§7.77.1At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto §7.77.2de exitu suarum fortunarum consultabant.
しかし、アレシアで包囲されていた人々は、自軍の救援部隊を待ち望んでいた日も過ぎ去り、すべての食糧を消費し尽くし、ハエドゥイ族のもとで何が起こっているかも知らずに、集会を招集して、自らの運命の結末について協議していた。
Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem.
そして様々な意見が述べられ、その一部は降伏を、一部は、力が持続するうちに、出撃を主張したが、クリトグナトゥスの演説は、その特異で非道な残酷さのために、見過ごされるべきではないと思われる。
§7.77.3Hic summo in Arvernis ortus loco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad concilium adhibendos censeo.
この男は、アルウェルニ族の中で極めて高い家柄に生まれ、大きな権威を持っているとみなされていたが、こう言った。 「私は、最も不名誉な奴隷状態を降伏という名で呼ぶ者たちの意見については何も言うつもりはない。 また、彼らを市民の地位にあるとみなべきでも、集会に招くべきでもないと考えている。
§7.77.4Cum his mihi res sit, qui eruptionem probant;
私の相手は、出撃を支持する者たちであるべきだ。
quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae residere virtutis memoria videtur.
彼らの提案の中にこそ、あなた方全員の同意によって、かつての勇気の記憶が残っているように思われるからだ。
Animi est ista mollitia, §7.77.5non virtus, paulisper inopiam ferre non posse.
一時的な欠乏に耐えることができないというのは、心の弱さであり、勇気ではない。
Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant.
自ら進んで死に身を投じる者を見つける方が、苦痛を忍耐強く耐え忍ぶ者を見つけるよりも容易である。
§7.77.6Atque ego hanc sententiam probarem (tantum apud me dignitas potest), si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem:
そして、もし私が、私たちの命以外にはいかなる損失も生じないのを見るならば、私はこの意見を承認するだろう(それほどまでにその者たちの尊厳は私にとって大きな影響力を持っているのだ)。
§7.77.7sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus.
しかし、決定を下すにあたっては、私たちが自らの救援のために奮起させた全ガリアに目を向けるべきである。
§7.77.8Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur?
一箇所で8万人の人々が殺害されたとして、もし私たちの親族や血縁者が、ほとんど彼らの屍の上で戦闘を交えることを強いられるとしたら、彼らにはどのような心境が残るとあなた方はお考えか。
§7.77.9Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere.
あなた方の救済のために自らの危険を顧みなかった者たちから、あなた方の援助を奪ってはならない。 また、あなた方の愚行と無謀、あるいは心の脆さによって、全ガリアを打ちのめし、永続する奴隷状態に屈服させてはならない。
§7.77.10An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis?
それとも、彼らが期日に来なかったからといって、彼らの忠誠と堅忍さを疑うのか。 では何なのか。 ローマ人があの外側の包囲壁において、単に気晴らしのために毎日労役に従事しているとお考えか。
§7.77.11Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum;
もし、すべての進入路が遮断されていて、彼らの使者によって元気づけられることができないのなら、これらの人々を、彼らの到来が近づいていることの証人として用いよ。
cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur.
そのことへの恐怖に怯えるがゆえに、彼らは昼も夜も工事に従事しているのだ。
§7.77.12quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt;
では、私の提案は何なのか。 私たちの先祖が、決して同様ではないキムブリ族とテウトネス族との戦争において行ったことを行うことである。
qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt.
彼らは町に追い詰められ、同様の欠乏に屈しながらも、年齢のゆえに戦争に役に立たないと思われた者たちの肉体によって命を繋ぎ、敵に降伏することはなかった。
§7.77.13cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem.
このことの前例を私たちが持っていなかったとしても、それでも自由のためにそれが創始され、後世に伝えられることは、極めて素晴らしいことであると私は判断したであろう。
§7.77.14nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt;
なぜなら、あの戦争に類似した何があっただろうか。 キムブリ族はガリアを荒廃させ、甚大な災厄をもたらしたものの、やがては私たちの領土から立ち去り、他の土地を求めた。
iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt.
彼らは私たちに、権利、法律、土地、そして自由を残してくれたのだ。
§7.77.15Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt.
しかし、ローマ人は、嫉妬に駆られて、名声によって高貴で戦争において強力であると知った者たちの土地や部族に定住し、彼らに永遠の奴隷状態を課すこと以外に、何を求めているのか、あるいは何を望んでいるのか。 実際、彼らはそれ以外のいかなる条件によっても戦争を行ったことはないのだ。
§7.77.16Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute. "
だが、もし遠方の諸国民の間で起こっていることをあなた方が知らないのなら、隣接するガリアに目を向けるがよい。 それは属州に組み込まれ、権利と法律を変更され、斧に服従させられて、永続する奴隷状態に虐げられているのだから。 」