Humanitext Reader

ユリウス・カエサル · ガリア戦記 §5.33.1-5.33.5

ティトゥリウスの狼狽とコッタの円陣形成の命

189 / 404 箇所 · ラテン語

要旨

伏撃を受けたローマ軍において、事前に備えのなかったティトゥリウスは混乱するが、予測していたコッタは将軍と兵士の双方の務めを果たし、混乱を防ぐために荷物を捨てて円陣を組むよう命じるが、これがかえって兵士たちの動揺を招く。

§5.33.1Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur;
そのときになってようやく、事前に何も見通していなかったティトゥリウスは、狼狽して走り回り、大隊を配置し始めた。 しかし、これら自体のことも臆病に行い、すべてのものが彼を見捨てているかのように見えた。
quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur.
これは、まさにその難局において計画を立てることを強いられる人々に、大抵の場合起こりがちなことであった。
§5.33.2At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat.
これに対して、こうした事態が行軍中に起こり得ると考えており、そのために出発の提唱者とならなかったコッタは、共同の安全に対していかなる点でも怠ることがなく、兵士たちに呼びかけ励ますことにおいては将軍の、戦闘においては兵士の義務を果たしていた。
§5.33.3Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent.
行軍列の長さのために、自分たちだけで全てのことに対処し、それぞれの場所で何をなすべきかを予見することが容易にはできなかったので、彼らは、私物(荷物)を放棄して円陣を組むようにと触れて回ることを命じた。
§5.33.4Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit:
この決定は、そのような状況においては非難されるべきではないものの、不都合な結果をもたらした。
§5.33.5nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur.
というのも、それは我々の兵士たちの希望を減らし、敵を戦闘に向けてより活気づかせたからである。 なぜなら、その措置は極めて大きな恐怖と絶望なしになされたのではないように見えたからである。
Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur.
さらに、そうなることが不可避であったことだが、兵士たちが一斉に軍旗から離れ、各自が最も大切にしているものを荷物の中から探し出して奪い取ろうと急ぎ、あたり一帯が叫び声と涙で満たされるという事態が起こった。

語釈・文法注

  1. §5.33.1trepidare et concursare cohortesque disponere — これらは歴史的不定詞(historical infinitive)であり、主格の主語 Titurius に伴って未完了過去(描写・開始)のニュアンスを表す。文脈上の主動詞として機能している。
  2. §5.33.1haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur — haec tamen ipsa の後ろには、前述の不定詞の文脈から facere などの動詞の省略が想定される。また、ut は比較・様態(〜のように)を表し、viderentur は接続法未完了過去で、「すべてが彼を見捨てているかのように見えた」という主観的状況を示す。
  3. §5.33.5ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur — accidit の主語となる名詞節(ut 節)の内部。discederent と complerentur は複数(milites および omnia が主語)だが、中間に挟まれた properaret は、その直前にある関係節の先行詞を兼ねる代名詞的表現 quisque eorum(各自、めいめい)を単数主語として受けているため、単数形になっている。

この箇所を引用する

ユリウス・カエサル, ガリア戦記 §5.33.1-5.33.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0448.phi001.humanitext-lat2:5.33.1-5.33.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。