§7.77.1At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto §7.77.2de exitu suarum fortunarum consultabant.
然而,那些被包围在阿莱西亚的人,由于他们期待援军到来的日子已经过去,所有的粮食都已耗尽,且不知道在埃杜伊人那里发生了什么,便召集了会议,商讨他们命运的最后归宿。
Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem.
在发表了各种意见之后(其中一部分人主张投降,另一部分人则主张在力量尚存时进行突围),克里托格纳图斯的演说似乎不容忽视,因为其表现出极其独特且野蛮的残酷。
§7.77.3Hic summo in Arvernis ortus loco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad concilium adhibendos censeo.
此人出身于阿尔维尼人中的最高家族,并被认为具有极大的威望,他说道:“对于那些把最可耻的奴役称为投降的人的意见,我不打算说任何话,我也认为不应把这些人视为公民,也不应让他们参加会议。
§7.77.4Cum his mihi res sit, qui eruptionem probant; quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae residere virtutis memoria videtur.
让我与那些赞成突围的人打交道吧;在他们的建议中,由于你们大家的一致同意,似乎还保留着往昔勇气的记忆。
Animi est ista mollitia, §7.77.5non virtus, paulisper inopiam ferre non posse.
那种无法在短时间内忍受匮乏的表现,是心灵的软弱,而不是勇气。
Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant.
自愿走向死亡的人比耐心忍受痛苦的人更容易被找到。
§7.77.6Atque ego hanc sententiam probarem (tantum apud me dignitas potest), si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem: §7.77.7sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus.
而且,如果我看到除了我们生命的损失之外没有其他损失,我就会赞成这个意见(这些人的尊严对我有着极大的影响);但在做出决定时,让我们回顾一下我们动员来援助我们的整个高卢。
§7.77.8Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur?
如果八万人在一个地方被杀,而我们的亲属和血亲几乎被迫在他们的尸体上进行战斗,你们认为他们还会留下什么样的心境?
§7.77.9Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere.
不要剥夺这些人对你们的援助,他们为了你们的安全而置自己的危险于不顾;也不要因为你们的愚蠢、轻率或心灵的软弱,而打垮整个高卢,使其屈服于永久的奴役。
§7.77.10An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis?
难道因为他们没有按期到达,你们就怀疑他们的忠诚和坚定吗? 那又如何呢? 你们以为罗马人每天在那些外围的防御工事里劳作是为了消遣吗?
§7.77.11Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur.
如果在所有通道都被堵死的情况下,你们无法通过他们的信使得到证实,那么就把这些人当作他们即将到来的证人吧;由于害怕这件事,罗马人正日夜不停地在工地上忙碌。
§7.77.12quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt;
那么,我的建议是什么呢?
qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt.
那就是做我们的祖先在绝非等同的辛布里人和条顿人战争中所做过的事;他们被驱赶进城镇,在面临相似的匮乏时,依靠那些因年龄原因看似对战争无用之人的肉体维持了生命,而没有向敌人投降。
§7.77.13cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem.
即使我们没有这件事的先例,但我仍认为,为了自由,创立这一先例并留传给后世将是最为高尚的事情。
§7.77.14nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt.
因为那场战争有什么相似之处呢? 辛布里人在蹂躏了高卢并带来了巨大灾难之后,最终离开了我们的领土并寻找其他土地;他们留给我们的,是权利、法律、土地和自由。
§7.77.15Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt.
然而,罗马人除了出于嫉妒,企图在那些他们因名声而得知其高贵且在战争中强大之人的土地和部落中定居,并强加给他们永远的奴役之外,还追求其他什么,或者想要什么呢? 因为他们从未在任何其他条件下进行过战争。
§7.77.16Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute. "
但如果你们不知道在遥远国度里发生的事情,那就看看邻近的高卢吧,它已被降为行省,权利和法律被改变,屈服于斧之下,并被永久的奴役所压迫。 ”