§27si ita iudicium daretur ut id concluderetur quod a familia factum esset, si quae familia ipsa in caede interesse noluisset et homines aut servos aut liberos coegisset aut conduxisset, totum hoc iudicium et praetoris severitas dissolveretur.
もし裁判が、奴隷自身によって行われたことだけに限定して結論が出されるように設定されていたなら、そして、もしある奴隷たちが自ら虐殺に加わることを望まず、他の人々、すなわち奴隷や自由人を集めるか雇うかしていたなら、この裁判全体と法務官の厳格さは無効になってしまったことでしょう。
nemo enim potest hoc iudicare, qua in re familia non interfuisset, in ea re eam ipsam familiam vi armatis hominibus damnum dedisse.
というのも、奴隷自身が関与しなかった事柄において、まさにその奴隷自身が武装した人々による暴力によって損害を与えたと判断することは、誰もできないからです。
ergo, id quia poterat fieri et facile poterat, idcirco non satis habitum est quaeri quid familia ipsa fecisset, verum etiam illud, quid familiae dolo malo factum esset.
したがって、そのようなことが起こり得、また容易に起こり得たからこそ、奴隷自身が何をしたかということだけを尋問するのでは十分とはみなされず、奴隷たちの悪意によって何がなされたかということもまた尋問されるのです。
§28nam cum facit ipsa familia vim armatis coactisve hominibus et damnum cuipiam dat, id dolo malo fieri necesse est;
なぜなら、奴隷自身が武装した人々や集められた人々を用いて暴力を振るい、誰かに損害を与えるとき、それは悪意によってなされることが不可避だからです。
cum autem rationem init ut ea fiat, familia ipsa non facit, fit autem dolo malo eius.
しかし、それがなされるように計画を立てるときには、奴隷自身は行っていませんが、その悪意によってなされているのです。
ergo addito '
"dolo malo"
' actoris et petitoris fit causa copiosior.
したがって、「悪意によって」という文言が加えられることで、原告および請求者の訴えはより強力なものとなります。
Vtrum enim ostendere potest, sive eam ipsam familiam sibi damnum dedisse, sive consilio et opera eius familiae factum esse, vincat necesse est.
なぜなら、まさにその奴隷自身が自分に損害を与えたこと、あるいはその奴隷たちの計画と助力によってそれがなされたことの、どちらを証明することができても、原告は勝訴せざるを得ないからです。
§29videtis praetores per hos annos interdicere hoc modo, velut inter me et M. Claudium:
"Vnde dolo malo tvo, M. Tvlli, M. Clavdivs avt familia avt procvrator eivs vi detrvsvs est"
, cetera ex formula.
皆様は、ここ数年、法務官たちがこのように告示しているのをご覧になっています。 例えば、私とマルクス・クラウディウスの間でのように。 「マルクス・トゥッリウスよ、汝の悪意によって、マルクス・クラウディウス、あるいは彼の奴隷たち、あるいは彼の代理人が、暴力によって追い払われたところから(回復せよ)」、その他は定型文の通りです。
si, ubi ita interdictum est et sponsio facta, ego me ad iudicem sic defendam ut vi me deiecisse confitear, dolo malo negem, ecquis me audiat? non opinor equidem, quia, si vi deieci M. Claudium, dolo malo deieci;
もし、そのように告示がなされ、誓約が行われたときに、私が裁判官に対して、自分が暴力によって追い払ったことは認め、悪意については否定するというように自己を弁護したなら、誰が私の言うことを聞くでしょうか。 私はそうは思いません。 なぜなら、もし私が暴力によってマルクス・クラウディウスを追い払ったのなら、悪意によって追い払ったのであり、暴力の中には悪意が含まれているからです。
in vi enim dolus malus inest, et Claudio utrumvis satis est planum facere, vel se a me ipso vi deiectum esse vel me consilium inisse ut vi deiceretur.
そして、クラウディウスにとっては、自分が私自身によって暴力で追い払われたこと、あるいは私が彼を暴力で追い払わせるために計画を立てたことの、どちらかを明らかにすれば十分だからです。
§30plus igitur datur Claudio, cum ita interdicitur, unde dolo malo meo vi deiectus sit, quam si daretur, unde a me vi deiectus esset.
したがって、このように「私の悪意によって彼が暴力で追い払われたところから」と告示される場合は、「私によって彼が暴力で追い払われたところから」と与えられる場合よりも、クラウディウスにより多く与えられていることになります。
nam in hoc posteriore, nisi ipse egomet deiecissem, vincerem sponsionem; in illo priore, ubi dolus malus additur, sive consilium inissem, sive ipse deiecissem, necesse erat te dolo malo meo vi deiectum iudicari.
なぜなら、後者の場合、私自身が追い払ったのでなければ、私は誓約において勝訴したでしょうが、悪意が付け加えられている前者の場合、私が計画を立てたのであれ、私自身が追い払ったのであれ、あなたが私の悪意によって暴力で追い払われたと判断されることが不可避だからです。
§31hoc persimile atque adeo plane idem est in hoc iudicio, recuperatores.
回収裁判官の皆様、これはこの裁判において非常によく似ており、むしろ明らかに全く同じことです。
quaero enim abs te, si ita iudicium datum esset:
"Qvantae pecvniae paret a familia P. Fabii vi hominibvs armatis damnvm M. Tvllio datvm"
, quid haberes quod diceres? nihil, opinor.
私はあなたに尋ねます。 もし裁判がこのように設定されていたなら。 「プブリウス・ファビウスの奴隷たちによって、武装した人々の暴力によりマルクス・トゥッリウスに与えられた損害が、いくらの金額に相当するか」、あなたは何を言うことができたでしょうか。 何もないと私は思います。
fateris enim omnia et familiam P. Fabi fecisse et vi hominibus armatis fecisse.
なぜなら、あなたはすべてのこと、すなわちプブリウス・ファビウスの奴隷たちがそれを行ったこと、および武装した人々の暴力によってそれを行ったことを認めているからです。
quod additum est '
"dolo malo"
,' id te adiuvare putas in quo opprimitur et excluditur omnis tua defensio?
付け加えられた「悪意によって」という文言が、あなた自身のすべての弁護を抑え込み、排除しているまさにその点において、あなたを助けるとでも思っているのですか。
§32nam si additum id non esset ac tibi libitum esset ita defendere, tuam familiam non fecisse, vinceres, si id probare potuisses.
もしそれが加えられておらず、あなたの奴隷たちは行わなかったとこのように弁護することがあなたの意にかなっていたなら、もしそれを証明できたなら、あなたは勝訴したでしょう。
nunc, sive illa defensione uti voluisses sive hac qua uteris, condemneris necesse est;
しかし今や、あなたがその弁護を用いようとしたのであれ、今使っているこの弁護を用いようとしたのであれ、あなたは有罪を宣告されざるを得ません。
nisi putamus eum in iudicium venire qui consilium inierit, illum qui fecerit non venire, cum consilium sine facto intellegi possit, factum sine consilio non possit.
それは、計画を立てた者が裁判にかけられ、それを行った者は裁判にかけられないと我々が考えない限りにおいてです。 計画は行為なしでも理解され得ますが、行為は計画なしには理解され得ないからです。
an, quod factum eius modi est ut sine occulto consilio, sine nocte, sine vi, sine damno alterius, sine armis, sine caede, sine maleficio fieri non potuerit, id sine dolo malo factum iudicabitur? an, qua in re praetor illi improbam defensionem tolli voluit, in ea re mihi difficiliorem actionem factam putabitis?
それとも、隠された計画なしに、夜間なしに、暴力なしに、他者への損害なしに、武器なしに、虐殺なしに、犯罪行為なしには行われ得ないような種類の行為が、悪意なしに行われたと判断されるのでしょうか。 それとも、法務官が相手方から不当な弁護を奪うことを望んだまさにその点において、私にとって訴訟がより困難なものにされたと皆様はお考えになるのでしょうか。