§27si ita iudicium daretur ut id concluderetur quod a familia factum esset, si quae familia ipsa in caede interesse noluisset et homines aut servos aut liberos coegisset aut conduxisset, totum hoc iudicium et praetoris severitas dissolveretur.
만약 재판이 노예들 자체에 의해 행해진 일만으로 결론이 나도록 부여되었다면, 그리고 만약 어떤 노예들 자신이 학살에 참여하기를 원치 않아 다른 사람들, 즉 노예나 자유인들을 모으거나 고용했다면, 이 재판 전체와 법무관의 엄격함은 무효화되었을 것입니다.
nemo enim potest hoc iudicare, qua in re familia non interfuisset, in ea re eam ipsam familiam vi armatis hominibus damnum dedisse.
왜냐하면 노예가 참여하지 않은 일에서 바로 그 노예가 무장한 자들의 폭력으로 손해를 입혔다고 판결할 수 있는 사람은 아무도 없기 때문입니다.
ergo, id quia poterat fieri et facile poterat, idcirco non satis habitum est quaeri quid familia ipsa fecisset, verum etiam illud, quid familiae dolo malo factum esset.
그러므로 그러한 일이 벌어질 수 있었고 또 쉽게 벌어질 수 있었기에, 노예 자신들이 무엇을 했는지만을 따지는 것은 충분치 않다고 여겨졌으며, 노예들의 악의로 인해 무슨 일이 일어났는가 역시 심리되는 것입니다.
§28nam cum facit ipsa familia vim armatis coactisve hominibus et damnum cuipiam dat, id dolo malo fieri necesse est;
왜냐하면 노예들 자신이 무장하거나 소집된 자들을 통해 폭력을 행사하고 누군가에게 손해를 입힐 때, 그것은 악의로써 행해질 수밖에 없기 때문입니다.
cum autem rationem init ut ea fiat, familia ipsa non facit, fit autem dolo malo eius.
그러나 그것이 실행되도록 모책을 꾸밀 때에는 노예들 자신이 직접 행한 것은 아니지만, 그의 악의로써 행해지는 것입니다.
ergo addito '
"dolo malo"
' actoris et petitoris fit causa copiosior.
따라서 '악의로써'라는 문구가 덧붙여짐으로써 원고와 청구인의 소송 요건은 더욱 풍부해집니다.
Vtrum enim ostendere potest, sive eam ipsam familiam sibi damnum dedisse, sive consilio et opera eius familiae factum esse, vincat necesse est.
왜냐하면 그가 바로 그 노예들이 자신에게 손해를 입혔다는 점이나, 혹은 그 노예들의 계획과 사주에 의해 그 일이 행해졌다는 점 중 어느 쪽을 증명하더라도 승소할 수밖에 없기 때문입니다.
§29videtis praetores per hos annos interdicere hoc modo, velut inter me et M. Claudium:
"Vnde dolo malo tvo, M. Tvlli, M. Clavdivs avt familia avt procvrator eivs vi detrvsvs est"
, cetera ex formula.
여러분은 최근 몇 년간 법무관들이 이와 같은 방식으로 고시하는 것을 보고 계십니다. 예컨대 나와 마르쿠스 클라우디우스의 경우처럼 말입니다. "마르쿠스 툴리우스여, 그대의 악의로 인하여 마르쿠스 클라우디우스나 그의 노예들 혹은 그의 대리인이 폭력으로 축출된 곳으로부터 (회복하라)", 나머지는 규격서대로입니다.
si, ubi ita interdictum est et sponsio facta, ego me ad iudicem sic defendam ut vi me deiecisse confitear, dolo malo negem, ecquis me audiat? non opinor equidem, quia, si vi deieci M. Claudium, dolo malo deieci;
만약 그렇게 고시가 내려지고 소송 담보가 설정되었을 때, 제가 법관 앞에서 '내가 폭력으로 쫓아낸 것은 인정하되 악의는 없었다'고 스스로를 변호한다면 과연 누가 제 말을 듣겠습니까? 저는 결코 듣지 않으리라 생각합니다. 왜냐하면 내가 폭력으로 마르쿠스 클라우디우스를 쫓아냈다면 악의로 쫓아낸 것이기 때문입니다.
in vi enim dolus malus inest, et Claudio utrumvis satis est planum facere, vel se a me ipso vi deiectum esse vel me consilium inisse ut vi deiceretur.
폭력 안에는 악의가 내재해 있으며, 클라우디우스에게는 내가 직접 폭력으로 그를 축출했거나 혹은 그가 폭력으로 축출되도록 내가 모책을 꾸몄다는 두 가지 사실 중 어느 한쪽만 분명히 밝혀도 충분하기 때문입니다.
§30plus igitur datur Claudio, cum ita interdicitur, unde dolo malo meo vi deiectus sit, quam si daretur, unde a me vi deiectus esset.
그러므로 나의 악의에 의해 폭력으로 축출되었다고 고시될 때가, 나에 의해 폭력으로 축출되었다고 주어질 때보다 클라우디우스에게 더 많은 권한이 주어지는 것입니다.
nam in hoc posteriore, nisi ipse egomet deiecissem, vincerem sponsionem; in illo priore, ubi dolus malus additur, sive consilium inissem, sive ipse deiecissem, necesse erat te dolo malo meo vi deiectum iudicari.
후자의 경우에는 내가 직접 축출한 것이 아니라면 내가 담보 소송에서 이겼을 것이나, 악의가 덧붙여진 전자의 경우에는 내가 모책을 꾸몄든 직접 축출했든 간에 귀하가 나의 악의에 의해 폭력으로 축출되었다고 판결 내리는 것이 불가피했기 때문입니다.
§31hoc persimile atque adeo plane idem est in hoc iudicio, recuperatores.
회수재판관 여러분, 이것은 이 재판에서도 매우 유사하며 실로 분명히 똑같은 경우입니다.
quaero enim abs te, si ita iudicium datum esset:
"Qvantae pecvniae paret a familia P. Fabii vi hominibvs armatis damnvm M. Tvllio datvm"
, quid haberes quod diceres? nihil, opinor.
제가 귀하에게 묻겠습니다. 만약 재판이 다음과 같이 주어졌다면 어땠겠습니까? "푸블리우스 파비우스의 노예들에 의해 무장한 자들의 폭력으로 마르쿠스 툴리우스에게 입혀진 손해가 얼마의 액수에 달하는지 밝혀라", 귀하는 무슨 할 말이 있었겠습니까? 아무 말도 없었을 것입니다.
fateris enim omnia et familiam P. Fabi fecisse et vi hominibus armatis fecisse.
왜냐하면 귀하는 푸블리우스 파비우스의 노예들이 그 일을 저질렀다는 것과 무장한 자들의 폭력으로 그 일을 저질렀다는 모든 사실을 시인하고 있기 때문입니다.
quod additum est '
"dolo malo"
,' id te adiuvare putas in quo opprimitur et excluditur omnis tua defensio?
그렇다면 덧붙여진 '악의로써'라는 문구가, 귀하의 모든 변론이 짓눌리고 배제되는 바로 그 지점에서 귀하를 돕고 있다고 생각하십니까?
§32nam si additum id non esset ac tibi libitum esset ita defendere, tuam familiam non fecisse, vinceres, si id probare potuisses.
만약 그 문구가 덧붙여지지 않았고, 귀하가 '나의 노예들은 그것을 행하지 않았다'고 이처럼 변호하기를 원했으며 그것을 증명할 수 있었다면 귀하는 승소했을 것입니다.
nunc, sive illa defensione uti voluisses sive hac qua uteris, condemneris necesse est;
하지만 이제 귀하가 저러한 변론을 쓰고자 했든 지금 쓰고 있는 이러한 변론을 쓰고자 하든 귀하는 유죄를 선고받을 수밖에 없습니다.
nisi putamus eum in iudicium venire qui consilium inierit, illum qui fecerit non venire, cum consilium sine facto intellegi possit, factum sine consilio non possit.
계획을 세운 자는 재판에 회부되지만 실행한 자는 회부되지 않는다고 우리가 생각하지 않는 한 말입니다. 계획은 실행 없이도 이해될 수 있지만, 실행은 계획 없이 이해될 수 없기 때문입니다.
an, quod factum eius modi est ut sine occulto consilio, sine nocte, sine vi, sine damno alterius, sine armis, sine caede, sine maleficio fieri non potuerit, id sine dolo malo factum iudicabitur? an, qua in re praetor illi improbam defensionem tolli voluit, in ea re mihi difficiliorem actionem factam putabitis?
아니면 은밀한 모의도 없이, 밤의 어둠도 없이, 폭력도 없이, 타인에 대한 손해도 없이, 무기도 없이, 학살도 없이, 범죄 행위도 없이 일어날 수 없는 종류의 실행이 악의 없이 행해졌다고 판결받겠습니까? 아니면 법무관이 피고로부터 부당한 변론을 제거하고자 했던 바로 그 지점에서, 여러분은 나에게 소송이 더 어려워졌다고 생각하실 것입니까?