorum; at haec studia adulescentiam acuunt, senectutem oblectant, secundas res ornant, adversis perfugium ac solacium praebent, delectant domi, non impediunt foris, pernoctant nobiscum, peregrinantur, rusticantur.
なぜなら、他のすべてのものはすべての時間、すべての年齢、すべての場所に属するものではないが、これらの研究は、若さを鋭くし、老年を楽しませ、順境を飾り、逆境に避難所と慰めを提供し、家庭で喜ばせ、屋外で妨げとならず、夜も私たちとともに過ごし、旅をともにし、田舎でもともに過ごすからである。
§17quod si ipsi haec neque attingere neque sensu nostro gustare possemus, tamen ea mirari deberemus, etiam cum in aliis videremus.
しかし、たとえ私たち自身がこれらに触れることも、自分たちの感覚で味わうこともできないとしても、他者の中にそれを見るときであっても、私たちはそれを賞賛すべきである。
quis nostrum tam animo agresti ac duro fuit ut Rosci morte nuper non commoveretur? qui cum esset senex mortuus, tamen propter excellentem artem ac venustatem videbatur omnino mori non debuisse.
私たちのうち、誰が、先日のロスキウスの死に心を動かされなかったほどに、野蛮で頑なな心の持ち主であっただろうか。 彼は老人として亡くなったとはいえ、その卓越した技術と気品のために、全く死ぬべきではなかったと思われたほどなのだ。
ergo ille corporis motu tantum amorem sibi conciliarat a nobis omnibus; nos animorum incredibilis motus celeritatemque ingeniorum neglegemus?
したがって、あの人物が身体の動きによって、私たちすべてからこれほどの愛を勝ち得たというのに、私たちは心の信じがたい動きや、才能の敏捷さを無視するのだろうか。
§18quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices,—utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis—quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de eis ipsis rebus quae tum agerentur dicere ex tempore, quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari ut ad veterum scriptorum laudem perveniret.
裁判員諸君、私はこのアルキアースが、――諸君の好意に甘えさせてもらおう、諸君がこの不慣れな種類の弁論において、これほど熱心に私に耳を傾けてくれているのだから――私はこの人物が、文字を一つも書いていないというのに、まさにその当時議論されていた事柄について、多くの極めて優れた詩句を即興で語るのを、これまで何度見たことだろう。 また、アンコールを求められたときに、同じ事柄を、言葉や表現を変えて語るのを、何度見たことだろう。 一方で、彼が丹念に考え抜いて書いたものについては、それらがまるで古代の作家たちの名声に達するほどに賞賛されるのを、私は確かに見たのである。
hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem? atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia ex doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere et mentis viribus excitari et quasi divino quodam spiritu inflari.
この人物を、私が愛さず、賞賛せず、あらゆる手段で擁護すべきだと考えずにいられるだろうか。 そして、私たちは最も偉大で最も教養のある人々から次のように教わってきた。 他のすべての事柄の研究は教義や教えや技術から成り立つが、詩人は自然そのものによって力を持ち、精神の力によって鼓舞され、いわば神的な息吹によって満たされるのだ、と。
qua re suo iure noster ille Ennius 'sanctos' appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur.
それゆえ、あの私たちのエンニウスは、正当な権利をもって詩人たちを「聖なる者」と呼んでいる。 なぜなら、彼らはあたかも神々の何らかの贈り物や恵みによって、私たちに推奨されているように見えるからである。
§19sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen quod nulla umquam barbaria violavit.
それゆえ、裁判員諸君、極めて人間味あふれる諸君のもとで、いかなる野蛮な国もかつて侵したことのない、この詩人という名が聖なるものとされますように。
Saxa atque solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt, permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
岩石や荒野が声に応え、しばしば恐ろしい野獣が歌によって和らげられ、立ち止まるというのに、最も優れた教育を受けた私たちが、詩人たちの声によって心を動かされないでいられようか。 コロポーンの人々はホメーロスを自分たちの市民であると言い、キオス市民は自分たちのものだと主張し、サラミース市民は自らのものとして求め、方やスミュルナ市民は彼が自分たちのものであると言言し、それゆえ町の中に彼の神殿さえ捧げた。 さらに極めて多くの他の人々が、互いに争い、競い合っている。
ergo illi alienum, quia poeta fuit, post mortem etiam expetunt;
したがって、彼らは他所者を、詩人であったという理由で、死後にさえ求めている。
nos hunc vivum qui et voluntate et legibus noster est repudiamus, praesertim cum omne olim studium atque omne ingenium contulerit Archias ad populi Romani gloriam laudemque celebrandam? nam et Cimbricas res adulescens attigit et ipsi illi C. Mario qui durior ad haec studia videbatur iucundus fuit.
それなのに私たちは、自らの意志によっても法律によっても私たちの市民であるこの人を、生きているというのに拒絶するのか。 とりわけ、アルキアースがかつて自らのすべての情熱とすべての才能を、ローマ国民の栄光と賞賛を称えるために捧げてくれたというのに。 というのも、彼は若い頃にキンブリー戦役の事績にも手を触れ、これらの研究に対しては頑なであると思われていた、あのC. マリウスその人にさえ好かれたからである。
§20neque enim quisquam est tam aversus a Musis qui non mandari versibus aeternum suorum laborum praeconium facile patiatur.
というのも、詩をそれほど忌み嫌い、自らの労苦の永遠の称賛が詩句に託されるのを喜んで受け入れない者など、一人もいないからである。
Themistoclem illum, summum Athenis virum, dixisse aiunt, cum ex eo quaereretur quod acroama aut cuius vocem libentissime audiret: 'eius a quo sua virtus optime praedicaretur.
アテーナイの最も偉大な人物であったあのテミストクレースは、どのような芸能、あるいは誰の声を最も好んで聴くかと尋ねられたとき、「自らの功績が最も見事に称えられる者の声だ」と答えたと言われている。
' itaque ille Marius item eximie L. Plotium dilexit, cuius ingenio putabat ea quae gesserat posse celebrari.
それゆえ、あのマリウスも同様に L. プロティウスを格別に愛した。 彼の才能によって、自分の成し遂げた事績が称えられ得ると考えたからである。

語釈・文法注

  1. §16ex hoc esse hunc numero — この不定詞句は §15 の contendo(私は主張する)に導かれる対格不定詞句(AcI)の継続である。ex hoc は ex hoc numero(このグループに属している)と解され、主語は hunc(アフリカヌス)である。後続の C. Laelium, L. Furium, M. Catonem も同様に esse ex hoc numero の主語となっている。
  2. §16quod si — ここでの関係代名詞中性単数主格 quod は接続詞的に機能し(接続語的関係代名詞)、文頭で「しかし〜としても」という逆接・対比の導入として機能している。
  3. §17videbatur omnino mori non debuisse — videbatur は非人称(〜と思われた)ではなく、主語 qui(=ロスキウス)を伴う主格不定詞構文(人称構文)であり、「彼は全く死ぬべきでなかったと思われた」を意味する。
  4. §18revocatum — 完了受動分詞 revocatum は hunc(アルキアース)を修飾し、時または条件を表す副詞的用法として「(彼が演じるのを)呼び戻されたとき、アンコールを求められたとき」を意味する。
  5. §19nos instituti rebus optimis — instituti は nos を修飾する完了受動分詞で、手段の奪格 rebus optimis を伴い、「最善の事柄(高水準の教育・道徳)によって教育された私たち」を意味する。文脈上、野獣(bestiae)との対比において「教育を受けている私たち」という譲歩・理由のニュアンスを含む。

この箇所を引用する

キケロ, アルキアス弁護 §16-20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi016.humanitext-lat2:16-20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。