§14an vero, si actio ista popularis esset et si ullam partem aequitatis haberet aut iuris, C. Gracchus eam reliquisset? scilicet tibi graviorem dolorem patrui tui mors attulit quam C. Graccho fratris, et tibi acerbior eius patrui mors est quem numquam vidisti quam illi eius fratris quicum concordissime vixerat, et simili iure tu ulcisceris patrui mortem atque ille persequeretur fratris, si ista ratione agere voluisset, et par desiderium sui reliquit apud populum Romanum Labienus iste, patruus vester, quisquis fuit, ac Ti. Gracchus reliquerat.
それとも本当に、もしあの訴訟が民衆派的なものであり、またいささかでも公平さや法の精神を含んでいたなら、ガイウス・グラックスがそれを放置しただろうか。 もちろん、あなたの叔父の死があなたにもたらした悲しみは、ガイウス・グラックスに彼の兄弟の死がもたらした悲しみよりも重く、またあなたにとって、一度も見たことのないあの叔父の死は、彼にとって、この上なく仲睦まじく暮らしていたあの兄弟の死よりも辛いものであり、あなたが同様の権利に基づいて叔父の死に復讐しようとしているのは、もし彼がそのような方法で行動することを望んだ場合に兄弟の死を追求したであろうのと同じであり、そして、あのラビエヌス、君たちの叔父が、彼が誰であれ、ローマ人民の間に残した思慕は、ティベリウス・グラックスが残したそれと同等であるというわけだ。
an pietas tua maior quam C. Gracchi, an animus, an consilium, an opes, an auctoritas, an eloquentia? quae si in illo minima fuissent, tamen prae tuis facultatibus maxima putarentur.
それとも、あなたの敬虔さはガイウス・グラックスのそれよりも大きいのか、それとも魂が、計画が、富が、権威が、あるいは雄弁さが大きいというのか。 これらが彼において極めて小さかったとしても、あなたの能力に比べれば極めて大きいとみなされるだろう。
§15Cum vero his rebus omnibus C. Gracchus omnis vicerit, quantum intervallum tandem inter te atque illum interiectum putas? sed moreretur prius acerbissima morte miliens C. Gracchus quam in eius contione carnifex consisteret;
しかし、これらすべての点においてガイウス・グラックスがすべての人に勝っているというのに、一体あなたと彼との間にはどれほどの隔たりが介在しているとあなたは思うのか。 しかし、ガイウス・グラックスの集会に処刑人が立つことになるくらいなら、彼はその前に千回でも極めて無残な死によって死んだことだろう。
quem non modo foro sed etiam caelo hoc ac spiritu censoriae leges atque urbis domicilio carere voluerunt.
ケンソルの法律は、この処刑人をフォーラムからだけでなく、この空や空気から、また都市の住処からさえも排除することを望んだのだ。
hic se popularem dicere audet, me alienum a commodis vestris, cum iste omnis et suppliciorum et verborum acerbitates non ex memoria vestra ac patrum vestrorum sed ex annalium monumentis atque ex regum commentariis conquisierit, ego omnibus meis opibus, omnibus consiliis, omnibus dictis atque factis repugnarim et restiterim crudelitati? nisi forte hanc condicionem vobis esse voltis quam servi, si libertatis spem propositam non haberent, ferre nullo modo possent.
この男が自分を民衆派と呼び、私を諸君の利益に背く者と呼ぶのを敢えてするのか、この男が刑罰や言葉のあらゆる残酷さを諸君や諸君の父たちの記憶からではなく、歴史の記録や王たちの記録から探し出してきた一方で、私が自身のすべての富、すべての計画、すべての言葉と行動によって、その残虐さに反抗し抵抗してきたというのに? もしかして諸君は、奴隷たちでさえ、もし自由の希望が目の前に示されていなければ決して耐えることができないような境遇に、自分たちが置かれることを望んでいるのでもない限りは。
§16misera est ignominia iudiciorum publicorum, misera multatio bonorum, miserum exsilium;
公的な裁判の不名誉は悲惨であり、財産の没収は悲惨であり、追放は悲惨である。
sed tamen in omni calamitate retinetur aliquod vestigium libertatis.
しかしながら、いかなる災厄の中にあっても、自由の何らかの痕跡は保持される。
mors denique si proponitur, in libertate moriamur, carnifex vero et obductio capitis et nomen ipsum crucis absit non modo a corpore civium Romanorum sed etiam a cogitatione, oculis, auribus.
ついに死が目前に示されるなら、自由の中で死のうではないか。 しかし、処刑人や、頭を覆うこと、そして十字架という名前そのものは、ローマ市民の身体からだけでなく、その思考、目、耳からも遠ざけられるべきである。
harum enim omnium rerum non solum eventus atque perpessio sed etiam condicio, exspectatio, mentio ipsa denique indigna cive Romano atque homine libero est.
なぜなら、これらすべてのことにおいては、結果やそれを耐え忍ぶことだけでなく、その境遇、予期、そして言及すること自体さえも、ローマ市民および自由な人間にふさわしくないからである。
an vero servos nostros horum suppliciorum omnium metu dominorum benignitas vindicta una liberat; nos a verberibus, ab unco, a crucis denique terrore neque res gestae neque acta aetas neque vestri honores vindicabunt?
それとも本当に、私たちの奴隷をこれらすべての刑罰の恐怖から、主人の慈悲が一度の解放によって救うというのに、私たちを鞭打ちから、鉤から、ついには十字架の恐怖から、これまでの業績も、重ねてきた年齢も、諸君の受けた名誉も救ってくれないのだろうか。
§17quam ob rem fateor atque etiam, Labiene, profiteor et prae me fero te ex illa crudeli, importuna, non tribunicia actione sed regia, meo consilio, virtute, auctoritate esse depulsum.
それゆえ、ラビエヌスよ、私は認め、また公言し、明らかにする。 あなたがその残酷で不当な、護民官の活動ではなく王のごとき行動から、私の計画、勇気、権威によって退けられたことを。
qua tu in actione quamquam omnia exempla maiorum, omnis leges, omnem auctoritatem senatus, omnis religiones atque auspiciorum publica iura neglexisti, tamen a me haec in hoc tam exiguo meo tempore non audies;
その行動において、あなたは先祖のあらゆる先例、すべての法律、元老院のすべての権威、すべての宗教的儀礼や占卜に関する公的な権利を無視したが、それでも、私に給えられたこの極めてわずかな時間の中で、私からこれらのことを聞くことはないだろう。
liberum tempus nobis dabitur ad istam disceptationem.
私たちには、あの議論のための自由な時間が与えられるはずだからだ。
§18nunc de Saturnini crimine ac de clarissimi patrui tui morte dicemus.
いまや、サトゥルニヌスの容疑と、あなたの極めて高名な叔父の死について語ることにしよう。
arguis occisum esse a C. Rabirio L. Saturninum.
あなたは、ルキウス・サトゥルニヌスがガイウス・ラビリウスによって殺害されたと主張する。
at id C. Rabirius multorum testimoniis, Q. Hortensio copiosissime defendente, antea falsum esse docuit;
しかし、ガイウス・ラビリウスは多くの人々の証言によって、クィントゥス・ホルテンシウスが極めて豊かに弁護する中で、それが以前から偽りであることを示した。
ego autem, si mihi esset integrum, susciperem hoc crimen, agnoscerem, confiterer.
しかし私は、もし私にその権利が残されていたなら、この罪を引き受け、認め、告白しただろう。
Vtinam hanc mihi facultatem causa concederet ut possem hoc praedicare, C. Rabiri manu L. Saturninum, hostem populi Romani, interfectum!—nihil me clamor iste commovet sed consolatur, cum indicat esse quosdam civis imperitos sed non multos.
この訴訟が私にその機会を与え、ローマ人民の敵であるルキウス・サトゥルニヌスが、ガイウス・ラビリウスの手によって殺害されたのだと、私が公言することを許してくれたならよかったのに! ――その叫び声は私を少しも動揺させず、むしろ慰めてくれる。 それが、無知な市民が何人かはいるが、多くはないということを示しているからだ。
numquam, mihi credite, populus Romanus hic qui silet consulem me fecisset, si vestro clamore perturbatum iri arbitraretur.
私を信じてほしい、もし諸君の叫び声によって動揺させられるだろうと思われていたなら、静粛にしているここにいるローマ人民は、私を執政官にしなかっただろう。
quanto iam levior est acclamatio! quin continetis vocem indicem stultitiae vestrae, testem paucitatis!
いまや、叫び声はどれほど小さくなったことか! 諸君の愚かさを示し、人数の少なさを証明するその声を、なぜ抑えないのか。