Humanitext Reader

ユリウス・カエサル · ガリア戦記 §8.0.1-8.0.9

ヒルティウスによる続編執筆の辞

349 / 404 箇所 · ラテン語

要旨

アウルス・ヒルティウスが、友人バルブスからの懇願を受け、カエサルの『ガリア戦記』の隙間(第8巻)およびその後の出来事を補完する執筆を引き受けた経緯と、カエサルの卓越した文才に対する畏敬の念を述べる。

§8.0.1Coactus assiduis tuis vocibus, Balbe, cum cotidiana mea recusatio non difficultatis excusationem, sed inertiae videretur deprecationem habere, rem difficillimam suscepi.
バルブスよ、あなたの絶え間ない要望に促され、私の日々の辞退が、困難を言い訳にしているのではなく、怠惰に対する釈明とみなされそうであったため、私は極めて困難な仕事を引き受けた。
§8.0.2Caesaris nostri commentarios rerum gestarum Galliae, non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris.
我らがカエサルのガリアにおける偉業の記録(コメンターリィ)について、彼の以前の著作とそれに続く著作が(他人の手によるものであるために)整合しないことから、私はそれらをつなぎ合わせ、アレクサンドリアの事績から、内乱(その終結を私たちは見ていないが)の終結までではなく、カエサルの生涯の終焉に至るまでの、未完の最後の部分を完成させた。
§8.0.3Quos utinam qui legent scire possint quam invitus susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interposuerim Caesaris scriptis.
これを読む人々が、私がどれほど気が進まないままこれらを書くことを引き受けたかを知ってくれればよいのだが。 そうすれば、カエサルの著作の合間に自分自身を割り込ませたという、愚行と傲慢の罪を、私はより容易に免れることができるだろう。
§8.0.4Constat enim inter omnes nihil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur:
他者によってどれほど苦心して完成されたものであっても、この記録(コメンターリィ)の優雅さによって凌駕されないものはないということは、すべての人々の間で一致した見解だからである。
§8.0.5qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur.
これらが出版されたのは、歴史家たちにこれほど偉大な出来事の知識が欠けないようにするためであったが、すべての人々の判断において非常に高く評価されているため、歴史家たちに対して機会が与えられたのではなく、奪い去られたかのように見えるほどである。
§8.0.6Cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus.
しかし、このことに対する私たちの感嘆は、他の人々のそれよりも大きい。 なぜなら、他の人々は彼がいかに見事に、また過ちなくそれらを完成させたかを知っているが、私たちは彼がいかに容易に、また素早く完成させたかも知っているからである。
§8.0.7Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum.
カエサルにおいては、執筆の極めて高い能力と優雅さがあっただけでなく、自身の計画を説明する極めて正確な知識もあった。
§8.0.8Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem;
私にとっては、アレクサンドリアやアフリカの戦争に参加することさえ起こらなかった。
quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi.
これらの戦争は、カエサルの語りを通じて部分的に私たちに知られているものの、それでも私たちは、事の新奇さや驚きによって私たちを魅了する事柄を聞くのと、証言として語ろうとする事柄を聞くのとでは、異なった態度で聞くものである。
§8.0.9Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari.
しかし、私は、カエサルと比較されないようにと言い訳のあらゆる理由を集めるうちに、誰かの判断において私がカエサルと比較され得ると考えていること自体によって、まさにこの傲慢の罪に陥っている。
Vale.
健やかに。

語釈・文法注

  1. 8.0.2non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis — 「彼の(カエサルの)以前の著作(『ガリア戦記』第1-7巻)とそれに続く著作(『内乱記』など)が調和しないため」を意味する独立奪格構文(Ablative Absolute)。自動詞的に用いられている comparantibus は「整合する、調和する」の意味で、カエサルの既存の著作群の間に生じた記述上の「隙間」を埋めるという、ヒルティウスの執筆動機を説明している。
  2. 8.0.3qua — 目的を表す関係副詞。比較級(facilius)を伴うことで、目的の接続詞 quo(〜することによって、より……であるように)と同等に機能している。直後に接続法現在(caream)を伴う。
  3. 8.0.3qui me mediis interposuerim Caesaris scriptis — 先行詞(caream の主語である「私」)の性格、または愚行と傲慢の罪に問われる理由(「カエサルの著作の合間に自分を割り込ませたから」)を表す、接続法完了(interposuerim)を用いた関係節(描写・理由の接続法)。
  4. 8.0.8aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi — 「ある方法で(aliter)……、別の方法で(aliter)……聞く」という対比構造。2つ目の aliter の後には、先行する ea(中性複数対格、quae の先行詞)が省略されている。前半は「新奇さや驚きに惹かれて聞く受動的な態度」を、後半は「自ら証言として述べるために責任を持って聞く能動的な態度」を対比している。

この箇所を引用する

ユリウス・カエサル, ガリア戦記 §8.0.1-8.0.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0448.phi001.humanitext-lat2:8.0.1-8.0.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。